Amsterdam.
Amsterdam. © ANP

Toch geen referendum over nieuw erfpachtstelsel in Amsterdam

Er komt toch geen referendum over het nieuwe erfpachtstelsel in Amsterdam. 36 duizend handtekeningen die boze erfpachters verzamelden, blijken juridisch gezien niets waard.

Ik heb het gevoel dat ik in een bananenrepubliek leef

Koen de Lange, erfpachtersclub

Dat heeft het college van burgemeester en wethouders in een brief aan de gemeenteraad laten weten. Drie jaar lang hield het stadsbestuur juist de suggestie levend dat zo'n referendum mogelijk was. Maar na een advies van de referendumcommissie blijkt dat juridisch onhaalbaar. Koen de Lange die namens erfpachtersclub het referendum indiende, reageert onthutst: 'Ik heb het gevoel dat ik in een bananenrepubliek leef.' Ook bij oppositiepartijen CDA en PvdA is de brief woensdag 'met verbijstering' gelezen.

Het Amsterdamse erfpachtvraagstuk is een van heftigste politieke dossiers in de hoofdstad. Zo'n 110 duizend Amsterdamse huishoudens pachten de grond onder hun huizen van de gemeente. Het bedrag dat zij betalen - de 'canon' genoemd - wordt steeds na vijftig jaar opnieuw vastgesteld. Dat systeem van 'voortdurende' erfpacht bleek begin deze eeuw onhoudbaar doordat pachters bij het aflopen van die vijftig jaar onverwachts duizenden euro's per jaar aan canon moesten gaan betalen. Banken werden daardoor huiverig om huizen op erfpachtgrond te financieren.

Het vorige bestuur kwam al met een erfpachtvoorstel om onvoorspelbare financiële tegenvallers te voorkomen, maar trok dat onder druk van een referendum in. Het huidige college besloot over te stappen naar een systeem van 'eeuwigdurende erfpacht' waarbij de hoogte van de canon tot in de eeuwigheid kan woorden afgekocht. Probleem is dan wel dat erfpachters nog één keer moeten afrekenen wanneer zij van het oude naar het nieuwe systeem overstappen.

Oproer

In dure delen van de stad bleken erfpachters tienduizenden euro's tot enkele tonnen te moeten betalen om over te stappen naar het nieuwe stelsel

Toen de gemeente in januari met een voorstel voor zo'n overstapregeling kwam, brak er een groot oproer uit. In dure delen van de stad bleken erfpachters namelijk tienduizenden euro's tot enkele tonnen te moeten betalen om over te stappen naar het nieuwe stelsel. Mensen dreigden te moeten verhuizen. Onder die grote druk kwam de coalitie van VVD, D66 en SP met een aanmerkelijk milder voorstel. Waarbij de rekening in veel gevallen meer dan de helft lager is.

Toch is er onder duizenden erfpachters nog steeds grote kritiek op het voorstel. Stichting Erfpachtersbelang Amsterdam (Seba) hoopte op basis van de oude handtekeningen alsnog een referendum te kunnen organiseren, en zou desnoods opnieuw handtekeningen ophalen.

In eerdere uitspraken suggereerde het college ook dat zo'n referendum mogelijk zou zijn. Maar daar denkt het college na een advies van de referendumcommissie nu toch anders over. Die stelt dat het besluit van het college een 'privaatrechtelijk besluit' is dat helemaal niet referendabel is, en waar zelfs de gemeenteraad formeel geen bevoegdheid over heeft. 

Dat vond de commissie ook al van het vorige voorstel, maar die bedenkingen heeft het stadsbestuur altijd naast zich neer gelegd. Voorzitter Wim Voermans van de referendumcommissie vindt het erg verstandig dat het college dat deze keer niet doet. 'Het is heel simpel, als zij nu toch een referendum houden, kan iedere willekeurige burger naar de rechter stappen om te zeggen dat het niet rechtsgeldig is, en dan krijgt hij gelijk.'

Bittere pil

Voor de Seba is het een bittere pil. De stichting hoorde wethouder Van der Burg (VVD, Grondzaken) eerder in de gemeenteraad zeggen dat het college vindt dat de overstapregeling 'referendabel zou kunnen zijn' en dat het uiteindelijk aan de gemeenteraad is om dat te bepalen. Voermans: 'Dan heeft het college wel wat uit te leggen aan de raad, maar het maakt de conclusie niet anders.'  

Toch is er nog één sluiproute om alsnog tot een referendum te komen, zegt Voermans. Het college kan op eigen initiatief, dus buiten de gemeenteraad om, een referendum uitschrijven. Maar die afslag willen burgemeester en wethouder nu niet ingaan, schrijven zij vandaag in een brief aan de raad. 

Seba gaat 'juridisch advies inwinnen' over de kwestie en overweegt een schadeclaim als blijkt dat het referendum feitelijk altijd al 'illegaal' was.