Van der Heijden voorspelt een groene dictatuur
©

Van der Heijden voorspelt een groene dictatuur

Boek (non-fictie) - Na het neoliberalisme

Na het neoliberalisme

Hein-Anton van der Heijden
Non-fictie
Eburon
297 pagina's, €24,50

Van der Heijden beschouwt het kapitalisme als de belangrijkste oorzaak van klimaatverandering

Terwijl velen zich grote zorgen maken om de klimaatramp die ons boven het hoofd hangt, zijn er ook die daar vol verlangen naar uitkijken, en dan vooral naar de wereld die daarna zal ontstaan. Het gaat hier om de politiek ecologen. Mensen als de Amsterdamse politicoloog Hein-Anton van der Heijden. Hij beschouwt het kapitalisme, 'met zijn inherente noodzaak tot groei, zijn competitie en concurrentie', als de belangrijkste oorzaak van klimaatverandering. En diezelfde klimaatverandering zal het kapitalisme omverwerpen. De naderende milieucrisis is voor hen niets anders dan 'de tweede contradictie van het kapitalisme'.

De eerste contradictie komt van Karl Marx. Hij constateerde dat het kapitalisme zijn eigen doodsvijand schiep, namelijk het proletariaat. Marx verwachtte dat de opstand van het proletariaat zou leiden tot de wereldrevolutie en de klassenloze maatschappij. Zo ver is het niet gekomen. De tweede, door de politieke ecologie ontdekte contradictie komt erop neer dat het kapitalisme alweer zijn eigen graf graaft, dit keer door het klimaat te veranderen.

Met de nieuwe groene wereld zal ook een nieuwe mens ontstaan

En dit keer zal het kapitalisme niet ontkomen. Het zal ineenstorten en dankzij de mondiale milieubeweging zal er een nieuwe wereld verrijzen. Een wereld vrij van inhaligheid, onderdrukking, schaalvergroting en globalisering. Of, zoals Van der Heijden schrijft in zijn boek Na het neoliberalisme: 'In een gedeglobaliseerde wereld is de menselijke maat in ere hersteld, zijn de huidige mondiale inkomensverschillen, zowel tussen individuen als tussen landen, aanzienlijk verkleind, zijn ook de grondoorzaken van klimaatverandering goeddeels verdwenen.'

We zullen afscheid moeten nemen van de vrijheid van ondernemen én consumptie, en ons onderwerpen aan een mondiaal centraal gezag, zo voorspelt Van der Heijden: 'Voor al deze ingrepen is een gecoördineerd en geavanceerd stelsel van centrale planning nodig.' Gelukkig zullen we deze Brave New World zonder morren accepteren, want we zullen inzien dat deze nieuwe wereld de beste is. Want met de nieuwe groene wereld zal ook een nieuwe mens ontstaan. We worden 'ecologische burgers' die 'grote waarde hechten aan milieuvriendelijk gedrag'. Over hoe deze Nieuwe Mens zal ontstaan, heeft Van der Heijden weinig te melden, alleen: 'Ecologische burgers staan niet zo maar op; ze moeten actief worden gemaakt, geconstrueerd.'

Een totalitaire werelddictatuur. Van der Heijden en zijn collega's beschouwen dit blijkbaar als een aanlokkelijk perspectief. Na het neoliberalisme biedt een leerzaam inkijkje in een academische denkrichting die uitziet naar de afschaffing van het vrije denken.