Teruglezen - Kamer verkent nieuwe machtsverhoudingen in marathondebat

In een marathonsessie van dertien uur gaven alle dertien partijleiders in de Tweede Kamer hun commentaar op de plannen van Rutte III. De Volkskrant deed live verslag van het debat over de regeringsverklaring. Lees het verslag hieronder terug. Morgen reageert premier Rutte op de Kamer. Ook dat belooft een lange dag te worden.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Einde debat

    Mee kunnen praten over het nieuwe kabinet? Lees dan deze stukken (en doe de quiz!) 

    Ken uw kabinet
    Met het nieuwe kabinet treden nieuwe politici aan en krijgen bekende gezichten andere rollen. Hoe goed kent u het kabinet-Rutte III?

    Rutte III-filter
    Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?

    Dezelfde premier, een nieuwe werkelijkheid
    Het wordt een opgave om dit kabinet overeind te houden. Het monsterverbond van vier partijen, de minieme meerderheid in beide Kamers: bij elke stemming kan het misgaan.

    Eindigt elk debat straks in 76 tegen 74?
    In het eerste Kamerdebat eerder deze maand tekenden zich de consequenties af van een coalitie die stoelt op de kleinst mogelijke meerderheid. De komende jaren zal het steeds gaan om de vraag: eindigt elk debat in 76 tegen 74, of zijn er andere smaken mogelijk?

    De eerste helft van het debat zit erop. De eerste dag duurde maar liefst dertien uur. Morgen om 10.30 uur gaat het debat verder. Dan is het woord aan premier Rutte en mag hij reageren op alle betogen uit de Kamer. Ook dit belooft een lange dag te worden. Hij treft dan tegenover zich dertien fractieleiders, onder wie negen oppositieleiders, die stuk voor stuk hem zullen willen interrumperen. Ook morgen doet de Volkskrant live verslag.

    Het verslag van vandaag leest u hieronder terug.

  2. 'Een beklemmend gevoel van verval'

    Het laatste woord is aan Thierry Baudet van het Forum voor Democratie. Hij wil uitzoomen en een periode van vijftig jaar bekijken, vooruit en achteruit. 'Dan kun je niet ontkomen aan een beklemmend gevoel van verval. Ons geld verdwijnt via de dramatische euromunt naar Zuid-Europa en naar het financieren van de alsmaar doorgaande massa-immigratie.' Baudet ziet een neerwaardse lijn. 'Onze beschaving wordt in de uitverkoop gedaan.' Vroeger was alles beter, lijkt hij te willen zeggen. Hij spreekt over de 'trotse natie' die Nederland ooit was. 'Dit kabinet mist in elk opzicht de kracht om de Europese renaissance te ontketenen die nodig is.'

    Het Forum voor Democratie hoopt in 2019 het kabinet zijn meerderheid te ontnemen in de Eerste Kamer, zegt Baudet. 'De vitaliteit van onze natie is ongebroken', stelt hij met gevoel voor dramatiek. Teleurgestelde kiezers van D66, CDA en VVD lopen met drommen over naar zijn partij, beweert Baudet.

    'Onze partij is de partij van de liefde', zegt hij. Zijn partij komt op voor de in de steek gelaten kiezers. 'Wij laten dit land niet stikken. Wij weten dat wij de laatste generatie zijn die het tij nog kan keren.' En daarmee komt ook een einde aan het betoog van Baudet.

  3. Kuzu kraakt 'gebroken beloftes' coalitie

    Dit kabinet is alles behalve divers. Dit kabinet is spierwit

    Denk-leider Kuzu

    De een-na-laatste spreker is Denk-leider Kuzu. 'Hoe krijg je het voor elkaar?', vraagt hij zich af. Niemand zit op dit kabinet te wachten, zegt hij. 'Mohammed uit de Schilderswijk ziet dat discriminatie niet wordt aangepakt. Denkt u dat hij nog vertrouwen heeft in de toekomst?' Maar ook 'Wendy' heeft dat vertrouwen niet, want zij moet meer gaan betalen voor groenten en fruit. 'Dit is nog rampzaliger dan de kabinetten-Rutte II en I.' De vier coalitiepartijen hebben Nederland bedrogen, zegt hij.

    Kuzu spreekt individuele Kamerleden aan op beloften die zij voor de verkiezingen hebben gedaan en die zij niet zijn nagekomen na de verkiezingen. 'Is er recht gedaan aan verkiezingsbeloftes? Is er naar Nederland geluisterd? Het antwoord is nee.' Rijke aandeelhouders in het buitenland krijgen wel cadeaus van het kabinet, zegt hij. En ook multinationals ontvangen cadeautjes. Terwijl de mensen met een klein inkomen 'moeten bloeden'.

    De grootste doorn in het oog van Denk is dat dit kabinet 'helemaal niets doet om discriminatie en racisme te bestrijden'.

    Kuzu spreekt in een razend tempo om al zijn kritiek te kunnen uiten. Hij lijkt te vrezen niet genoeg te hebben aan zijn twintig minuten spreektijd. Adempauzes ontbreken.

