Agenda's zonder snoeperig tuttifrutti

Het geldt voor koffiezetapparaten, aanstekers en stoelen en dus ook voor agenda's: er zijn mooie en lelijke. Je hoeft geen estheet te zijn om te concluderen dat ook in 1997 de lelijke, de met onzin-teksten volgepropte en de op verkeerd papier gedrukte agenda's veruit in de meerderheid zijn....

Om maar te zwijgen van al die agenda's die meedeinen op een trend: wie de catalogus van de Jan Steen-tentoonstelling te begrotelijk vindt, kan terecht bij een agenda vol met plaatjes van zijn schilderijen.Onafzienbaar ook is de reeks dames-agenda's die ogen als poezië-albumpjes met hun beertjes, kaboutertjes, engeltjes en ander snoeperig tuttifrutti. En bestaan er nog mensen die het aangenaam vinden om elke dag van het jaar tegen de krabbels van Keith Haring aan te kijken?Gelukkig zijn er, net als bij koffiezetapparaten, opvallende uitzonderingen. Agenda's, gemaakt door ontwerpers die uitgaan van het principe dat méér doorgaans tot een minder resultaat leidt. Laten we er een paar bekijken.ZOO Agenda(15,4 x 10,9cm; ZOO-produkties, Den Haag, f 25,-)Wordt geafficheerd als de 'ontwerpersagenda' omdat elk jaar een andere vormgever wordt aangezocht. Dit jaar is het de Rotterdamse ontwerper Ab Bol die inhaakt op het bij de ZOO-agenda gebruikelijke thema: de tijd.Het inleidende citaat is afkomstig van niemand minder dan Daniel Boorstin, de legendarische oud-bibliothecaris van de Library of Congress. Het compacte boekje is doorschoten met foto's van Dieter Schutte waarop hij de menselijke zintuigen verbeeldt en koppelt aan bepaalde tijdstippen van de dag.Om de agenda goed te laten openliggen is een beetje breekwerk vereist en verrassenderwijs blijkt de rug daar tegen bestand. Deze agenda bevat bovendien een over alle pagina's doorlopend kort verhaal dat eindigt met de woorden 'Nieuwe ronde, nieuwe kansen'. Het calendarium wordt gedomineerd door een intrigerende grafische vertaling van diverse tijdseenheden. Veel ruimte voor adressen en notities.Frans Spruijt, voorzitter van de Cultuurstichting van het Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen onder wiens schild de ZOO-agenda verschijnt, schrijft in een voorwoord dat de organizer, de aan populariteit winnende elektronische agenda, de papieren agenda niet zal verdringen. De tijd zal het leren.Eight days a week(19,4 x 10,9cm; BIS, Amsterdam; f 32,50)Een agenda die niet alleen de ogen streelt. Dat komt vooral door het bandje van donkerblauw fluweel met daarop dwars ingedrukt de bekorte naam van de agenda: 8d@w.Voor elke dag is een zee van beschrijfbare ruimte beschikbaar; priegelen is niet nodig. Na enig gebruik blijft het boekje goed openliggen en dat is niet verwonderlijk want deze agenda werd gebonden bij de Zaanse firma Van Waarden, een van de beste boekbinderijen in het land.Voor de vormgeving tekende het Amsterdamse bureau Ontwerpforum dat, bij mijn weten voor het eerst, het letterype Trinité toepaste in een agenda. Dat alleen al maakt deze agenda bijzonder en anders is het wel het ingenieus verwerkte adressenboekje dat eind volgend jaar moeiteloos mee kan naar de 1998-editie van Eight days a week.Hinosx Agenda(14,4 x 10,3cm; Wout Jonker, Arnhem; f 32,50)Een agenda met een nauwelijks uit te spreken naam (van een letter), maar dat is dan ook het enige gecompliceerde aan deze agenda, die wel eens 'de mooiste agenda ter wereld' is genoemd.Al vijftien jaar maakt en publiceert de Arnhemse grafisch ontwerper Wout Jonker een agenda die als geen ander beantwoort aan het adagium form follows function. Elke versiering is achterwege gelaten als zijnde onnodige ballast. Een diepzwart linnen bandje met daarop slechts