Keja Klaasje Kwestro, George Tobal en Janneke Remmers.
Keja Klaasje Kwestro, George Tobal en Janneke Remmers. © Sanne Peper

Overtuigende acteurs maken Troje Trilogie drie uur lang spannend

Theater - Toneelschuur Producties

Met volle overtuiging en zeggingskracht maken de vijf acteurs van deze Troje Trilogie ruim drie uur lang spannend teksttheater, in een aangenaam tempo. Regisseur Paul Knieriem onthoudt zich van effecten en legt alles neer bij zijn spelers.

Het stuk

Troje Trilogie

Theater

Van Koos Terpstra door Toneelschuur Producties.
Regie Paul Knieriem.
20/10, Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 15/12.

Zeker, toneelstuk en voorstelling uit 1994 behoren tot de hoogtepunten van de moderne Nederlandse theatergeschiedenis. Bij veel bezoekers van toen zitten bepaalde scènes nog stevig in het hoofd. En bijna iedereen die het toen zag, weet het nog: ja, eindelijk snappen we die ingewikkelde familiebanden en geschiedenissen rond de Trojaanse Oorlog.

Troje Trilogie dus, van Koos Terpstra. Een toneelstuk, bestaande uit drie delen waarin het Terpstra inderdaad lukte de oorlog tussen de Grieken en de Trojanen te ontrafelen. Het ging hem vooral om wat die oorlog voor de mensen zelf betekende, en niet zozeer om de rol van de goden. Terpstra toonde in Troje Trilogie de achterkant van de oorlogsgruwel: daar waar gezinnen worden ontwricht, mannen sterven, vrouwen slachtoffer worden en kinderen gedood. En dat allemaal verwoord in heldere, onopgesmukte, gewonemensentaal die toch bloemrijk klonk.

Troje Trilogie is als anti-oorlogsstuk uiteraard actueel gebleven

Hij schreef het stuk in drie etappes. Eerst, in 1989, Andromache (zij zou uitgroeien tot het hoofdpersonage van de trilogie), daarna Neoptolemos (1991) en ten slotte Troje (1994). In totaal deed hij er dus ruim vijf jaar over voor de gehele trilogie als marathonvoorstelling kon worden gespeeld. Ook bijzonder: Terpstra schreef zijn drieluik in omgekeerde volgorde, dus stapsgewijs gaan we terug in de tijd. Andromache is de vrouw die ons aan de hand neemt en door de geschiedenis en haar rampspoed leidt. Zij is de vrouw van de Trojaanse held Hector, die sneuvelt tegen de Griekse veldheer Achilles, waarna ze als slavin naar Griekenland wordt verbannen. Daar trouwt ze ten slotte met de vijand, Neoptolemos. Uiteindelijk verliest ze alles en iedereen, ook haar kinderen, en is haar ooit zo trotse stad Troje verwoest.

Troje Trilogie is als anti-oorlogsstuk uiteraard actueel gebleven. In de jaren negentig waren er andere oorlogen, nu verandert Syrië in één grote puinhoop. In die zin is Andromache zowel een Trojaanse, als Joegoslavische, als Syrische vrouw. En weduwe, en moeder van twee dode kinderen.

De voorstelling

De nieuwe Troje Trilogie is een mooi, strak geheel

Gezien de roemruchte voorgeschiedenis is het vreemd dat Troje Trilogie nu pas weer in zijn geheel te zien is. Misschien zijn theatermakers te lang bevreesd geweest voor haar reputatie. Voor Toneelschuur Producties durfde Paul Knieriem het aan en hij heeft het stuk teruggebracht van vierenhalf naar drie uur. Waar hij het heeft ingekort is niet van belang: de nieuwe Troje Trilogie is een mooi, strak geheel. Dat komt vooral omdat Terpstra's tekst nergens gedateerd blijkt, of van minder belang.

In de vormgeving (Wikke van Houwelingen en Marloes van der Hoek) wordt knap het verspringen in de tijd gesuggereerd. Deel één begint met scherven van plastic golfplaten op de vloer, die in deel twee de lucht in gaan en in het slotdeel (waarmee alles dus feitelijk begint) als fiere zuilen recht overeind staan. We bevinden ons dan in het paleis van koningin Hecabe, Hectors moeder. De verwoesting moet nog beginnen.

Knieriems regie kent verder weinig opsmuk. In de oerversie van Terpstra zat bijvoorbeeld een uitgesproken theatrale scène, waarin Andromache op keiharde muziek van Massive Attack haar radeloosheid de vrije loop liet. Knieriem onthoudt zich van effecten en legt eigenlijk alles neer bij zijn spelers. Je zou kunnen zeggen dat zijn regie dienstbaar is, of misschien zelfs wat saai, maar dan moeten we het nog over de acteurs hebben.

De acteurs

Vijf acteurs spelen samen de acht rollen die er in dit drama toe doen. Met volle overtuiging en zeggingskracht maken ze van deze Troje Trilogie ruim drie uur lang spannend teksttheater, in een aangenaam tempo, waarin ook tijd is voor rust.

Janneke Remmers is als Andromache uiteraard de spil; zij speelt haar op een bijna verbeten, agressieve en altijd alerte wijze. Ze is niet de tragische heldin, maar de getergde jonge vrouw, die haar persoonlijke helletocht met verwondering aanziet.

Opnieuw opmerkelijk is de jonge Keja Klaasje Kwestro (eerder overrompelde ze al met Nora van Ibsen); zij speelt de wulpse Hermione als een kirrend kindvrouwtje en zieneres Cassandra als een ordinaire straatdel, zuigend op een lolly en raketijsje. Kwestro is uitermate expressief, erg grappig, staat voortdurend strakgespannen en is tot slot zenuwslopend goed.

Met volle overtuiging en zeggingskracht maken de acteurs van deze Troje Trilogie ruim drie uur lang spannend teksttheater

Oda Spelbos als Hecabe trekt in deel drie op majestueuze wijze de aandacht naar zich toe; zij is de pragmatische vorstin, die moet kiezen tussen moeder- en vaderlandsliefde. Spelbos maakt die twijfel knap inzichtelijk, hier en daar zelfs met lichte humor.

In al dit vrouwelijk geweld zijn de twee mannenrollen van Loek Peters (Neoptolemos) en George Tobal (Hector) vooral gedienstig en gedegen. Dat klopt ook wel in deze voorstelling, waarin het gaat om de vrouwen, de achterblijvers, de uiteindelijke slachtoffers.

'Troost je, erger dan dit wordt het niet', zegt Hecabe aan het eind tegen Andromache. Maar dan moet de vernietiging nog beginnen.