PvdA-senator Marleen Barth voldeed niet aan de fatsoensnormen waar ze zelf op hamerde

PvdA-leiding reageerde zuinig op het aftreden

Een snoepreisje naar de Maldiven tijdens een belangrijk debat over de donorwet kostte Marleen Barth donderdag uiteindelijk haar baan. Maar de voorzitter van de PvdA in de Eerste Kamer stond al onder druk vanwege het bedingen van een lagere huur op de ruime burgemeesterswoning van haar man. Op zijn minst gezegd vreemde keuzes, voor iemand die gedurende haar politieke carrière voortdurend hamerde op de fatsoensnormen in de politiek.

PvdA-senator Marleen Barth (53) legde de lat voor fatsoenlijk politiek handelen zelf hoog. In een interview uit 2011 zei ze over Mark Rutte: 'Een premier die naar Dance Valley gaat terwijl we de slachtpartij in Noorwegen hebben gehad, de triple-A status van Amerika is afgewaardeerd en de euro wankelt - ik kan daar niks mee.' In de interviewbundel De neergang van de PvdA van Wilco Boom noemt ze de PvdA 'guilty as hell' voor de 'woede van de "laagopgeleide witte man"'.

Haar eigen gedrag riep de laatste twee weken precies die woede op. Haar politieke loopbaan strandde donderdag op een korte zonnevakantie naar de Maldiven, een tropische archipel in de Indische oceaan. Barth was daardoor dinsdag in de Eerste Kamer afwezig bij het belangrijke vervolgdebat over de wet op orgaandonatie. Eerder had ze beloofd die vakantie te zullen annuleren.

Vakantieplannen

Zo bracht ze niet alleen zichzelf, maar ook haar partij in grote verlegenheid. Het debat over orgaandonatie wordt gezien als een van de belangrijkste opdrachten die de senaat dit zittingsjaar heeft. De meeste senatoren zijn bij dit onderwerp niet gebonden aan een partijstandpunt.

Kort voor het eerste debat, vorige week dinsdag, bleek dat Barth, fractievoorzitter van de PvdA in de senaat, een vakantie had gepland in de week dat over de orgaanwet zou worden gestemd. Ze zou de stemming missen. Nog voor het debat begon, maakte ze in paniek bekend de reis te zullen annuleren. Ze was er inmiddels van overtuigd dat ze bij de stemming aanwezig moest zijn. Ook omdat ze er niet in slaagde te pairen om haar eigen stem - vóór de wet - te laten wegvallen tegen die van een tegenstander die dan ook geen stem zou uitbrengen.

Leeg

Toch bleef op de tweede debatdag over orgaandonatie haar stoel in de Eerste Kamer leeg. Nadat op de eerste debatdag duidelijk was geworden dat de stemming een week zou worden doorgeschoven tot minstens 13 februari, had Barth haar fractie gemeld dat ze de vakantie alsnog liet doorgaan. 

Een besluit dat binnen de partij onbegrip en ergernis veroorzaakte; partijprominenten en gewestelijk bestuurders begrepen niets van die afwezigheid, temeer omdat de gemeenteraadsverkiezingen naderen. Bovendien heeft de senaat zeventien vergaderloze weken per jaar, waarin het senatoren vrijstaat op vakantie te gaan. Waarom niet een paar weken eerder of later op duikvakantie?

Verdrietig jaar

Wellicht had ze deze affaire overleefd als ze niet al om een andere reden onder vuur lag

Barth boekte haar vakantie in september. Ze betaalde 5.000 euro voor een reis voor twee personen en vertelde geen annuleringsverzekering te hebben afgesloten. In haar verklaring schrijft ze dat de vakantie bedoeld was 'om bij te komen van een zwaar en persoonlijk ook verdrietig jaar.' Ze zegt dat ze het debat via internet vanaf de Maldiven kon volgen en via telefoon en WhatsApp contact te hebben gehouden met haar collega's.

Wellicht had ze deze affaire overleefd als ze niet al om een andere reden onder vuur lag. Ze kwam in opspraak omdat via de NRC een mail uit 2017 uitlekte aan de gemeentesecretaris van Wassenaar, waar haar man, Jan Hoekema (D66), tot 2017 burgemeester was. In de mail drong ze aan op een verlaging van de - toch al lage - huur van de kapitale burgemeesterswoning van 1400 naar duizend euro. De huurverlaging moest wat haar betreft gelden voor iets minder dan twee maanden - de periode waarin Hoekema nog geen andere baan had. Toen die 'stekelige' mail aan het licht kwam, noemde Barth haar verzoek 'niet handig'.

Gouden kranen

In haar verklaring legt Barth zelf een verband tussen beide kwesties. 'Het spijt me enorm dat deze twee zaken samen nu zo'n negatief licht werpen op de partij waar ik zo lang en met zoveel liefde actief voor ben.'

