Romdom Wilders
Koen Vossen

Romdom Wilders

Non-fictie - Geschiedenis & Politiek

Romdom Wilders

Eindelijk een serieuze analyse van de sterke en zwakke punten van de meest bestendige populistische beweging van Nederland

Over de PVV is al veel onzinnigs geschreven. Ook door diverse wetenschappers. Het treurigste voorbeeld is het pretentieuze zondagmiddagopstel De eeuwige terugkeer van het fascisme van Rob Riemen. Hij betitelde Wilders en zijn partij als 'het prototype van hedendaags fascisme'. Een definitie van fascisme liet Riemen achterwege. Wat Wilders zelf zei, was trouwens volkomen irrelevant, aldus de geagiteerde wijsgeer. Dergelijke onwetenschappelijke exercities droegen allerminst bij tot een beter begrip van het verschijnsel PVV. Gelukkig zijn er ook academici die zich niet beperken tot het plakken van gemakzuchtige etiketten maar die serieus analyseren en dan pas concluderen.

Een doorwrochte beschouwing van Wilders en de PVV gaven Paul Lucardie en Gerrit Voerman in hun vorig jaar verschenen studie Populisten in de polder. Nog dieper graaft Koen Vossen in zijn voortreffelijke boek Rondom Wilders. Hij doorploegde niet alleen een ontzagwekkende hoeveelheid literatuur, maar sprak daarnaast met verschillende voormalige medestrijders van Wilders. Geen enkele benaderde PVV'er reageerde op zijn verzoeken voor een vraaggesprek. Wellicht geldt fatsoen binnen deze kringen inmiddels ook als linkse hobby.

Kritisch maar genuanceerd beschrijft Vossen de persoonlijke achtergrond en politieke Werdegang van de PVV-leider. De door Wilders regelmatig aangehaalde vormende ervaringen (een verblijf in het Midden-Oosten als tiener en overlast van zijn Marokkaanse buurtbewoners in Utrecht) blijken grotendeels het product te zijn van ideologisch geïnspireerd hineininterpretieren.

Het VVD-Kamerlid Wilders beschouwde zichzelf als leerling van Bolkestein, maar verwijderde zich gaandeweg van diens opvattingen. Na zijn afsplitsing van de VVD in 2004 stond Wilders aanvankelijk een rechts-conservatieve volkspartij voor ogen. Als ideoloog en tweede man trad Bart Jan Spruyt op. De directeur van de Edmund Burke Stichting raakte weldra gedesillusioneerd in Wilders. Zijn solistisch opererende voorman toonde zich nauwelijks geïnteresseerd in het conservatieve gedachtegoed. Wilders was evenmin geporteerd voor al te zelfstandig denkende medewerkers. Bovendien radicaliseerden zijn opvattingen over de islam en moslims voortdurend. De permanente persoonsbeveiliging en aanhoudende stroom doodsbedreigingen waren hieraan ongetwijfeld mede debet.

Wilders' politieke toekomst was destijds onzeker. In de peilingen deed zijn Groep Wilders (later omgedoopt in de PVV) het vaak slecht. Het verlies van de enige Kamerzetel was allerminst denkbeeldig. Na het vertrek van de werkelijke intellectueel Spruyt in augustus 2006 kreeg oud-journalist Martin Bosma ruim baan als Wilders' politieke souffleur. Bosma was niet de auctor intellectualis van de nieuwe populistische koers. Wel fungeerde hij voortaan als Wilders' hofleverancier van mediagenieke groepsbeledigingen ('kopvoddentaks') en andere schijngeestigheden.

Met de gekozen populistische strategie begon vanaf 2006 Wilders' succesverhaal. Onbedoeld droeg Alexander Pechtold bij aan de electorale doorbraak van de PVV (negen zetels bij de Kamerverkiezingen) dat jaar. Tijdens de verkiezingsstrijd kreeg Wilders eindelijk de begeerde media-aandacht toen de D66-leider zijn demagogische opmerking over de 'tsunami van islamisering' hekelde.

Tussen april 2008 en juni 2010 leek het erop dat Wilders' partij zou worden gemarginaliseerd door een nieuwe rijzende ster aan het populistische firmament: 'ijzeren Rita' Verdonk. Bij de verkiezingen van 2010 ontpopte Trots op Nederland zich echter als een electorale blindganger. De PVV werd de derde partij van het land en bleef dit ook na het opblazen van de gedoogconstructie en de daaropvolgende Kamerverkiezingen in 2012. Volgens verschillende opiniepeilingen zou de PVV nu zelfs de grootste partij worden.

Over de relevantie van Vossens studie bestaat derhalve geen twijfel. Nauwgezet analyseert hij de vier politieke speerpunten van de PVV.

Wilders' alomvattende strijd tegen de 'totalitaire' islam wordt gecombineerd met een populistische agitatie tegen de elite, in naam van het volk (belichaamd door het imaginaire duo Henk en Ingrid), een verongelijkt nationalisme en een onafgebroken pleidooi voor strengere straffen.

Door haar eenzijdige focus op de islam én vrijzinnige opvattingen ten aanzien van abortus, vrouwen- en homo-emancipatie, wijkt de PVV af van andere nationaal-populistische partijen in Europa.

Vossen beschrijft vervolgens het optreden van de voornaamste PVV-vertegenwoordigers in de verschillende democratische gremia (Tweede en Eerste Kamer, provinciale staten, twee gemeenteraden en Europees Parlement). Dit optreden blonk doorgaans niet uit door wellevendheid. Het beoogde doel was vooral media-aandacht. Provocerende moties en niet doortimmerde wetsontwerpen zijn daartoe het middel.

Na de spectaculaire zetelwinst in 2010 slaagde Wilders er niet altijd meer in LPF-achtige toestanden te voorkomen. Door ruzies en afsplitsingen is inmiddels 14 procent van alle PVV-zetels in de vertegenwoordigende lichamen verloren gegaan, berekende Vossen minutieus. Een weinig verheffend record. Met de wegens geweld en intimidatie in opspraak gekomen PVV'ers kan bovendien een niet onaanzienlijk 'tuigdorp' worden bevolkt.

Eveneens diepgaand behandelt Vossen de gevolgen van de ledenloze partij-organisatie voor Wilders' leiderschap en de PVV, de partijfinanciën en relaties met buitenlandse sympathisanten, de kiezers van de PVV, hun verwachtingen en motieven. Op basis van haar ideologie (nationalisme, populisme en islam-alarmisme), uitzonderlijke partijmodel en polariserende optreden constateert Vossen dat de PVV slecht past in de Nederlandse politiek en traditie. Zijn karakterisering van Wilders' partij als 'on-Nederlands' is aanvechtbaar. In de 19de eeuw gold hier aanvankelijk het liberalisme en vervolgens de sociaal-democratie als een Frans respectievelijk Duits importproduct. Beide on-Nederlands geachte stromingen vormden spoedig een vast onderdeel van het politieke landschap. Eenzelfde positie heeft het nationaal-populisme inmiddels verworven. Het is een kleine kanttekening bij het beste boek over Wilders en de PVV tot nu toe.