Daar waar het reële vervluchtigt is Verbogt op zijn best
© de Volkskrant

Daar waar het reële vervluchtigt is Verbogt op zijn best

Boek (fictie) - Hoe alles moest beginnen

Verbogt kiest bekende, maar nog altijd vruchtbare thema's in roman over een kindervriendschap. In de passages waar de realiteit vervluchtigt, is de auteur op zijn best.

Hoe alles moest beginnen

fictie
Thomas Verbogt
Nieuw Amsterdam; 240 pagina's; €19,99.

Herinnering, verbeelding, droom: dat wat niet in de fysieke werkelijkheid gebeurt, maar evengoed echt is, daar draait het om in het omvangrijke oeuvre van Thomas Verbogt. Zijn boeken gaan vaak over verloren liefdes, hunkering, een vluchtige kus waardoor een personage decennia later nog wordt achtervolgd.

Verbogt noemt het graag 'het verzonnen leven'. In dat leven achter de oogleden vertoeft hij liever dan in de zichtbare realiteit. Maar voor de schrijver is dat niet persé een vlucht. Een droom heb je toch zelf gezien, schrijft hij ergens, waarom zou dat minder echt zijn dan wat je ziet als je wakker bent? Leven en droom zijn gelijkwaardig.

In zijn nieuwe roman Hoe alles moest beginnen weeft Verbogt opnieuw een tapijt van imaginair draad. Na meer dan dertig romans heeft hij nog steeds niet alles over zijn thema gezegd, blijkt uit gloedvolle passages als deze:

'Een dichte mist van hitte - daaruit doemt ze op, nee, daarin verschijnt ze, langzaam alsof ze opnieuw haar entree in mijn leven wil maken, na een pauze van acht jaar, waarin we in golven ouder werden, ouder en anders, en uiteindelijk begonnen aan wat nog niet zo lang geleden later werd genoemd.'

Verbogt vindt nieuwe zinnen voor bekende gebeurtenissen. Want veel elementen herkennen we uit zijn vorige, voor de Libris Literatuurprijs genomineerde Als de winter voorbij is: een verteller genaamd Thomas, een jeugd in Nijmegen. Als klein kind was hij ernstig ziek, hij kon niet meer lopen en was bijna dood. Niemand mocht bij hem komen, zelfs zijn ouders niet. Een traumatische gebeurtenis, waarvan hij de rest van zijn leven de gevolgen ondergaat.

De nieuwe roman draait om de geïdealiseerde, symbiotische kindervriendschap met het overbuurmeisje Licia. Licia en Thomas zijn altijd samen, ze verzinnen samen het leven bij elkaar. Hun zielsverwantschap, die deels romantisch is (al is die typering te begrenzend), is zo sterk dat ze elkaar ook zien en horen wanneer ze niet bij elkaar zijn. Niet op een droom- of geestachtige manier; het is een van Verbogts kwaliteiten dat hij niet in dat soort categorieën denkt. Het verzonnen leven ís; woorden als droom en herinnering bakenen het af, trekken er een lijn omheen, terwijl die lijn voor Thomas en Licia juist niet bestaat.

In een paar uur lezen (het boek is beknopt) passeert een heel leven, zowel voor de verteller als voor de lezer niets dan een zucht

Aan de vriendschap komt een eind wanneer Licia naar Italië verhuist. De roman bestaat uit vier delen, levensfases waarin de twee elkaar weer tegenkomen of opzoeken. Thomas blijft hangen in het afscheid, zijn leven zonder Licia gaat grotendeels aan hem voorbij. Hij blijft terugverlangen naar die toestand van volmaakt samenzijn. Licia beweert dat haar leven na Thomas is doorgegaan, maar ze houdt zichzelf voor de gek. Ze kan nergens aarden, ze ontspoort.

De vier delen, met hoofdstuktitels die Thomas' leeftijd in de pagina kerven, leggen het boek een dwingende orde op. Maar eigenlijk - laat dat maar aan Verbogt over - lijkt de tijd nauwelijks te verglijden. De verteller blijft tot aan de ouderdom dezelfde, over zijn wereld na en naast Licia komen we nauwelijks iets te weten. In een paar uur lezen (het boek is beknopt) passeert een heel leven, zowel voor de verteller als voor de lezer niets dan een zucht.

Ergens halverwege bezoekt Thomas een psychiater en schrijft hij een openhartige brief aan zijn vader. Dat had dan weer niet gehoeven, in geen enkele roman trouwens, het verklaart te veel. Ineens is de verteller een beetje klagerig. Zonder die confessies is het verhaal vager, mysterieuzer. Daar waar het reële vervluchtigt en alleen de herinnering, het verlangen zichtbaar is, daar is Verbogt op zijn best. In die 'dichte mist van hitte'.