Teruglezen: Zijlstra-debat eindigt met steun van 43 leden voor motie van wantrouwen tegen premier

Na het vertrek van minister Zijlstra - vanwege diens leugens over Poetin - wachtte premier Rutte vanavond een stevig debat met de Kamer. Hij had het bij vlagen moeilijk en moest zware kritiek van de oppositie verduren. De Volkskrant deed live verslag. Lees het hieronder terug.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Ook kleerscheuren voor premier Rutte

    Het debat zit erop. Premier Rutte is er niet zonder kleerscheuren uitgekomen. Na het vertrek van minister Zijlstra was de oppositie bereid op een andere dag met Rutte in discussie te gaan, maar juist op het verzoek van de coalitiepartijen vond het debat met de premier toch vandaag plaats. De gifbeker moest nu leeg, vonden ze, ze zouden een volgende keer een debataanvraag niet steunen.

    Wat volgde was een debat waarin Rutte het bij vlagen moeilijk had tegenover een verenigde oppositie. Waarom had hij de Kamer niet al twee weken geleden geïnformeerd toen Zijlstra zijn leugen over Poetin aan hem bekende? Heeft Buitenlandse Zaken de publicatie in de Volkskrant geprobeerd te traineren? Met wie sprak Rutte sindsdien over Zijlstra's leugen? Vond hij de inhoud van de gelogen anekdote werkelijk nog steeds relevant? De premier moest meermaals zoeken naar antwoorden en zei geregeld zich zaken niet precies te kunnen herinneren.

    Uiteindelijk vond hij zijn verdedigingslijn in de bewering dat hij 'naïef' was geweest en de ernst van het vergrijp van Zijlstra niet goed had ingeschat. Aan de hand van in allerijl ingevlogen informatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei hij met grote stelligheid dat het ministerie de berichtgeving over Zijlstra niet had getraineerd. De oppositieleiders hadden zichtbaar moeite de premier op zijn woord te geloven. Hij kon ze wellicht niet overtuigen, maar sprak wel de waarheid, zei Rutte.

    Aan het eind van de avond kreeg hij van een deel van de oppositie een motie van wantrouwen aan zijn broek. De motie van PVV-leider Wilders werd gesteund door de SP, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie. De PvdA steunde de motie niet, maar Asscher waarschuwde dat zijn fractie een volgende keer zo'n motie wel zal steunen mocht blijken dat ook de premier onwaarheden heeft verkondigd.

  2. 'Liegen mag niet, liegen mag nooit'

    Rutte zegt nog eens dat het ministerie van Buitenlandse Zaken niet heeft geprobeerd de publicatie van de Volkskrant te traineren. Op de vraag van Klaver (GroenLinks) of BZ zou hebben aangedrongen op uitstel van publicatie tot na Zijlstra's Ruslandreis deze week, zegt Rutte: 'Nee, ik zie de ambtenaren nee schudden. Nee is nee.'

    In reactie op vragen van SP-leider Lilian Marijnissen zegt Rutte: 'Nee, liegen mag niet. Liegen mag nooit.' Het debat is afgelopen. Omdat een motie van wantrouwen is ingediend moet de Kamer hier vanavond nog over stemmen. PvdA-leider Asscher verzoekt om twintig minuten schorsing om te overleggen met zijn fractie. De stemming is om 22.00 uur.

  3. PvdD steunt motie van wantrouwen

    De Partij voor de Dieren gaat de motie van wantrouwen van de PVV steunen, zegt Esther Ouwehand. Ouwehand vindt het vooral kwalijk dat de premier niet uitvoeriger heeft gereflecteerd op de internationale gevolgen van de leugen van Zijlstra. Ze vindt de uitleg van Rutte over het twee weken lang niet informeren van de Kamer ongeloofwaardig. 'Het verhaal is en blijft dat de biecht van Zijlstra pas naar buiten kwam toen de Volkskrant dreigde te publiceren.'

    Voor de SGP 'is de kous af' na het aftreden van Zijlstra. 'Een motie van wantrouwen zullen wij niet steunen.'

    De coalitieleiders zien af van hun spreektijd in tweede termijn.

    Thierry Baudet van het Forum voor Democratie zegt dat zijn fractie de motie van wantrouwen van de PVV zal steunen. 'Dit is heel kwalijk. De wijze waarop de minister-president zich heeft verweerd, is niet overtuigend.'

