Rijpstra's ondergang: het lot van een burgemeester in oorlogstijd
©

Rijpstra's ondergang: het lot van een burgemeester in oorlogstijd

Biografie geeft inzicht in het grijs van de oorlog.

Ze moeten elkaar in het concentratiekamp hebben gezien, landarbeider Jan de Visser en burgemeester Johannes Rijpstra. In het najaar van 1944 kwamen ze met dezelfde trein uit kamp Amersfoort aan in Neuengamme. Ruim zeventig jaar later besloot ik uit te zoeken wat er was gebeurd. Het leverde een verhaal op over een Zeeuws dorp dat zweeg en wegkeek. Journalist Arend Hulshof deed hetzelfde. Met dit verschil dat zijn zoektocht meer informatie opleverde dan hij kon vermoeden en er een bijzonder boek uit voortkwam.

Compromissen sluiten, laveren tussen gemoed en verstand, dat is de klus waar burgemeester Rijpstra in het Gelderse Zelhem voor stond. Met zijn ambtenaren steunde hij het verzet en regelde hij distributiestamkaarten voor onderduikers. Hij hielp dorpsgenoten vluchten die in Duitsland moesten werken. Maar diezelfde Rijpstra bestelde eind 1941 ook overijverig borden met de tekst 'Voor Joden verboden'.

Grijs

Arend Hulshof

Rijpstra's ondergang - Het lot van een burgemeester in oorlogstijd
non-fictie
Querido;
271 pagina's; euro 19,99

Zijn achterkleinzoon spaart hem niet. De burgemeester stierf en werd postuum geëerd als verzetsheld. Is dat terecht, vraagt Hulshof zich af. Joodse Zelhemmers hadden na de oorlog weinig waardering voor het dorpsbestuur. Heeft de burgemeester meegewerkt om te voorkomen dat een NSB'er Zelhem zou gaan leiden?

Het antwoord blijkt lastig te achterhalen. Als Rijpstra al strategische afwegingen heeft gemaakt, deed hij dat in stilte. In de archieven is er niets over te vinden. Op zoek naar een antwoord trekt Hulshof een parallel met de houding van andere burgemeesters en daar toont zich de meerwaarde van het boek. Het particuliere verhaal van één burgemeester in oorlogstijd wordt zo een illustratie van het gedrag van zoveel anderen tijdens de bezetting: geen zwart of wit maar grijs, uit strategie of lijfsbehoud.