De glazen gevel van de nieuwe Chanelwinkel.
De glazen gevel van de nieuwe Chanelwinkel. © MVRDV

Glazen gevel van Chanelwinkel is magisch

Architectuur - in Amsterdam

De nieuwe Chanelwinkel in Amsterdam is aan de onderkant doorzichtig. De bakstenen, de deuren, de kozijnen: alles is van glas. Magisch. De bovenkant is traditioneel gemetseld. Architect Winy Maas combineerde zo authenticiteit met een spectaculaire innovatie.

Tovenarij lijkt het, alsof Harry Potter zijn onzichtbaarheidsmantel om de nieuwe Chanelwinkel in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat heeft gehangen. Het pand is aan de onderkant doorzichtig geworden: van de gemetselde gevels en de raamkozijnen tot de deuren en deurknoppen - alles is van glas. Een kristallen structuur die naar boven toe geleidelijk overgaat in een klassieke, gemetselde gevel. Voetgangers vergapen zich aan het beeld, fietsers strekken spontaan hun arm uit om met hun iPhone een foto te nemen.

Glassyndroom

Het straatbeeld van de Amsterdamse binnenstad is de nummer-één-toeristenattractie

Dit is de steen geworden fantasie van architect Winy Maas, bedenker van de Glazen Boerderij in Schijndel en de glazen bibliotheek in Spijkenisse. Een volledig transparant herenhuis stond al lang op zijn verlanglijstje. Het was wachten op een goede aanleiding om het te bouwen: de opdracht om een vervallen pand te slopen en te herbouwen in deze chique winkelstraat. De flagshipstores in 'de PC' lijden aan wat Maas het glassyndroom noemt. Etalageruimte willen ze, en daarom wordt de beganegrondgevel van de gebouwen - ooit gebouwd als woonhuizen - steevast eruit gesloopt om er een zo groot mogelijke glazen pui in te zetten.

Tegelijk ziet de architect dat grote merken een architectuur zoeken die niet al te globaal is: het moet werelds ogen, maar ook specifiek voor de plek. Daarbij houdt de welstandscommissie hen goed in de gaten; het straatbeeld van de binnenstad is immers beschermd en geldt als Amsterdams nummer-één-toeristenattractie. Zo kwam Maas op het idee Amsterdamse 'authenticiteit' te combineren met een spectaculaire innovatie. Hij nam de oorspronkelijke lijntekeningen van architect H. Pleiter, rekte ze iets op naar boven om het gevraagde aantal kuub te verkrijgen en stelde voor ze te reproduceren in glazen bakstenen.

Compromis

Crystal Houses, Architectuur, Architect: MVRDV i.s.m. Gietermans & Van Dijk, Opdrachtgever: Warenar Real Estate Amsterdam

Maar volgens stadsdeel Zuid zijn glazen bakstenen geen bakstenen. De panden in de omgeving bestaan gemiddeld voor 20 procent uit metselwerk en daar had Maas zich aan te houden. Vandaar dat de bovenkant van het gebouw, waarin twee appartementen zijn ontworpen, traditioneel is gemetseld.

Juist dat compromis maakt het gebouw boeiend. De spanning tussen het verlangen om de stad te houden zoals hij is en de voortdurende drang naar vernieuwing, tussen de traditionele benadering van architectuur - het creëren van besloten ruimten - en Maas' streven naar totale transparantie, wordt tastbaar.

Boeiend is ook de manier waarop het gebouw is vervaardigd. Meestal is het maken van ondergeschikt belang in de ontwerpen van MVRDV. Maas denkt in concepten. Zo is de Rotterdamse Markthal bedacht als een boog van appartementen boven een marktvloer. Over het materiaal doet zo'n idee geen uitspraak.

Handwerk

Als de zon doorbreekt, schitteren de stenen werkelijk als kristal

Nu vormde de (glazen) baksteen het vertrekpunt. Het metselambacht moest opnieuw worden uitgevonden. De glazen blokken zijn in de Italiaanse glasstad Venetië stuk voor stuk in mallen gegoten. Samen met de TU Delft werd een doorzichtig 'cement' ontwikkeld, vergelijkbaar met de lijm die tandartsen gebruiken, die met UV-licht wordt uitgehard.

Als je kijkt naar de duizenden voegen voel je de manuren die in het project zitten. Dit is allemaal handwerk, besef je als je een oneffenheid in een glazen vensterbank ziet. De gevel leeft. Alleen jammer dat de onderste rand langs de stoep en de omlijsting van de deur niet in glas zijn uitgevoerd. 'Er moet een Hummer tegenaan kunnen botsen', zegt Maas laconiek.

De gevel is op z'n best als je in de winkel staat, omdat je er dan daadwerkelijk doorheen kijkt ('s avonds is het andersom en kijk je vanaf de straat naar binnen). En als de zon doorbreekt, schitteren de stenen werkelijk als kristal.

Hier eindigt de magie. Het interieur van de winkel is bewust van de gevel 'losgeknipt' en heeft een neutrale kolommenstructuur die naar wens is in te richten door de huurder. Maas weet dat de meeste flagshipstores met vaste interieurarchitecten werken.

Je zou denken dat de transparantie daarbij een troef is. Chanel ziet dat anders en heeft de hele eerste verdieping binnen afgesloten met een wand. Misschien is dat wel exemplarisch voor deze tijd. Naarmate we onszelf op sociale media steeds meer blootgeven, groeit de behoefte om onszelf in de fysieke wereld te verstoppen.

Transparantie

Architect Winy Maas had graag het hele gebouw van Chanel van glas gezien, dus ook het interieur.

Zoals het Google-achtige bedrijf in Dave Eggers' roman De Cirkel (2013) door de digitale ontsluiting van informatie een totaal transparante samenleving nastreeft, ziet architect Winy Maas toekomst in een volledig glazen architectuur die nieuwe perspectieven in de stad introduceert. 'Stel je voor dat je vanaf de P.C. Hooftstraat dwars door dit pand kunt kijken tot aan het Vondelpark dat zou toch geweldig zijn?' Daarom stelde hij aan Chanel voor om ook binnen alles van glas te maken, met paskamers van spiegels. Het modehuis bedankte voor het aanbod.

Momenteel werkt Maas voor een Chinese opdrachtgever aan het ontwerp voor een volledig glazen keuken, die in productie wordt genomen.