    De Denk-voorman noemt het 'hypocriet' dat integratie een groot thema was tijdens de verkiezingen, maar dat er na de verkiezingen 'vrijwel niks verandert'. Partijen als VVD en CDA schuurden in de campagne aan tegen de PVV, stelt hij. Het kabinet ziet Nederland als een statisch museum, zegt Kuzu. Mensen worden gedwongen om het Wilhelmus te leren, Kuzu vindt het onzinnig. Hij meent juist dat Nederland altijd in beweging is. Die diversiteit wil hij vieren. 'Maar dit kabinet is alles behalve divers. Dit kabinet is spierwit.'

  4. Van der Staaij houdt betoog in tweets

    SGP'er Van der Staaij heeft er een traditie van gemaakt om bij algemene beschouwingen aan het eind van het lange debat met een humorvol betoog de sfeer wat op te krikken. Hij heeft dit keer een schilderij meegenomen: Gebed zonder end. De titel van het doek doet hem denken aan de formatie (en het debat van vandaag). Maar als de zaal het wil kan hij zijn verhaal ook in tien tweets vertellen, zegt hij grappend.

    Een voor een gaat hij de tweets langs. Gelijktijdig verschijnen de tweets op zijn twitteraccount. Hij weet de zaal aan het lachen te krijgen, maar het betoog is toch overwegend serieus. Van der Staaij wil bijvoorbeeld weten of de kloof tussen één en tweeverdieners verder kan worden gedicht. Het is een punt dat ook voor de ChristenUnie belangrijk is.

    In zijn laatste tweet voegt hij het schilderij 'Gebed zonder end' toe van kunstenaar Maes.

  5. Krol vertelt het verhaal van Nelleke

    Het einde van het debat komt zowaar in zicht, nog vier fractieleiders te gaan. Nu is het woord aan 50Plus-leider Henk Krol. Hij is vooralsnog in het debat volstrekt onzichtbaar geweest.

    Krol heeft één agenda: de belangen van ouderen behartigen. Hij kleedt zijn betoog aan met een emotioneel verhaal over de oude Nelleke die nauwelijks kan rondkomen. 'Elke maand kijkt ze uit naar de dag waarop de huurtoeslag binnenkomt.' In de aanloop naar haar maandelijkse aow-uitkering leeft ze vaak 'op boter en suiker'. Het verhaal van Nelleke moet illustreren dat de situatie van ouderen schrijnend is en dat ze weinig hoeven te verwachten van het nieuwe kabinet.

    De hele familie van Nelleke, al met al vijf generaties, komt langs in Krols betoog. Al die mensen kampen met problemen die niet door de regering worden verholpen. 'Dit kabinet is vooral goed voor de werkgevers. Ben heeft zijn vrouw Annelies al geadviseerd om maar te stoppen met werk.' Net als Thieme slaagt Krol er niet in zijn collega's te verleiden om hem te interrumperen. En dus komt ook Patricia ten tonele, een vrouw van 43 die voorstander is van referenda, maar dit recht door de neus geboord krijgt door het nieuwe kabinet.

    Krol heeft een creatieve manier gevonden om zijn kritiek over te brengen, maar het is de vraag of het nieuwe kabinet onder de indruk is. Hij heeft verteld over 'echte mensen van vlees en bloed', zegt Krol. Voor al die generaties wil 50Plus zich inzetten, stelt hij. 'Deze mensen verdienen een eerlijk antwoord op hun bezorgde vragen.'

    Het betoog heeft toch nog een wat verrassende uitsmijter: de mensen uit zijn verhaal zitten op de publieke tribune. En ze klappen voor Krols betoog. Voorzitter Arib geeft meteen het woord aan de volgende spreker: Kees van der Staaij van de SGP.

  6. 'Heilig geloof in economische groei'

    Thieme vindt dat het kabinet veel te veel verwacht van de ondergrondse opslag van CO2. ‘De burger mag voor die opslag een miljard ophoesten en de echte vervuilers, de bedrijven, betalen maar een half miljard.’ Thiemes betoog is een soort capita selecta van wat we al aan standpunten weten van de Partij voor de Dieren. Logisch om die de revue te laten passeren in het belangrijkste debat van het jaar, al verliest ze de reden van dat debat, de regeringsverklaring en het regeerakkoord, soms wat uit het oog.

    ‘Het regeerakkoord is het resultaat van het uitruilen van principes.’ Economische groei is wat Rutte III volgens Thieme drijft. Net zoals Rutte II en I. De landbouw heeft een status aparte gekregen, zegt Thieme. ‘De overheid is slechts een mager uitgeruste toezichthouder van die landbouw.’ De landbouw is een van de grootste vervuilers van Nederland en het kabinet loopt aan de leiband. Hetzelfde geldt voor de ‘vleeslobby’.

    En zo gaat Thieme door haar spreektekst zonder dat ze ook maar één keer wordt geïnterrumpeerd.