  4. Oppositie hekelt 'weifelende' Rutte

    Ook Marijnissen (SP) reageert in tweede termijn zeer kritisch op de premier. 'Als deze premier zegt 'een leugen is een zonde maar geen doodzonde', dan vragen wij ons af: wat is dan nog wel een doodzonde?'

    Kuzu (Denk) constateert dat 'teflon Rutte' vandaag 'opnieuw de dans ontspringt'. 'Hij maakt zoals altijd van een olifant een mug.'

    Krol van 50Plus: 'De diplomatieke positie van Nederland is in gevaar gebracht. De minister-president heeft dat toegelaten.'

    Asscher van de PvdA spreekt over 'smoes op smoes' en 'leugen op leugen'. Hij hekelt de houding van de premier en de coalitieleiders. 'Ze vergeten dat ze betrapt zijn door de Volkskrant.' De minister-president moet het landsbelang en het partijbelang van elkaar weten te onderscheiden, waarschuwt hij Rutte.

    Klaver van GroenLinks is eveneens kritisch over de reactie van Rutte en van de leiders van de coalitiepartijen. 'Ik heb hier een weifelende premier gezien. Ik vond zijn beantwoording bij vlagen te gemakkelijk.' Ook Klaver twijfelt aan de bewering van Rutte dat hij de situatie 'totaal verkeerd heeft ingeschat'. Hij constateert dat door het optreden van de premier de coalitie 'een eerste grote kras' heeft opgelopen.

  5. PVV: motie van wantrouwen tegen Rutte

    In tweede termijn kunnen de fractieleiders nog één keer een minuut vragen stellen aan de premier en moties indienen. PVV-leider Wilders spreekt Rutte nogmaals aan op de informatieplicht richting de Kamer. 'Niet de Volkskrant heeft de actieve informatieplicht, deze premier had die plicht.' De PVV-leider dient een motie van wantrouwen in tegen Rutte.

  6. Rutte: 'Geloofwaardigheid herstellen'

    Op aandringen van Kamervoorzitter Arib gaat Rutte door met zijn beantwoording. Arib kapt de interrupties van Asscher en Klaver af. 'De geloofwaardigheid van Nederland staat voor mij niet ter discussie', zegt premier Rutte. Om er vervolgens aan toe te voegen: 'Tegelijkertijd zullen we hard moeten werken de komende tijd om de geloofwaardigheid verder te herstellen.'

  7. Rutte: 'Ik was naïef'

    De premier probeert de Kamer er nu van te overtuigen dat hij 'naïef' is geweest, dat hij de zaak niet op waarde heeft geschat en daarom niet precies kan herinneren met wie hij de afgelopen weken over de kwestie Zijlstra heeft gesproken. PvdA-leider Lodewijk Asscher stelt nogmaals de vraag: 'Is het besproken met mensen, ja of nee?'

    Rutte zegt nog eens dat hij een 'te lichte inschatting heeft gemaakt' en dat hij niet herinnert met wie hij erover heeft gesproken. 'Dat weet ik gewoon echt niet.' Het is volgens hem ook niet relevant omdat Zijlstra 'precies heeft gedaan wat hij beloofd had', namelijk de leugen opbiechten in de Volkskrant. 'Ik had geen belang om dat proces te beïnvloeden.'

  8. Rutte: 'ik maakte inschattingsfout'

    Premier Rutte houdt nu vol dat hij een 'inschattingsfout' heeft gemaakt en verkeerd taxeerde hoe ingrijpend de misstap van Zijlstra was. De oppositie twijfelt daaraan. PvdA-leider Asscher zegt Rutte te kennen als een 'control freak' en niet te geloven dat de premier de ernst van de situatie heeft onderschat.

    SP-leider Lilian Marijnissen herhaalt nog eens dat de Volkskrant 'keer op keer' om informatie heeft gevraagd bij Buitenlandse Zaken. Rutte heeft net informatie ontvangen van het ministerie. Het antwoord luidt: 'Vanaf de 29ste is samen met de Volkskrant gezocht naar het eerstmogelijke moment voor een interview. Dat had niets te maken met traineren, maar met het Zijlstra en de Volkskrant samen kunnen brengen voor een afspraak. Natuurlijk was sneller beter geweest, maar van traineren was geen sprake.' Die afspraak kwam niet eerder tot stand vanwege ziekte van Zijlstra en werkgerelateerde reizen, stelt de premier.

