Stijn Van Opstal en Jolente De Keersmaeker in Poquelin II.
Stijn Van Opstal en Jolente De Keersmaeker in Poquelin II. ©

Vlaamse acteurs pakken uit met hilarische Molière-bewerking

Theater - Poquelin II

Volgens beproefde Vlaamse methode en met een stel excellente acteurs wordt in deze Molière-bewerking hilarisch uitgepakt. Vooral Damiaan De Schrijver is weergaloos leuk en over de top. Alles aan hem ademt Molière.

De schrijver

Poquelin II (****), theater.
Door STAN, Toneelhuis/Olympique Dramatique, NTGent, Dood Paard en Arsenaal/Lazarus. 1/12, CC Brugge.
Vanavond in Stadsschouwburg Amsterdam, 8 en 9/12 Toneelschuur, Haarlem.

Populair is hij nog steeds in het theater, zeker in Frankrijk en België: Jean-Baptiste Poquelin, beter bekend als Molière. De Franse toneelschrijver uit de 17de eeuw, die een aantal toneelstukken schreef waarin het menselijk tekort op meesterlijke en komische wijze aan bod komt. Vreemdgaan, geldzucht, benepenheid, ijdelheid, opgekropte lust: Molière stopte van alles en nog wat in zijn stukken, die we nu maatschappelijk geëngageerde satires zouden noemen. Zo gaat De vrek over een oude man die zo gierig is dat hij elke kans op een beetje levensgeluk verpest, Tartuffe over een manipulatieve verleider en De ingebeelde zieke over een notoire aansteller die zijn ziekte zó overdrijft dat hij zijn familie in het ongeluk stort.

In zijn stukken neemt Molière vaak de elite op de hak: wetenschappers, kunstenaars en de adel moeten zijn genadeloze spot ondergaan. Tegelijkertijd was hij juist bij dat publiek in zijn tijd mateloos populair, tot aan het hof van Lodewijk XIV aan toe. In die zin is hij vergelijkbaar met een satiricus als Youp van 't Hek, die in een uitverkocht Carré de kleinburgerij bespot, terwijl de zaal vol zit met kleinburgers die daar hartelijk om moeten lachen.

Gek genoeg wordt Molière hier op dit moment niet veel meer gespeeld, maar gelukkig hebben wij nog onze zuiderburen

Molières stijlmiddel is dan ook de overdrijving: de vrek is niet zomaar gierig, maar extreem benepen, de mensenhater (Le Misanthrope) zo fanatiek op zoek naar de waarheid, dat hij zich niet meer staande kan houden. De mens is nu eenmaal geneigd tot de halve waarheid.

Het Nederlandse theater kent een behoorlijke Molière-traditie. Uit de oude (toneel)doos herinner ik me vooral een virtuoze Lou Landré als De mensenhater bij De Appel, een doodenge Gees Linnebank in De vrek bij Het Nationale Toneel en de wulpse fantasie van Tartuffe bij De Paarden-kathedraal. Gek genoeg wordt hij hier op dit moment niet veel meer gespeeld, maar gelukkig hebben wij nog onze zuiderburen.

De voorstelling

Het zijn liefst zes Vlaamse theatergroepen en -producenten die vanaf vanavond kortstondig door Nederland toeren met Poquelin II. Tweeënhalf uur Molière, met De vrek (1668) en Le Bourgeois gentilhomme (1670) als uitgangspunt. Flink bewerkt staan de stukken samen garant voor een volle avond komediespel op hoog niveau. Het ene gaat dus over die intense gierigaard, het andere over een steenrijke man die zo graag bij de adel wil horen dat hij er alles aan doet om in het gevlij te komen bij de hogere kringen. Hij neemt dans- en muzieklessen, leert schermen en filosofie en neemt een kleermaker in dienst. Door misverstanden en persoonsverwisselingen valt alles in duigen.

Poquelin II wordt gespeeld volgens de beproefde Vlaamse methode van de verkleedkist waaruit allerhande kostuums en pakjes tevoorschijn komen. De spelers wisselen voortdurend van rol, soms valt er geen touw aan vast te knopen, maar ze komen ermee weg doordat al die stukken in wezen over één ding gaan: je wilt ergens bijhoren, maar je eigen beperktheid staat daarbij in de weg; en intussen verlang je naar iemand anders dan naar degene die je is toebedeeld.

Het decor bestaat uit een houten vierkant dat als podium dient, met daarachter enorme lappen rode veloursgordijnen en twee grote kroonluchters: doeltreffender kan een toneelbeeld niet zijn. Tijdens de voorstelling dit weekend in Brugge genoot een volle zaal - jong, oud, bourgeoisie en klootjesvolk - met volle teugen van toneel uit de 17de eeuw. Bijzonder.

De acteurs

Alles aan Damiaan De Schrijver ademt Molière, komedie, toneelspelen, gretigheid

Molière was behalve schrijver ook acteur en speelde vaak de hoofdrol in zijn eigen stukken. Daarom waarschijnlijk zijn ook acteurs vandaag de dag nog zo dol op zijn werk: het is prima materiaal om mee uit te pakken. In 2002 maakte toneelgroep STAN (een van de coproducenten van Poquelin II) de voorstelling Poquelin, waarvoor ook al een paar Molière-stukken waren bewerkt. Het smaakte kennelijk naar meer, vandaar deze follow-up.

Het tableau de la troupe bestaat dit keer dus uit acteurs van verschillende gezelschappen, onder wie Els Dottermans (NTGent), Kuno Bakker (Dood Paard), Stijn van Opstal (Toneelhuis) en uiteraard het puikje van STAN zelf, onder wie Jolente De Keersmaeker, Frank Vercruyssen en Damiaan De Schrijver. Niet om de anderen tekort te doen, maar Damiaan De Schrijver - die kolos van een man, met die groteske baard - is weergaloos leuk en grof en over de top en geweldig. Alles aan hem ademt Molière, komedie, toneelspelen, gretigheid. In Le Bourgeois gentilhomme zorgt hij in de dans- en schermscènes voor hilarische hoogtepunten. Naast hem excelleert Els Dottermans als volleerd comédienne in diverse snedige vrouwenrollen en biedt de altijd stijlvaste Jolente De Keersmaeker rustgevend tegenwicht. Stijn van Opstal is vooral geweldig als de geduldige taal- en filosofieleraar.

Als tegen het eind ook nog een Turkse consul ten tonele verschijnt, ontspoort Poquelin II en wordt de lol erg luidruchtig en opzichtig uitgespeeld. Aan de andere kant: geen hogere versnelling dan de hoogste, in dit geval dus in het genre van het perfecte komediespel.

Aanvullingen & verbeteringen
In een eerdere versie van dit stuk werden de acteurs op de foto aangeduid als Damiaan De Schrijver en Els Dottermans. De acteurs heten echter Stijn Van Opstal en Jolente De Keersmaeker.