Morrison schrijft intiem en krachtig over raciale zuiverheid
©

Morrison schrijft intiem en krachtig over raciale zuiverheid

Boek (non-fictie) - The Origin of Others

Toni Morrison analyseert wie in de literatuur tot een Ander gemaakt wordt en waarom. Intiem en krachtig schrijft ze over kwesties van raciale zuiverheid en betrouwbaarheid.

In 1994 ontving Toni Morrison de Nobelprijs voor de literatuur; daarvoor en zeker ook daarna heeft ze zichzelf laten kennen als een van de belangrijkste Amerikaanse schrijvers. Met romans als Beloved, Jazz, Paradise en A Mercy liet ze niet alleen haar geboorteland, maar de hele wereld kennismaken met Amerika's door en door raciale geschiedenis en de gordiaanse knopen, die 'white America' en 'Afro America' tot op de dag van vandaag proberen uit te pluizen. Zij geldt inmiddels als een literaire grootheid, een wereldwijd Begrip.

Toni Morrison
The Origin of Others
Non-fictie
Harvard University Press; 111 pagina's; ca. 20 euro.

Ik was even vergeten dat ze ook nog gewoon lezingen kon geven, zoals ze in 2016 deed aan de Harvard Universiteit; lezingen die hier zijn gebundeld onder de titel The Origin of Others, waarin Morrison een zoektocht begint naar 'the literature of belonging'. Wie hoort er vanzelfsprekend bij en wie niet? Wie wordt in de literatuur tot een Ander gemaakt en waarom? (In het Amerikaans is 'other' ook een werkwoord geworden. You can other someone, je kan iemand tot een Ander, tot een Vreemde maken.)

De anekdote waarmee Morrison haar lezingenreeks begint, is meteen ongemakkelijk. Het literaire boegbeeld van Afro America vertelt een van haar vroegste jeugdherinneringen. Ergens in 1932 of 1933 brengt haar over-grootmoeder, 'the majestic head of our family' een bezoek aan de dan 3-jarige (!) Toni en haar familie. De trotse, zwarte vrouw staat voor het eerst oog in oog met de dochtertjes van haar kleinkind. Ze werpt een koele blik en oordeelt dan: 'These children have been tampered with'. Er is met die kinderen geknoeid. Ze zijn 'not pure'. Niet puur zwart. Ze zijn 'bezoedeld'.

Morrison spreekt van de Kleur Fetisj

Later zal Morrison zich realiseren dat ze toen en daar tot een 'Ander' werd gemaakt: de niet raciaal zuivere zwarte, met alle connotaties van dien: slavernij, blanke verkrachting, 'ras degeneratie' zoals het vroeger heette.

In de westerse en zeker in de Amerikaanse literatuur is die andere vorm van 'knoeien' de meest voorkomende obsessie. De blanke die 'a drop of negro blood' in zich draagt, en daarmee tot een Ander is geworden. Morrison spreekt van de Kleur Fetisj, waarmee de Amerikaanse samenleving zit opgezadeld, in scherpte waarschijnlijk alleen te vergelijken met de strikte ras- en kleurlijnen in het voormalige Zuid-Afrika.

In haar roman Paradise (1997) was Morrison ook al zo stoutmoedig de praktisch vergeten geschiedenis op te halen van het geheel zwarte stadje Ruby, dat als een belegerde vesting was gebouwd te midden van het vijandige, blanke Oklahoma. Ook daar gold een zeer donkere huid, een 'blue black skin' als het enige teken van raciale zuiverheid en betrouwbaarheid.

Maar massiever, want machtiger dan deze zwarte voorbeelden van 'othering' zijn te vinden in het werk van William Faulkner en Ernest Hemingway. Let wel, Morrison veroordeelt die schrijvers niet per se: ze wil weten hoe de Ander literair gestalte krijgt, door welke beschrijvingen en adjectieven. In Absalom, Absalom (1936), Faulkners roman die bol staat van Zuidelijke broeierigheid, ziet de blanke Henry Sutpen geen andere uitweg dan zijn halfbroer Bon te vermoorden 'vanwege het bestaan van een minnares, een achtste neger, en dat van haar een zestiende negerzoon'.

In Hemingways romans ontdekt Morisson wat zij 'colorism' noemt, het hinten naar het kleurverschil tussen zijn personages dat de auteur suggestief inzet. Voorbeeld: als de hoofdpersoon tot de Ander (in dit geval een Cubaan) spreekt, doet hij dat door zijn naam te noemen. Maar zodra Hemingways alwetende verteller zich tot de Lezer richt, valt die naam niet, en heet de beschrevene simpelweg 'Negro' en 'Nigger'.

Morrison is, ondanks het feit dat ze een erkend Spreekbuis werd, intiem en krachtig blijven schrijven

Dat vinden we inmiddels onaanvaardbaar, maar, legt Morrison droogjes uit, 'it was the law'. Eerst waren er de slavenwetten, na de afschaffing van de slavernij de zogenoemde Kleurwetten en Jim Crow. In 1944 was in Birmingham, Alabama bij wet verboden dat een blanke en een 'negro' in het openbaar samen zouden schaken of kaarten. Zo kort geleden nog, deze bijna onvoorstelbare wereld. En ook: zo moeilijk herkenbaar voor Europeanen.

Morrison is, ondanks het feit dat ze een erkend Spreekbuis werd, intiem en krachtig blijven schrijven. Ta-Nehisi Coates tekende voor het voorwoord. En ook dat klopt, want hij is een geloofwaardige troonpretendent.