Jan van Aken heeft weer een kathedraal van een boek voltooid: De Ommegang is een avonturenroman en ook veel meer dan dat
©

Jan van Aken heeft weer een kathedraal van een boek voltooid: De Ommegang is een avonturenroman en ook veel meer dan dat

Boek (fictie) - De ommegang

De nieuwe roman van Jan van Aken, De Ommegang, is gelukkig weer uit de klauwen gelopen. Zijn hoofdpersoon zoekt zeshonderd pagina's lang de kennis om een kathedraal te bouwen, en wij mogen mee.

De ommegang

fictie

Jan van Aken

Querido;

627 pagina's; euro 22,50.

Je stelt je Jan van Aken voor, achter zijn laptop (misschien schrijft hij nog met een vulpen of bezit hij een oude Oost-Duitse typemachine), reizend door zijn geest, door de dingen die hij heeft gelezen voor hij met schrijven begon en die hij ergens heeft genoteerd, gerubriceerd - of die hij mogelijk allemaal heeft opgeslagen in zijn geheugen, volgens de methode die Joshua Foer beschrijft in Het geheugenpaleis, het geheugen als een gebouw vol kamers, en die eerder werd beschreven in Rhetorica ad Herennium uit 80 voor Chr., door een vergeten auteur.

Ergens staat bijvoorbeeld 'Bellalanda' als de naam van het klooster waar de pasgeboren Isidorus rond 1373 te vondeling wordt gelegd.

Avontuur

Zodra een roman van Van Aken ongeremd begint te stromen neemt hij je mee naar onbekende verten en wil je maar één ding: doorlezen. De ommegang is een avonturenroman, maar ook veel meer dan dat.

Jan van Aken (1961) begint nooit aan een boek met het expliciete doel er een dikke pil van te maken. Hij kán ook best verhalen schrijven van mindere omvang (Het oog van de Basilisk, De dwaas van Palmyra). Maar net als in De valse dageraad (2001) en De afvallige (2013) is het ook in De ommegang gelukkig weer finaal uit de klauwen gelopen. Zodra een roman van Van Aken ongeremd begint te stromen neemt hij je mee naar onbekende verten en ongekende avonturen en wil je maar één ding: doorlezen. Dat kan gelukkig, met meer dan zeshonderd pagina's. De ommegang is het derde grote werk in wat bezig is uit te groeien tot een uniek oeuvre van historische romans.

Bellalanda bestond, in Yorkshire, en wordt in de historische annalen meestal het klooster van Byland genoemd. Robert, heet de abt in Van Akens zevende roman. Dat is geen willekeurige naam, maar nauwkeurige research: Robert de Helmeslay heette de abt van Bellalanda in 1373.

'De ommegang' is de naam van Isidorus van Rillingtons geheugenpaleis - dat langzaam maar zeker uitgroeit tot een geheugenstad waarin eindeloos veel kennis is opgeslagen, misschien wel alle kennis waarover de 15de-eeuwer kon beschikken. Te beginnen met Rhetorica ad Herennium en gevolgd door Vitruvius' De architectura, de tien boeken over de bouwkunde. Daar zijn ze meteen al, de twee boeken die Isidorus nodig heeft om zijn leven vorm te geven en die Jan van Aken gebruikt als fundament voor zijn roman. Het ene een handleiding voor het bouwwerk van de geest en het andere een gids voor de bouwwerken van de architect. Isidorus heeft de kennis nodig om zijn ideaal te verwezenlijken, het bouwen van een kathedraal waarin alle beschikbare kennis omtrent religie, filosofie en natuurkunde is verwerkt en in steen is gehouwen.

We zien hoe plannen kathedralen te bouwen - ter ere van de Allerhoogste maar vooral van onszelf - stuklopen op bijgeloof en jaloezie

En omdat Isidorus zoekt, staat van Aken weinig anders te doen dan mee te zoeken - en antwoorden te vinden. In Parijs, waar hij studeert, in Bologna, waar hij zich specialiseert in de medicijnen. En verder, steeds maar verder. Van Aken liet ook in De valse dageraad en De afvallige zijn hoofdpersonen al de halve wereld afzwerven, en Isidorus trekt er ook weer op uit, al dan niet vrijwillig. En steeds met zijn grote ambitie voor ogen. Als hij daarvoor een moskee moet bouwen in Samarkand, de hoofdstad van de wrede veroveraar Timoer Lenk, dan doet hij dat.

De ommegang begint wanneer Isidorus, na een veelbewogen bestaan dat hem tot in China heeft gebracht, een oude bekende ontmoet die op weg is naar Konstanz, waar een concilie een einde moet maken aan het grote schisma in de katholieke kerk - Van Aken is dol op schisma's, in De afvallige gaat het daar ook over. De oude bekende is een oude man, Maelgys, die Isidorus nog kent van lang geleden en op wiens vrouw hij mateloos verliefd is geweest. Maelgys wordt vergezeld door zijn dochter, Lorea.

Het is een cruciale ontmoeting, want Maelgys draagt een geheim met zich mee. 'Het inzicht', heet het hoofdstuk halverwege het boek waarin dat wordt onthuld, zonder dat het overigens echt wordt onthuld. Want hier komt de mysticus Meister Eckhart om te hoek kijken, die als eerste het filosofische begrip Wirklichkeit muntte.

Lees verder onder de illustratie.

'Het was maar een kleine verschuiving, een minieme sprong van de geest, maar een waardoor alles anders werd. Het was er altijd al geweest, maar ik had het niet gezien.' Het is het besef van de oneindige complexiteit van de werkelijkheid, en de hoogmoedige gedachte dat hij die met alle kennis in zijn hoofd kan sturen betekent Isidorus' ondergang.

De ommegang is een avonturenroman, maar ook veel meer dan dat. In Isidorus zien we onszelf, ons heilige vertrouwen in rationele kennis en wat we daarmee zullen gaan bewerkstelligen. En we zien hoe plannen kathedralen te bouwen - ter ere van de Allerhoogste maar vooral van onszelf - stuklopen op bijgeloof en jaloezie en hoe ze eindigen in duisternis en vergetelheid: Isidorus' ommegang leidt nog slechts langs ruïnes.

De ommegang van Jan van Aken zelf staat intussen glorieus overeind: rijk in ontwerp en fantastisch in de details, de auteur heeft weer een kathedraal van een boek voltooid.