Minister-president Mark Rutte en Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem.
Minister-president Mark Rutte en Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. © ANP

Kabinet vecht tegen kil boekhoudersimago

Analyse: Het politiek tij

Het kabinet-Rutte II zet zich schrap voor een verkiezingscampagne waarin het moet vechten tegen het imago van een boekhouderskabinet vol kille saneerders die te weinig oog hebben voor de sfeer en de verhoudingen in het land. Die kritiek daalt van links tot rechts neer op de ploeg. VVD en PvdA reageerden met hun meest normatieve Troonrede sinds 2013: 'Iedereen die in ons land wil wonen, moet de democratische waarden respecteren en naleven.'

Komt de economische opleving te laat of juist net te vroeg voor de regeringscoalitie? Feit is dat de stemming in het land na twee jaar herstel behoorlijk is omgeslagen. Niet de huizenprijzen, de werkloosheid en de economische ontwikkeling domineren op de lijst zorgen van de meeste Nederlanders, maar de sfeer in het land en de onderlinge verhoudingen. Dat plaatst de partijen die nu waardering hopen te oogsten voor vier jaar saneren voor nieuwe uitdagingen.

Successen

VVD en PvdA lieten niet na hun laatste Troonrede en Miljoenennota te gebruiken voor het uitventen van hun financieel-economische successen: de krimp is omgebogen tot een groei van 1,7 procent, het overheidstekort daalt van 5 naar 0,5 procent, de staatsschuld slinkt. Daardoor is er net als vorig jaar ruimte voor koopkrachtverbetering voor vrijwel iedereen. 'Het tij is gekeerd', praalde minister Dijsselbloem van Financiën. 'We hebben weer vaste grond onder de voeten. We kunnen weer verder vooruitkijken en investeren in kansen voor mensen.'

Premier Rutte greep elk interview aan om te benadrukken hoezeer dat een collectieve prestatie is: 'Velen brachten financiële offers en er is een groot beroep gedaan op de bereidheid veranderingen te accepteren in het dagelijks leven. Zonder het doorzettingsvermogen, het harde werken en de ondernemerszin van de Nederlandse bevolking was het resultaat minder positief geweest.'

Dat lijkt een boodschap die nog maar bij een beperkt deel van de kiezers in vruchtbare aarde valt. De sanering van de gezondheidszorg en de marktwerking in publieke sectoren als de woningmarkt en het onderwijs krijgen weinig applaus. Het onbehagen over het cement in de samenleving neemt toe, wees onderzoek van bureau Ipsos dinsdag opnieuw uit. 70 procent van de Nederlanders is bezorgd over de groeiende verschillen tussen moslims en niet-moslims en die tussen arm en rijk. 50 procent ziet tegenstellingen tussen oud en jong en laag- en hoogopgeleid toenemen.

Oppositie

De boekhouders zijn blij, de samenleving onzeker

Sybrand van Haersma Buma, lijsttrekker CDA

De oppositie is vastbesloten daarvan vandaag bij de Algemene Politieke Beschouwingen het voornaamste thema te maken. Van PVV-leider Wilders ('We raken ons land bijna kwijt') tot GroenLinks-voorman Klaver: 'De financiën zijn op orde maar de samenleving niet.' En van CDA-voorman Buma ('de boekhouders zijn blij, de samenleving onzeker') tot Segers van de ChristenUnie: 'Mensen willen ook saamhorigheid.'

Rutte reageerde bij voorbaat door zijn veelbesproken 'pleur op' van eerder deze maand in Zomergasten - aan het adres van intimiderende Turkse Nederlanders - te laten stollen in de Troonrede en in alle persgesprekken die hij een dag lang voerde. 'Daar zit het onbehagen: blijft Nederland wel Nederland? Gaan wij steeds meer kleine aanpassingen doen om het ongemak weg te nemen bij mensen die van buiten komen? Moeten die twee kerels dan maar niet meer hand-in-hand door de Schilderswijk lopen? Heel jammer als u dat ongemakkelijk vindt, maar we gaan er toch mee door.'

Er breekt een nieuw politiek tijdperk aan

De PvdA benadrukt intussen de inkomensverschillen en de onderwijskloof. Een hulpplan van 100 miljoen euro voor de armste kinderen dient als het tastbare bewijs dat de zorgen in het land het Binnenhof hebben bereikt. Voorts zei partijleider Samsom plots dat hij het heus eens is met degenen die zeggen dat het eigen risico in de zorg omlaag moet.

Een beter bewijs kon hij niet leveren dat de nieuwe agenda meteen een eind maakt aan de vastberaden economische saneringsdrift die Rutte II vier jaar op de been hield. Er breekt een nieuw politiek tijdperk aan.