Nathaniel Mellors en Erkka Nissinen, The Aalto Natives, 2017
Nathaniel Mellors en Erkka Nissinen, The Aalto Natives, 2017 ©

The Aalto Natives bewijst dat die zichzelf o zo serieus nemende hedendaagse kunst werkelijk grappig kan zijn

Beeldende kunst - the Aalto Natives

Absurdisme en droge humor verenigen een Britse en een Finse kunstenaar in een hoogst originele aanklacht tegen nationalisme. De installatie in het Cobra Museum bewijst dat die zichzelf o zo serieus nemende hedendaagse kunst werkelijk grappig kan zijn.

Er waren eens een ei en een kartonnen doos in een ruimteschip. Die doos was de zoon van het ei, of nee, dat dacht-ie eigenlijk alleen maar. Anyhow, die twee besloten de planeet Finland te stichten, naar voorbeeld van het Finse bestuur. Dat deden ze door een kosmische eend los te laten. En 35 miljoen jaar later gaat de doos kijken hoe het op planeet Finland gaat. Dat valt vies tegen. Uiteindelijk raakt hij opgesloten in de endeldarm van een neanderthaler en zingt daar een zielig liedje: 'Ik ben maar een doos...'.

De installatie The Aalto Natives van Nathaniel Mellors (43) en Erkka Nissinen (42) is als een onnavolgbare droom. Dat soort dromen schijn je beter niet na te vertellen - sorry voor de poging hierboven. Dit is een droom om zelf te beleven in het Cobra Museum in Amstelveen. Om te kijken naar de hongerige neanderthaler, de seksende muppets, de dansende misbaksels en om mee te leven met de verdwaalde kartonnen doos en het teleurgestelde ei.

The Aalto Natives

Beeldende kunst
The Aalto Natives, van Nathaniel Mellors & Erkka Nissinen, t/m 25/02 in Cobra Museum, Amstelveen.

Deze kunstenaars lijken wel de liefdesbaby's van Jim Henson (onder meer The Muppets) en Terry Gilliam (van Monty Python). Ze ontmoetten de Brit (Mellors) en de Fin (Nissinen) elkaar tien jaar geleden in Amsterdam op de Rijksakademie. Ze herkenden elkaars humor, maar vervolgden daarna hun eigen carrière, met internationaal succes.

De afgelopen jaren werkten ze voor het eerst samen aan deze ingenieuze installatie met bewegende poppen, video, animatie, muziek, lichteffecten en computeranimatie. Elementen van hun eerdere werk zijn erin te herkennen, met steeds het absurdisme en de droge humor als gemeenschappelijke noemer. De installatie bewijst dat die zichzelf zo serieus nemende hedendaagse kunst echt grappig kan zijn.

Maar pas op: niet alleen maar grappig. Dit kunstwerk is gemaakt voor de Biënnale van Venetië, de tweejaarlijkse hoogmis van de beeldende kunst: vorig jaar vertegenwoordigden de kunstenaars Finland. Al deze hilariteit is ook een aanklacht tegen nationalisme. Een dappere keuze van het Finse cultuurfonds om met overheidsgeld deze mannen af te vaardigen, die geen medium onbenut laten om Finlandliefde belachelijk te maken. De internationale pers liep ermee weg.

Hier in Amstelveen nog niet, maar ook ontbreekt de context die het werk de scherpte geeft die het boven alle gekkigheid uittilt

Die relevantie ontbreekt in Amstelveen. Net als de link met het Finse paviljoen waarin de installatie afgelopen zomer in Venetië werd getoond. Dat is ontworpen door architect Alvar Aalto en lijkt op het ruimteschip uit de video, vandaar The Aalto Natives. En voor wie zich erin mocht willen verdiepen: die kosmische eend hoort echt bij de Finse creatiemythe.

Dankzij Xander Karskens, directeur van het Cobra Museum, is deze krankzinnige installatie hier te zien. Hij bracht als curator deze kunstenaars naar Venetië, nadat hij overigens voor de biënnale van 2013 al had voorgesteld om Mellors in het Nederlandse paviljoen te tonen. Mellors' kunst was eerder in Amstelveen te zien, nadat hij in 2011 de Cobra Kunstprijs had gewonnen (met destijds Karskens in de jury). Na Amstelveen reist de installatie naar het Kiasma Museum in Helsinki.

De Amstelveense vertoning is een troost voor wie de Biënnale niet heeft bezocht of in alle drukte daar het Finse paviljoen voorbijliep. Door alle positieve besprekingen ontstond daar een lange wachtrij. Hier in Amstelveen nog niet, maar ook ontbreekt de context die het werk de scherpte geeft die het boven alle gekkigheid uittilt. Even erbij fantaseren dus dat u zelf een trotse Fin bent. En dan dapper blijven lachen.


Olympische Spelen zonder spelregels

Het concept van landenvertegenwoordiging op de Biënnale van Venetië vraagt om commentaar op het nationalisme.

Op de Biënnale van Venetië (op de oneven jaren) is de internationale kunstwereld in landenpaviljoens vertegenwoordigd. Nederland heeft bijvoorbeeld een paviljoen dat is ontworpen door Gerrit Rietveld. Daar tegenover staat het Finse paviljoen, waarin de installatie van Nathaniel Mellors en Erkka Nissinen vorig jaar te zien was. Tweejaarlijks worden een of meer kunstenaars per land afgevaardigd.

Omdat dit idee van nationale vertegenwoordiging in de geglobaliseerde (kunst)wereld wat achterhaald is en mogelijk onwenselijk nationalistisch, nemen kunstenaars dit veelvuldig tot onderwerp. Zo besloot Santiago Sierra in 2003 het Spaanse paviljoen dicht te metselen, plakte de aanduiding 'España' af en liet via een achterdeur alleen bezoekers met een Spaans paspoort binnen in de lege ruimte. En in 2013 ruilden Duitsland en Frankrijk van paviljoen.

Er ontstonden tijdens recente biënnales ook spontane of officieuze paviljoens, bijvoorbeeld voor vluchtelingen of andere groepen en naties die niet zijn vertegenwoordigd. Het hoofdpodium van de Biënnale, de Giardini, is inmiddels namelijk 'volgebouwd' met landenpaviljoens en weerspiegelt duidelijk nog een eurocentrisch wereldbeeld.