Voorzitter van de Kiesraad Jan Kees Wiebenga.
Voorzitter van de Kiesraad Jan Kees Wiebenga. © ANP

Kiesraad staat referendum over 'sleepwet' toe: 'Aan alle voorwaarden is voldaan'

Het referendum over de nieuwe Wet- op de inlichtingen en veiligheidsdiensten (Wiv) is toegelaten door de Kiesraad. Het wordt zeer waarschijnlijk gehouden op 21 maart 2018, de dag waarop in de meeste Nederlandse gemeenten ook gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden. Dat heeft de Kiesraad onder voorzitterschap van Jan Kees Wiebenga vanmorgen bekendgemaakt.

Nadat de initiatiefnemers in de inleidende fase van hun aanvraag al ruimschoots de benodigde 10 duizend handtekeningen hadden verzameld, voldeden zij ook in de definitieve fase aan alle voorwaarden om een raadgevend referendum mogelijk te maken. In zes weken tijd verzamelden zij veel meer dan de 300 duizend benodigde ondersteuningsverklaringen. Zij legden 417.354 ondertekende formulieren aan de Kiesraad voor, waarvan er na de wettelijk vereiste steekproef 384 duizend (92 procent) geldig bleken. 

Tegen het besluit van de Kiesraad is de komende zes dagen nog beroep mogelijk bij de Raad van State. De uitvoering van het referendum is overigens niet in handen van de Kiesraad, maar van een onafhankelijke referendumcommissie. Die zal de datum waarop het referendum wordt gehouden nog definitief maken, beslissen over subsidieaanvragen voor campagnes, maar bijvoorbeeld ook de vraag formuleren die op het stembiljet komt te staan. In die vraag moet in elk geval de volledige naam van de Wiv zijn verwerkt.

Privacyschending

De studenten van de Universiteit van Amsterdam die het referendum hebben bepleit, toonden zich na de uitspraak opgetogen. 'We zijn hartstikke blij en kijken uit naar een goede campagne. Er is nu draagvlak voor een discussie over de sleepwet.'

De initiatiefnemers menen dat de wet, die het mogelijk maakt kabelgebonden dataverkeer af te tappen, de privacy van burgers schendt. Vandaar dat zij spreken van de 'sleepwet'. De wet is al aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijft de minister van Binnenlandse Zaken, Kajsa Ollongren (D66), vandaag dat het kabinet de uitslag van het referendum 'zorgvuldig' in overweging zal nemen. Het kabinet is van plan de wet per 1 mei 2018 van kracht te laten worden, schrijft ze, later dan aanvankelijk de bedoeling was. Onder meer het benoemen van leden van de speciale toetsingscommissie, die 'sleepaanvragen' door de veiligheidsdiensten moet beoordelen, kost vanwege alle vereiste waarborgen extra tijd.

We zijn hartstikke blij en kijken uit naar een goede campagne. Er is nu draagvlak voor een discussie over de sleepwet

Raadgevend referendum verdwijnt

In het regeerakkoord van Rutte III (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) is afgesproken dat de wet op het raadgevend referendum, van kracht sinds 1 juli 2015, wordt ingetrokken. Volgens Wiebenga heeft dat voor de geldigheid van het komende referendum geen betekenis. Het wordt na het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne in 2016 het tweede referendum op basis van deze wet.

CDA-leider Sybrand Buma zei afgelopen weekeinde in een interview met de Volkskrant dat hij de uitslag van het referendum bij voorbaat naast zich neer zal leggen, nu het kabinet voornemens is referenda in de huidige vorm onmogelijk te maken. Hij vindt de nieuwe Wiv bovendien een goede wet die sowieso ingevoerd moet worden. VVD en ChristenUnie sloten zich, met een beroep op de staatsveiligheid en het belang van anti-terrorismemaatregelen, bij dat standpunt aan.

D66-leider Alexander Pechtold noemde de uitspraak van Buma 'onverstandig'. Hij zei wel eerst de uitslag van het referendum af te willen wachten. D66 stemde in beide Kamers tegen de Wiv, maar onderschrijft het regeerakkoord - waarin het raadgevend referendum wordt afgeschaft.

'Onzuiver'

Buma zei in het interview dit weekeinde ook dat hij het onzuiver vindt dat in zeker vijftig gemeenten op de waarschijnlijke datum van het referendum géén gemeenteraadsverkiezingen zijn. Dat zal per gemeente tot heel verschillende opkomstpercentages kunnen leiden.

Wiebenga wilde zich na afloop van de officiële zitting van de Kiesraad niet mengen in de discussie over het referendum. Hij wees erop dat de wet voorschrijft dat als reguliere verkiezingen in aantocht zijn, een referendum daarmee gecombineerd moet worden. Op de vraag wat hij van de uitspraken van Buma vindt, antwoordde hij: 'Daar vind ik niks van. Ik doe aan het debat daarover niet mee. Ik pas alleen de wet scrupuleus toe. De Kiesraad komt weer aan bod bij het bepalen van de uitslag.'


Het referendum uitgelegd in twaalf heldere vragen en antwoorden
Wat staat er nu precies in die wet, hoe zit het met dat 'sleepnet' en wat heb je als brave burger eigenlijk te verbergen?  Twaalf vragen en antwoorden over het referendum.

Buma: Kabinet zal 'nee' bij referendum over 'de sleepwet' negeren
Het nieuwe kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zal een eventueel 'nee' tegen de al aangenomen nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) negeren. Dat zei Sybrand Buma tegen de Volkskrant.

Onderzoek: referenda moeten beter, maar ze hebben wel degelijk nut
Is het referendum een welkome aanvulling op de democratie of een gemankeerd instrument dat gecompliceerde zaken verengt tot het zwart-witte ja of nee? Het heeft meerwaarde, concluderen onderzoekers van de Universiteit van Tilburg, maar de wet verdient op onderdelen verbetering.