de aanduiding 97 omsluit hagelwitte pagina's die niet meer dan een ragfijn typografisch raamwerk bevatten; de gebruiker kan de ruimte naar eigen inzicht vullen.In de loop der jaren heeft Wout Jonker zijn toch al 'lege' agenda nog leger gemaakt. Door bijvoorbeeld te zoeken naar een lettertype dat nauwelijks de aandacht trekt en bovendien ook nog eens weinig drukinkt vraagt. De feestdagen worden vermeld op een los inlegvelletje en sinds 1994 is de Hinosx-agenda viertalig omdat, naar bleek, deze agenda ook in het omringende buitenland als een verademing wordt gezien.Museum Boijmans Van Beuningen Agenda(20,3 x 21cm; f 27,50)Een klassieker intussen, deze spiraalband-agenda van het Rotterdamse museum. Geen agenda om bij je te steken, maar bedoeld voor naast de telefoon of op de werktafel. Zoals gebruikelijk wordt voor de illustraties geput uit de eigen schatten en dit jaar is als thema 'de bekoring van het alledaagse' gekozen.De selectie is zeer divers: van een sigarettendoosje dat Piet Zwart in de jaren dertig ontwierp voor het fictieve merk Tempo tot antieke medicijnflesjes; het van spijkertjes voorziene strijkijzer van Man Ray naast de fascinerende foto die Albert Renger-Patzsch van een simpele kraan maakte. Elke afbeelding wordt toegelicht en dat maakt mede dat deze agenda, ontworpen door Mart. Warmerdam, ook na het verstrijken van het jaar zijn waarde behoudt.Superimposed Plates(21 x 15,7cm; 010, Rotterdam; f 29,50)Bijna te mooi om te gebruiken, deze agenda van de Rotterdamse uitgever Hans Oldewarris; ondanks de spriraalband heb je de neiging de agenda meteen op de boekenplank te zetten. Aan de buitenkant is bovendien niet te zien dat het een agenda betreft. Feitelijk maakte Oldewarris een kleine studie van 'beweegplaten', een techniek die vooral rond de eeuwwisseling in prenten werd toegepast om een lekenpubliek inzicht te verschaffen in bijvoorbeeld de anatomie van mens en dier of in de werking van motoren, treinen, vliegtuigen of onderzeeboten.Elke week van het jaar biedt een ander voorbeeld van deze voorstellingen die, met een kleine slag om de arm, tot de voorlopers van het moderne pop-up boek mogen worden gerekend. Het door Reynoud Homan en Nanienka Veld helder getypografeerde calendarium vereist compacte notities. Dat geen enkele prent, gelijk het origineel, echt in beweging kan worden gebracht is jammer maar begrijpelijk; daarmee zou de agenda te kostbaar worden.(In de Centrale Bibliotheek te Rotterdam worden, naar aanleiding van het verschijnen van de agenda, tot en met 26 januari een groot aantal originele beweegplaten geëxposeerd.)Architectuuragenda(19 x 20,4cm; NAi, Rotterdam; f 34,50)Altijd weer zijn er ontwerpers die het proberen: de cover van een agenda omhult tevens de spiraal in de rug. Met als eeuwige resultaat dat het onderliggende ijzerwerk het omslag vernaggelt. Bovendien houdt het papier rondom de spiraal bij permanent openliggen van de agenda haartjes, kruimels en andere ongerechtigheden vast.Het is een onnodige smet op de Architectuuragenda die ditmaal de bouwwerken van de Amsterdamse School-architect Michel de Klerk centraal stelt.Met deze agenda neemt het NAi een voorschot op een grote tentoonstelling die in mei 1997 aan De Klerk wordt gewijd. Op het omslag staat een tekening van Het Schip, de beroemde arbeiderswoningen die De Klerk liet neerzetten aan het Spaarndammerplantsoen in Amsterdam.Wie aan het eind van het jaar het calendarium vewijdert, houdt een catalogus over met zestig tekeningen en foto's. De dagindeling vermeldt geen uren maar wordt aangegeven met stippen, zo geplaatst dat zij gemakkelijk tot verwarring en/of sloddervosserij kunnen leiden.Hub. Hubben