Scène uit Veteranen.
Scène uit Veteranen. © Hans Vissers

Veteranen biedt intens acteren op de vierkante meter

Theater

Aan de oppervlakte gebeurt er weinig, onderhuids gist het.

Veteranen (Theater)
Door: Toneelgroep Het Volk.
28/10, Toneelschuur, Haarlem.
Aldaar t/m 5/11; tournee t/m 6/5.

Ze zijn natuurlijk zelf veteranen, toneelveteranen welteverstaan. De mannen van Toneelgroep Het Volk vieren hun veertigjarig jubileum en werden eind september geridderd voor hun grote bijdrage aan de ontwikkeling van literair volkstoneel. Joep Kruijver is inmiddels met pensioen. Maar broer Wigbolt Kruijver en kameraad Bert Bunschoten trekken wederom langs ruim zestig theaters, nu met Veteranen, een bewerking van het Friese toneelstuk Feteranen (2015) van Bouke Oldenhof, geregisseerd door Minke Kruijver (inderdaad, dochter van).

Wigbolt Kruijver geeft Nico een angstaanjagend echte beroertemotoriek mee, trillend achter een rollator

Veteranen biedt intens acteren op de vierkante meter. Beide heren staan in het gelid, in saluerende houding, op een lapje gras naast een oorlogsmonument. Het is 4 mei, Dodenherdenking. De gereformeerde onderwijzer Krijn staat verslapping van de erewacht niet toe, want 'er kunnen nog mensen komen'. De katholieke bakker Nico ergert zich dat dodenherdenking steeds minder in het teken staat van zijn oorlog, die van de excessieve militaire acties in Nederlands-Indië. Jaar na jaar verstrijkt - eenvoudig verbeeld met weer een nieuw jaartalbordje en weer een nieuwe ronde van salueren en onderlinge ruzies. Het schillen van een appeltje vormt een splijtzwam, maar staat voor veel meer, bijvoorbeeld het gebrek aan erkenning bij terugkeer ('We kregen een appel uit naam van de Staat der Nederlanden en de Koningin'). Het gekibbel wordt minder, de kameraadschap groter: samen strijden ze voor een eigen Indië Monument.

Maar als ze na jaren trouwe dienst de 'gewone' gedenkzuil mogen verruilen voor hún Indië Monument - een simpele omkering van de obelisk - slaat de ouderdom ongenadig toe. Wigbolt Kruijver geeft Nico een angstaanjagend echte beroertemotoriek mee, trillend achter een rollator. Bunschoten verdwaalt dementerend in heftige herinneringen. Aan de oppervlakte gebeurt weinig; onderhuids gist het. Onverwerkte trauma's, miskenning, ouderdomskwalen - er trekt een stoet aan verbeelding voorbij. Met paradoxale uitspraakjes zoals: 'Vrijheid is een plicht.'