Mark Rutte op het podium tijdens zijn lezing
Mark Rutte op het podium tijdens zijn lezing © ANP

Reportage: de liberaal in Rutte verzet zich tegen visie

Een cultuurverandering is er nodig in Nederland, doceerde Mark Rutte. Hoe die eruit moet zien, daarover bleef hij tijdens zijn lezing in het vage.

 
Zijn moeder klonk door in het beeld dat hij schetste van Nederland: klein landje met een geweldig potentieel, een prachtig pensioenstelsel en een gelukkige bevolking.

Dat optimisme heeft hij van z'n moeder, vertelde Mark Rutte in zijn H.J. Schoo-lezing. Van zijn vader leerde hij dat iedereen moet bijdragen naar vermogen. En dat je dus voor een vuilnisman niet je neus moet ophalen en tegen een professor niet hoeft op te kijken.

Wat de combinatie van die levenslessen oplevert, was maandagavond in de Rode Hoed in Amsterdam te beluisteren. Voor de overtuigingskracht moet je daar nog de lessen aan toevoegen die de minister-president al jarenlang elke vrijdag geeft op een vmbo-school in Den Haag.

Uit het hoofd
Qua presentatie werd het begrip lezing tot voorbij zijn uiterste grenzen opgerekt. Rutte las niet: hij doceerde, in heldere taal en zonder haperingen. Alles uit het hoofd. Het leverde hem een gul applaus op. Om het af te maken was er zelfs mogelijkheid tot het stellen van vragen.

Dat we inhoudelijk geen wonderen van hem mochten verwachten, maakte hij in zijn eerste zinnen al duidelijk. 'Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert', zei hij, de zaal in wijzend. 'Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.'

Geen vergezichten dus, maar een dringende oproep bestaande zekerheden los te laten en ons open te stellen voor veranderingen. Alleen zo kan Nederland de essentiële voorzieningen blijven betalen. Rode draad bij dat alles: een terugtredende overheid en een burger die zelf meer initiatief neemt. Rutte vatte nog maar eens samen wat voor hem de kern van politiek bedrijven is: goed kiezen met schaarse middelen.

Moeder en vader
Zijn moeder klonk door in het beeld dat hij schetste van Nederland: klein landje met een geweldig potentieel, een prachtig pensioenstelsel en een gelukkige bevolking. En met fantastisch onderwijs. Maar al snel woog de stem van zijn vader zwaarder: zieken zullen vaker thuis verzorgd moeten worden, op de huizenmarkt moet het evenwicht worden hersteld, te veel mensen doen een beroep op sociale voorzieningen.

Rutte sprak van een cultuurverandering die nodig is om dat te doorbreken: we moeten niet krampachtig vasthouden aan wat we al hebben, maar bereid zijn meer initiatieven te nemen. Volgens hem zijn twee op de drie Nederlanders nu al bereid meer verantwoordelijkheid te nemen op het gebied van onderwijs, zorg of zekerheid. Dan ontstaat wat hij 'een bezielend verband' noemt.

Vage
Hoe die veranderingen eruit moeten zien, daarover bleef de premier in het vage: verdieping van de tweedeling in de samenleving; groeiende ongelijkheid van kansen; onderwijs dat alleen toegankelijk is voor wie het kan betalen - het zijn allemaal scenario's die op basis van Ruttes betoog mogelijk zijn.

Een jonge vragensteller vatte het dilemma kernachtig samen. 'Als we meer zelf doen en de overheid dus minder, dan zouden we een premie moeten krijgen, vond hij. Hem leek 1.000 euro een redelijk bedrag. De premier wilde er niets van weten.