Spits libretto maakt nog geen spannend drama

Opera die 'geen muizen vangt'

Waar de creatie van Ai Weiwei smoel geeft aan As Big as the Sky, maken juist Noordegraafs noten zijn drama over een Nederlandse architect in China krachteloos. De componist Arnoud Noordegraaf strikt Ai Weiwei voor zijn opera As Big as the Sky.

Er is nog geen noot gezongen of hij hangt er al, de nieuwste creatie van Ai Weiwei. Witmetalen buizen en transparant doek vormen een geometrisch gevaarte dat aarzelt tussen aambeeld en donut. Het kantelbare geval geeft de volle 100 minuten smoel aan As Big as the Sky, een nieuwe Chinaopera van de Nederlandse componist en regisseur Arnoud Noordegraaf.

Een Rem Koolhaasachtige architect oreert over 'de paralogische utopie van architecturale noodzaak'

Première met object van 's werelds beroemdste dissident: die slag had het Holland Festival alvast gewonnen. Met dank aan Noordegraaf, die liet zien hoe eenvoudig de dingen soms werken. Hij stuurde zijn gedroomde ontwerper een mailtje en belde er een paar dagen later achteraan. Voor hij het wist zat Noordegraaf op het vliegtuig naar Peking voor zijn eerste werkoverleg. Ai Weiwei was inderdaad de geknipte figuur. Als kunstenaar en activist poert hij al jaren in de kwestie die Noordegraaf in zijn opera thematiseert: bouwdrift en sloopzucht in China.

Dat de criticaster zijn land niet mocht verlaten, bleek overkomelijk. Ai stuurde schetsen, die in een Amsterdams atelier werden uitgewerkt. Round heaven, square earth, naar oude Chinese jadesculpturen die cirkel en vierkant combineren. Bovendien schoot Ai met een drone de filmpjes die op het doek werden geprojecteerd. Ze toonden oude Chinese daken, een kattenkolonie in een slooppand, een vuilnisbelt die grenst aan nieuwe flats.

Megalomaan project

Voor de menselijke maat bedacht Noordegraafs Britse librettist Adrian Hornsby de Nederlandse architect Sem Aers. Die laat zich naar China lokken voor een megalomaan project. Aers ontwerpt de koepel die het geboortedorp van zijn opdrachtgever moet overkappen. Wu Cai heet deze proleet, een schoonmaaktycoon die z'n eerste miljoen heeft verdiend met het verkopen van mops. Op film wordt hij met smaak vertolkt door Ai Weiwei zelf.

Ook Sem Aers rekent zich alvast rijk. Europees gesomber ruilt hij in voor Chinees vooruitgangsgeloof. Autoritaire daadkracht prijst hij boven democratisch gemodder. En ook de liefde waait hem aan. Aers raakt smoor op Mulan, een zangeres die de traditionele Chinese opera paart aan het popsterrenbestaan.

Humor genoeg, in Hornsby's libretto. Een Rem Koolhaasachtige architect oreert over 'de paralogische utopie van architecturale noodzaak'. Voor een ander slag kenners is een citaat uit de dichtbundel Rozen en doornen van Ai Weiweis vader ('Alleen een gek ruziet met een gek').

Duimschroeven

Ondanks pakkend toneelbeeld en een spits libretto, voel je niet met de held mee

Vooral draait Hornsby zijn hoofdpersoon kundig de duimschroeven aan. Een fielterige opdrachtgever, sabotage door een 99-jarig oudje, Mulan die de benen neemt: getergd slaat Sem Aers het gezicht van een jolige Chinese dorpsomroeper tot moes.

Dieper kan de held niet vallen. Maar ondanks pakkend toneelbeeld en een spits libretto, voel je niet met hem mee. Juist Noordegraafs noten maken het drama krachteloos. De musici van Asko|Schönberg kunnen weinig eer behalen aan de kortademige, gruizige frasen. De zanglijnen kennen al net zo'n grijs profiel. De oren spitsen zich vooral als Noordegraaf citeert of parafraseert, zoals een gloeiend Wagnerthema of jenzend slagwerk met Chinese roots.

Fraai is de eerste opkomst van Mulan, die straalt via de geknepen stembanden van de Chinese sopraan He Yi

Nep-Chinese operastijl

Tot het beste uit zijn pen behoren de passages in nep-Chinese operastijl. Fraai is de eerste opkomst van Mulan, die straalt via de geknepen stembanden van de Chinese sopraan He Yi. Dat de bariton Martijn Cornet (Sem Aers) niet bij haar in de buurt komt, ligt niet alleen aan zijn ondramatische noten. Het vloeit ook voort uit Noordegraafs regie. Visieloos schuiven met poppetjes: William Kentridge haalde er eerder Lulu mee onderuit.

Het libretto van As Big as the Sky citeert een befaamde uitspraak van de voormalige partijleider Deng Xiaoping. Maakt niet uit of een kat wit is of zwart, zei kameraad Deng, als het beestje maar muizen vangt.

Dat is de makke van As Big as the Sky, de opera: hij vangt geen muizen.

As Big as the Sky, Opera van Arnoud Noordegraaf. Met solisten en Asko|Schönberg o.l.v. Bas Wiegers. Amsterdam, Muziekgebouw aan 't IJ, 11/6.

Chinese bouwgekte en Chinese opera vinden elkaar

Chinawatchers Noordegraaf en Hornsby werkten eerder samen.

Arnoud Noordegraaf (1974) behoort tot het avontuurlijkere slag Nederlandse componisten. Net als Michel van der Aa beperkt hij zich niet tot het schrijven van muziek. Noordegraaf filmt en regisseert en werkt voor operaproducties samen met de Britse schrijver Adrian Hornsby. Eerder maakten ze de 'Tokio-filmopera' A.M., geïnspireerd op het werk van de Japanse succesauteur Haruki Murakami. In 2013 kregen ze goede recensies voor UrWald, een 'thriller over het onderbewustzijn'. In 2007 reisde Noordegraaf naar China met een tweeledig doel: de bouwgekte van nabij bekijken en het bestuderen van de Chinese opera. De draden komen bij elkaar in zijn nieuwe opera As Big as the Sky. Adrian Hornsby (1977) leverde opnieuw het libretto. Met de Nederlandse architect Neville Mars schreef hij in 2008 het boek The Chinese Dream, over de explosieve urbanisatie van China.