    'Feit is dat hij gegeven zijn ziekte en agendaproblemen die weken, binnen een dag of tien of elf dat interview heeft gegeven', zegt Rutte.

  9. 'Heeft Buitenlandse Zaken getraineerd?'

    Ook Klaver van GroenLinks vraagt aan de premier waarom het ruim twee weken heeft geduurd voordat de informatie naar buiten is gekomen. 'Waarom heeft de premier het niet gedeeld?' Rutte benadrukt dat Zijlstra is afgetreden. Hij herhaalt dat hij de keuze heeft gemaakt om Zijlstra de gelegenheid te bieden zijn verhaal in de Volkskrant te doen.

    Klaver wil weten of Buitenlandse Zaken de berichtgeving heeft getraineerd en dat het daarom zo lang heeft geduurd voordat het interview in de krant verscheen. Rutte zegt dat niet te weten, maar belooft dat hij navraag zal doen bij de ambtenaren van Buitenlandse Zaken. 'Is daar bewust gepoogd dingen te vertragen? Gaan we uitzoeken, is mij niet bekend.'

    De ene na de andere oppositieleider eist nu opheldering van premier Rutte over het laat informeren van de Kamer. 'Ik heb op twee momenten de zwaarte van deze kwestie onderschat', zegt Rutte. 'Ik ben niet aangeslagen op het stuk van oktober. En ik heb deze week gedacht dat Zijlstra een zonde had begaan, maar geen doodzonde. Mijn overtuiging was: met een goed parlementair debat is dit politiek op te lossen. Zo zat ik in de wedstrijd.'

  10. Reactie van premier Rutte

    De premier begint zijn reactie op de vragen uit de Kamer. Hij wil allereerst enkele opmerkingen maken over zijn collega Zijlstra. 'Halbe Zijlstra heeft een fout gemaakt, maar dat mag niet betekenen dat wij zijn grote verdiensten aan de kant schuiven, als staatssecretaris van onderwijs, als fractievoorzitter, als architect van dit kabinet. En hij maakte een goede start als minister van Buitenlandse Zaken.' Hij memoreert dat hij en Zijlstra de afgelopen jaren een 'sterk team' vormden. 'Je hebt maar zelden in het leven dat je iemand tegenkomt die je zo kan vertrouwen en tegelijkertijd het heerlijk mee oneens kunt zijn. Dus ik mis hem enorm.'

    Rutte geeft 'één fout' toe: 'Ik had op de dag van publicatie in de Volkskrant een brief aan de Kamer klaar hebben moeten staan. Ik had moeten bevorderen dat de inhoud van het stuk die maandagochtend aan de Kamer was gezonden.'

    Meteen staan meerdere oppositieleiders bij de interruptiemicrofoons. De oppositie vindt dat de premier twee weken geleden al de Kamer had moeten informeren, op het moment dat Zijlstra hem op de hoogte stelde van diens leugen over Poetin. 'Toen werd u mede-eigenaar van die informatie', zegt PVV-leider Wilders. Rutte: 'Soms is het leven ingewikkeld. Op het moment dat een krant bezig is met een primeur voor te bereiden en medewerking vraagt aan een politicus, dan vind ik dat ook een te respecteren afweging.' De keuze van Zijlstra en Rutte was om eerst de afspraak met de krant te honoreren, stelt de premier. 'Ik heb deze keuze zo gemaakt.'

    'Met het informeren van de Kamer kan niet worden gemarchandeerd', zegt Wilders. 'U heeft de Kamer informatie onthouden.' Rutte vindt dat die analyse 'te ver gaat'. 'Zijlstra ging volledige openheid van zaken geven in de krant. Dat heeft hij ook gedaan.'

    Ook Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet staat bij de interruptiemicrofoon. 'Heeft de premier weleens bedacht dat de minister van Buitenlandse Zaken chantabel was?' Rutte: 'Feit is dat Zijlstra niet de waarheid heeft gesproken over zijn aanwezigheid bij dat gesprek in die datsja van Poetin. Hij heeft dat naar buiten gebracht in de krant. Ik vind het wel heel grote woorden eerlijk gezegd.'

    Baudet is niet tevreden met het antwoord. 'Hij was chantabel', zegt hij nog eens. Rutte reageert: 'Daar maakt u een andere taxatie in.'