Een roman als Wormen en engelen was er nog niet
©

Een roman als Wormen en engelen was er nog niet

Boek (fictie) - Wormen en engelen

De debuutroman van Maarten van der Graaff is een tastend boek over wat religie nog kan betekenen in een seculier land. Mede door zijn beeldende stijl en fantastische observaties weet de auteur de menselijke hunkering naar gemeenschap goed over te brengen.

'Wie gereformeerd opgroeit in Nederland vindt het leven in een aantal klassieke romans verbeeld', aldus Bram Korteweg, de hoofdpersoon in Wormen en engelen. Bram groeide op met de romans van Wolkers en 't Hart, en nu is hij zelf zo'n personage geworden in een verhaal over een religieuze jeugd in een dorp, waarna de protagonist naar de stad trekt en van zijn geloof af valt.

Wormen en engelen

Fictie
Maarten van der Graaff
Atlas Contact; 272 pagina's; euro 19,99.

'Het is een bekend Nederlands recept: verwijdering van ouders en familie, heimwee vermengd met triomf, ontluikend kunstenaarschap (onbegrepen in de oude kring). Dan dient een nieuwe familie van interessante vrienden en geliefden zich aan, seksuele emancipatie en opwaartse mobiliteit volgen, gesymboliseerd door muziek, feesten, romans, exposities, films.'

Maarten van der Graaff (1987), die zich na twee dichtbundels voor het eerst aan een roman waagt, weet dat hij niet aan het recept ontkomt. Dat ook híj een boek schrijft over een gevoelige jongen die dankzij literatuur, de stad en de universiteit de kerk achter zich laat. Maar de auteur wil meer dan alleen beschrijven hoe een jongen uit Goeree-Overflakkee vervreemd is geraakt van het calvinistische milieu van zijn ouders (een autobiografisch gegeven).

Wormen en engelen is niet de zoveelste roman over secularisering, maar een onderzoekend, tastend boek

Zijn alter-ego Bram 'wil de weefsels begrijpen waarin we zijn opgenomen'. Hij wil snappen waarom studievriend Paul Utrecht verruilt voor het eiland en dominee wordt, en waarom zijn vader, die nooit iets had met het geloof, zich opeens laat dopen in een evangelische kerk. Wat er nog over is in Bram zelf van zijn vroegere toewijding aan God. Wormen en engelen is daarom niet de zoveelste roman over secularisering, maar een onderzoekend, tastend boek over wat religie in een seculier land nu nog betekent. Mooi is hoe de hoofdpersoon verlangt naar de christelijke gemeenschap van zijn jeugd, maar zich daar evenzeer tegen verzet.

Het boek schakelt tussen scènes uit Brams jeugd op Goeree-Overflakkee en zijn studietijd in Utrecht. Het tweede deel van het boek bestaat voor een groot deel uit e-mails tussen hem en zijn vrienden, waarin niet alleen over religie wordt gediscussieerd, maar ook over ASMR, feminisme, Simone Weil, Pasolini en I love Dick, de brievenroman van Chris Kraus.

Tekst gaat verder onder de foto.

Wat raakt is die menselijke hunkering, die niet alleen de hunkering van Bram is

De verschillende scènes, discussies en brieven lijken elkaar nogal losjes op te volgen, maar het boek wordt bij elkaar gehouden door de hunkering naar gemeenschap. Bram groeide op in de gemeenschap van gereformeerden, maar zoekt het later in de academische wereld, feestjes met drugs, en de YouTube-sfeer van liefhebbers van ASMR - een fenomeen waarbij het opvouwen van handdoeken of het zachtjes over ballonnen wrijven, bij wie daar gevoelig voor is, tintelende, rillende gevoelens veroorzaakt. Bram verlangt naar iets groters, iets wat hem overstijgt. Juist daarom werkt die losse structuur: het contrasteert met die gemeenschapswens, maar brengt het ook over op de lezer. We verlangen allemaal naar samenhang, naar opgaan in iets groters, omdat de coherentie tussen en in ons ontbreekt.

En zo is het boek veel meer dan de cliché-ingrediënten die het zelf al benoemt; wat raakt is die menselijke hunkering, die niet alleen de hunkering van Bram is. Niet in het minst dankzij Van der Graaffs beeldende stijl, fantastische observaties en rake typeringen. Over het visje achter op de auto van zijn vader: 'Die grote, zwarte auto, een verzameling codes van mannelijkheid en heteroseksualiteit, besloot hij onder het teken van Christus te brengen. (...) De zelfvernedering van gelovigen is iets oneindig aanstootgevends en krachtigs.'

Ergens vraagt Bram zich af waarom hij al deze vragen nog heeft - was zijn verhaal niet dat van de babyboomgeneratie? Maar het Nederland van Wolkers bestaat niet meer. Een roman als Wormen en engelen was er nog niet.