  7. Thieme deelt zeldzaam compliment uit

    De Partij voor de Dieren heeft vijf zetels en is daarom nu aan de beurt. Marianne Thieme begint met een compliment: het klimaat heeft een eervolle vermelding gekregen in het regeerakkoord. ‘Misschien komt het door de Urgenda-zaak.’ Er komt een maar: ‘Het gaat bij de bijbehorende maatregelen vooral om vooruitschuiven. Het is geen trendbreuk met het beleid van de vijf afgelopen regeringen. Het regeerakkoord is veel meer op 2030 gericht dan op 2020.’ Het kabinet heeft meer vertrouwen in zijn opvolgers dan in zichzelf, stelt ze.

    Thieme refereert aan een factcheck van de Volkskrant over de uitspraak van de nieuwe minister van EZ en Klimaat Wiebes dat Nederland vooraan staat in het beteugelen van de CO2-uitstoot. ‘Kan de premier dit enorme verschil duiden?’

  8. Segers stelt zich kwetsbaar op

    Tegenstellingen verkleinen, zo leest CU-leider Segers het regeerakkoord. Hoe zorgen we ervoor dat er geen verschil ontstaat tussen de zorg voor ouderen in verpleeghuizen en de zorg thuis? Dat is een vraag van Segers aan premier Rutte. Net als eerdere sprekers laat de fractievoorzitter van de ChristenUnie in hoog tempo allerlei onderwerpen de revue passeren die geen verband met elkaar hebben, anders dan dat ze in het regeerakkoord staan. Dat zijn dan ook de periodes in een betoog waarop niet geïnterrumpeerd wordt.

    Zo komt Segers vanzelf bij het slot van zijn betoog. Hij wil aandacht voor de ‘kleine’ paragrafen in het regeerakkoord: over de strijd tegen mensenhandel, over misstanden in de prostitutie, over suïcidepreventie en over ongewenste zwangerschap. ‘Dat geeft stemlozen een stem.’

    Roemer haakt erop in en wijst Segers op wat niet in het regeerakkoord staat: de verruiming van het kinderpardon. Segers: ‘Als ik een mogelijkheid had gezien, had ik hem aangegrepen. Het is niet gelukt.’ Da’s jammer, reageert Roemer, maar u hebt zich wel in laten pakken als het gaat om cadeautjes voor multinationals. ‘1,4 miljard waarom niemand in deze Kamer gevraagd heeft. Kunnen we dan afspreken dat we dat gaan schrappen.’

    Segers verwijst naar het artikel in NRC Handelsblad dat mee mocht kijken bij de ChristenUnie tijdens de formatie. ‘Daarin hebt u gelezen dat we echt heel hard voor het kinderpardon hebben gevochten.’ Ook stond daarin de typering van de afschaffing van de dividendbelasting: ontwikkelingshulp voor multinationals. Wat Segers maar wil zeggen: de ChristenUnie is het meest transparant geweest van de vier partijen die Rutte III hebben gevormd over de weg naar dat kabinet. Transparant wil zeggen: kwetsbaar en dan kijkt Segers niet vreemd op dat een politicus als Roemer die kwetsbaarheid gebruikt.

  9. CU zal klimaatbeleid blijven aanmoedigen

    Vertrouwen wordt alleen herwonnen met daden en tastbare resultaten, weet ChirstenUnie-leider Gert-Jan Segers. Hij is de laatste coalitiepartner die vandaag spreekt. De CU-fractie heeft zijn nek uitgestoken voor deze coalitie, zegt de fractievoorzitter en nu moet mede ‘zijn’ kabinet dat waarmaken. Vooral zal de ChristenUnie het kabinet aanmoedigen als het om het klimaat gaat. ‘Er is werk aan de winkel.’

    Daarop stapt Klaver (GroenLinks) naar voren om Segers te wijzen op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving die stelt dat de door Rutte III voorgenomen maatregelen slechts de helft van het doel van 'Parijs' halen. Dat is juist de uitgestoken hand, reageert Segers. De andere helft kunnen we namelijk samen invullen en vormgeven, zegt hij tot Klaver. Dat schept niet meteen vertrouwen, reageert de GroenLinks-leider, ‘maar uw houding wel’.

  10. 'Laten we Nederland wat liever maken'

    PvdA'er Asscher loopt het regeerakkoord langs op voorstellen waar hij het niet mee eens is. Klopt het dat topbeloningen bij de overheid weer mogelijk worden, vraagt hij zich af. Hij wijst op een bezuiniging van driekwart miljard voor mensen met een arbeidshandicap of arbeidsongeschikten. ‘Wat is de rechtvaardiging van die maatregel?’ Het antwoord is volgens Asscher onjuist of schandelijk. ‘Waar is de bouwambitie in het regeerakkoord? Het woord lerarentekort komt er niet in voor. Klopt het dat niet alle kinderen naar de voorschoolse opvang kunnen?’ Wat het klimaat betreft steunt Asscher de doelen zoals die in het regeerakkoord staan, maar wil weten hoe die gehaald gaan worden.

    Asscher sluit tot slot aan bij de oproep van de overleden Amsterdamse burgemeester Van der Laan. Die sprak over Amsterdam, Asscher vertaalt de oproep naar Nederland. ‘Laten we proberen ons land net een tikje liever te maken.’