Visages, villages
Visages, villages ©

Visages, villages is het vrolijke bewijs van Varda's frisse melancholie

Film (documentaire)

Visages, villages is van alles tegelijk, maar bovenal een speels en liefdevol essay over het verschil tussen kijken en zien. Agnès Varda heeft het patent op een bepaald type melancholie: nooit muf, maar fris en springerig.

Visages, villages (****), documentaire
Regie: Agnès Varda, JR
100 min., in 24 zalen.

'Leuk dat we samen gaan filmen', zegt Agnès Varda aan het begin van Visages, villages tegen JR, een succesvol graffitikunstenaar. De twee kennen elkaar dan nog maar net; de 89-jarige Varda is door haar dochter nieuwsgierig gemaakt naar de 34-jarige kunstenaar, die uitvergrote zwart-witfoto's op gebouwen plakt. Ze besluiten al gauw tot een samenwerking.

Over de naderende dood praat Varda goedgemutst ('Ik kijk er wel naar uit'), maar de fysieke aftakeling zit haar dwars

Zo gezegd, zo gedaan. Het lijkt allemaal reuze eenvoudig in deze genoeglijke, optimistische documentaire. JR (zijn volledige naam houdt hij geheim) neemt Varda, grande dame van de Franse cinema, mee in zijn busje. Zonder vooropgezet plan doorkruisen ze het platteland van Frankrijk, op zoek naar mensen om te portretteren. Terwijl JR het technische gedeelte op zich neemt, praat Varda met wie er maar op haar pad komt. Fijne gesprekjes zijn dat: het lijkt wel of iedereen zich van zijn beste kant laat zien, zodra de regisseur van films als Cléo de 5 à 7 (1962), Les glaneurs et la glaneuse (2000) en Les plages d'Agnès (2008) zich meldt met haar camera.

JR en Varda maken foto's van fabrieksarbeiders, echtgenotes van dokwerkers uit Le Havre, een cafémedewerker, een postbode. Hun portretten, opgeblazen tot reuzenformaat, komen terecht op muren, loodsen of containers. Een watertoren wordt beplakt met vissen. Mensen samenbrengen, tijd doorbrengen met degenen die normaal niet in de schijnwerpers staan, dat is de achterliggende gedachte. Het resultaat is vaak ontroerend.

Het moet raar lopen, wil er niet op zijn minst een Oscarnominatie toegevoegd worden aan de reeds gewonnen prijzen

Ondertussen probeert Varda haar partner, die zo graag anoniem blijft, te verleiden zijn ogen te laten zien. Zijn gewoonte om continu een zonnebril te dragen, vindt ze maar onbeleefd. Op zijn beurt weet JR persoonlijke ontboezemingen te ontlokken aan Varda. Hij filmt haar wanneer ze haar verslechterende ogen laat controleren. Over de naderende dood praat Varda goedgemutst ('Ik kijk er wel naar uit'), maar de fysieke aftakeling zit haar dwars. Net als het gemis van geliefden die al eerder overleden.

Zo is Visages villages van alles tegelijk: de weerslag van een geslaagd graffitiproject, een ode aan de onbekende Fransman, een kijkje in de keuken van twee kunstenaars, een mijmering over de loop van het leven. Bovenal is het een speels en liefdevol essay over het verschil tussen kijken en zien.

Varda is een onvermoeibaar beelden- en verhalensprokkelaar. In haar verzameldrift is ze soms wat koket; dan laat ze zich meeslepen door haar rol als naïeve, ontwapenende toeschouwer. Storend is dat niet, want ondertussen blijft ze scherp, wat ze vooral bewijst in de montage. Het is ongelooflijk knap hoe Varda van de ogenschijnlijk stuurloze zwerftocht die Visages villages in een samenhangend en meeslepend geheel heeft weten te smeden.

Sinds de première op het filmfestival van Cannes won de film al een tiental prijzen. Het moet raar lopen, wil daar niet op zijn minst een Oscarnominatie aan toegevoegd worden; in november mocht Varda al een ere-Oscar voor haar gehele oeuvre in ontvangst nemen. Een terecht eerbetoon aan een filmmaker die op gevoelige wijze grote thema's aansnijdt, terwijl haar werk luchtig en helder blijft. Varda heeft het patent op een bepaald type melancholie: nooit muf, maar fris en springerig. Visages villages is daar het vrolijke bewijs van.


Agnès Varda voelt zich na Visages, Villages een beetje moe

De begin november met een ere-Oscar bekroonde nouvelle vague-regisseur Agnès Varda (89) laat zich niet tegenhouden door beperkt zicht. Ze maakte haar nieuwste documentaire Visages, Villages gewoon samen met fotograaf JR. 'Als ik straks niets meer zie, is het voorbij.'