De affaire straalt op twee manieren negatief af op de PvdA. Allereerst door de figuur Barth zelf, al vele jaren behorend tot de partijtop. In de interviewbundel van Wilco Boom vertelt ze nog dat Diederik Samsom haar vroeg zich in 2016 kandidaat te stellen als lijsttrekker. Omwille van haar privéleven zag ze daar van af.

Daarnaast stond Barth in Den Haag te boek als de helft van een van de zeldzame politieke societystellen. Het duo Hoekema & Barth heeft een groot netwerk en kan leunen op twee partijen. Dat daarbij een extravagante levensstijl zou horen, bestreden ze fel. 'Wij hebben echt geen gouden kranen' was de kop boven een Volkskrant-interview met het koppel.

Belangenverstrengeling

De PvdA, zo reikhalzend uitkijkend naar nieuw elan, lijkt tot in lengte van dagen gedwongen de demonen in eigen gelederen te bestrijden. Nog maar drie weken geleden was er de affaire-William Moorlag: een kersvers Kamerlid dat door de rechtbank werd veroordeeld wegens het afsluiten van schijncontracten met werknemers van zijn sociale werkplaats. Partijbestuur en leiding reageerden snel: ze keurden de handelswijze van Moorlag ferm af. Na tussenkomst van een commissie moesten ze dat overhaaste oordeel herroepen.

Bij Barth gebeurde het omgekeerde: de partijleiding liet de beslissing over al dan niet aanblijven aan de senator zelf. Zowel na de Wassenaarse mail als na de vakantie buiten reces was het Barth die contact opnam met het partijbestuur om te bekennen dat ze onhandig was geweest. Partijleider Lodewijk Asscher noch partijvoorzitter Nelleke Vedelaar greep in bij haar vakantieplannen, terwijl ze die vorige week met haar senaatsfractie deelde.

Zuinig

Ook echtgenoot Hoekema kwam de afgelopen weken in opspraak

De PvdA-leiding reageerde gisteren zuinig op het aftreden van Barth. Asscher zei begrip te hebben 'voor het moeilijke besluit dat Marleen heeft genomen. Ze heeft zich de afgelopen jaren op verschillende posities met veel passie ingezet voor de partij. Ik heb daar waardering voor.' Vedelaar gebruikt vergelijkbare bewoordingen: 'Ik heb begrip voor het besluit dat Barth nam.'

Ook echtgenoot Hoekema kwam de afgelopen weken in opspraak. Hij bleek in een onderhandse regeling 17.800 euro bovenop zijn wachtgeld als burgemeester te hebben bedongen. Dat geld heeft Hoekema inmiddels teruggestort. Hoekema is sinds juli 2017 waarnemend burgemeester van Langedijk. De plaatselijke D66-fractie heeft het vertrouwen in hem opgezegd, ook andere partijen uitten twijfels.


Barth in 2011: 'We hebben echt geen gouden kranen'

Vakantie op Maldiven kost PvdA-fractievoorzitter Marleen Barth de kop: per direct uit senaat
Marleen Barth treedt per direct af als senator. Dat werd donderdag even voor twaalf uur bekend. Barth, tot vandaag fractievoorzitter van de PvdA in de Eerste Kamer, kwam in opspraak omdat ze op vakantie naar de Maldiven ging terwijl in de senaat werd gedebatteerd over de wet op orgaandonatie. Ze keerde woensdag terug van vakantie.

'Wij zijn de arme sloebers van de straat'

In 2011 sprak de Volkskrant met Marleen Barth en Jan Hoekema in de burgemeesterswoning in Wassenaar. 'Wij kunnen zelf zo'n huis helemaal niet betalen, wij zijn echt de arme sloebers van de straat. Jan is er in inkomen op achteruit gegaan hier. We hebben het goedkoopste parket, de goedkoopste gordijnen. Alles om de kosten te bewaken.'

'Je kunt de nuances in je verhaal niet meer kwijt'
In 2015 sprak de Volkskrant met Marleen Barth toen ze net begon aan haar nieuwe termijn als fractieleider. De verkiezingscampagne, die ze verloor, is haar helemaal niet bevallen. 'Vrouwelijke kiezers haken massaal af. Dat heeft te maken met die macho-uitstraling en die persoonscultuur.'

Gemeenten willen af van hun ambtswoningen
Marleen Barth en haar man Jan Hoekema woonden in de Wassenaarse ambtswoning - en ook nog met verlaagde huur. De royale ambtswoning voor de eerste burger: het is een uitstervend fenomeen. Gemeenten willen geen vastgoed meer en burgemeesters huren liever niet. 'In een klassiek pand betaal je je blauw aan stookkosten.'