Jesse Klaver (GL) en Alexandr Pechtold (D66) tijdens dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer.
Jesse Klaver (GL) en Alexandr Pechtold (D66) tijdens dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. © Freek van den Bergh

Progressieve partijen bouwen voorzichtig aan regeerakkoord

De progressieve partijen hopen de bouwstenen te leveren voor een regeerakkoord. Ze doen dat met een reeks pacten op deelonderwerpen. De pacten over bijvoorbeeld het klimaat of de arbeidsmarkt kunnen in wisselende allianties worden gesloten.

Zo kondigde Jesse Klaver van GroenLinks vrijdag aan dat de Klimaatwet - een initiatief dat hij in 2015 nam met Diederik Samsom - ook door D66, SP en ChristenUnie wordt ondertekend. De wet is bedoeld om toe te werken naar een klimaatneutrale toekomst; in 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen 95 procent minder zijn dan in 1990.

Klaver: 'Dit is een heel mooi voorbeeld van de kracht van progressieve samenwerking.' De Klimaatwet moet geen onderwerp worden van politieke strijd, zei Stientje van Veldhoven, Kamerlid van D66.

PvdA-leider Lodewijk Asscher kondigt vandaag bij de aftrap van de PvdA-campagne aan dat hij een progressief pact voor de zorg wil, met SP en GroenLinks. Asscher combineert in zijn zorgvoorstel elementen uit de verkiezingsprogramma's van die drie partijen. Die zijn het eens over het afschaffen van het eigen risico, het terugdringen van de bureaucratie, het verbieden van winstuitkering door zorgverzekeraars en het in loondienst halen van medisch specialisten.

Vorige week al vonden PvdA, SP en GroenLinks elkaar in hun standpunten over werk en zekerheid. De drie partijen willen de bescherming van werknemers in loondienst en van flexwerkers vergroten en de arbeidsmigratie beperken. 'Prima voorstellen, in lijn met ons verkiezingsprogramma', oordeelt GroenLinks.

De komende weken hoopt Asscher ook een dergelijk pact te sluiten over 'gelijke kansen voor kinderen'. Daarbij gaat het om onderwijs en armoedebestrijding. Dit pact wil hij in beginsel aangaan met Alexander Pechtold, die als D66-lijsttrekker vaak aandacht vraagt voor beter onderwijs.

Persoonlijke verhoudingen

Linkse samenwerking duikt vrijwel altijd in verkiezingstijd op. Al in 1969 sloten linkse partijen een Progressief Akkoord. In 1988 schreef de PvdA erover in het rapport Schuivende Panelen. In 2006 waren er verkennende gesprekken tussen PvdA, SP en GroenLinks. Vooral binnen PvdA en GroenLinks klinkt die roep ook de laatste maanden weer herhaaldelijk.

Veel pogingen smoorden in de kiem. Een oproep van Klaver tot 'progressieve machtsvorming' leidde in oktober vorig jaar meteen tot gehakketak met PvdA-leider Samsom, die Klaver verweet samenwerking juist getorpedeerd te hebben. Ook nu is de eenheid nog ver weg. Zo zijn de PvdA en GroenLinks een lijstverbinding aangegaan, waarmee de kans op een restzetel wordt vergroot. De SP doet daar niet aan mee omdat die partij regeren met de VVD op voorhand wil uitsluiten.

'Op het persoonlijke vlak zijn de verhoudingen goed', zegt Asscher, die de afgelopen weken vaak met SP-leider Emile Roemer en een enkele keer met Klaver sprak. 'Een poging op te schrijven hoe zo'n progressieve samenwerking eruit kan zien, hebben we sinds Schuivende Panelen niet meer ondernomen. Dat alleen al is waardevol.'

Asscher zou voelen voor een stembusakkoord, dat tot bindende afspraken leidt voor na de verkiezingen

De stand van zaken in de campagne maakt zo'n samenwerking urgent. De vier progressieve partijen staan in de peilingen op flinke afstand van VVD en PVV. Met hun nadruk op veiligheid, migratie en identiteit domineren de rechtse partijen tot dusver de campagne.

'De economie is hersteld', zegt Asscher. 'We kunnen laten zien hoe wij dit land willen inrichten. En daarbij rekening houden met de zorgen van mensen over werk, migratie, globalisering, robotisering. Daar kunnen we progressieve waarden als bescherming en solidariteit tegenover zetten.'

Asscher zou voelen voor een stembusakkoord, dat tot bindende afspraken leidt voor na de verkiezingen. Hij is bereid daartoe concessies te doen op het verkiezingsprogramma van de PvdA.

Andere partijen staan daar terughoudender in. Roemer: 'Wij schreven niet mee aan het plan over de arbeidsmarkt.' GroenLinks vindt het prima dat Asscher de raakpunten opschrijft, maar noemt elkaar vasthouden na de verkiezingen veel belangrijker. Asscher benadrukt liever de overeenstemming: 'Laten we dit keer niet de splinter in elkaars oog opzoeken.'