LHBT'ers die als vluchtelingen naar Nederland zijn gekomen tijdens een manifestatie voor de Tweede Kamer in september 2017.
LHBT'ers die als vluchtelingen naar Nederland zijn gekomen tijdens een manifestatie voor de Tweede Kamer in september 2017. © ANP

Hoe kun je het best onderzoeken of een asielzoeker wel echt homoseksueel is?

Vier vragen over het Kamerdebat van vandaag en morgen

De screening van de seksuele voorkeur van asielzoekers moet beter, vinden de vier regeringspartijen. VVD, CD, D66 en ChristenUnie dienen daartoe vandaag een motie in. Het COC schat dat er jaarlijks enkele honderden homoseksuele asielzoekers naar Nederland komen, van wie er 'tientallen' niet worden geloofd. Ook een jarenlange relatie met iemand van hetzelfde geslacht hoeft voor het IND geen sluitend bewijs te zijn, aldus het COC.

Hoe beoordeelt de IND nu of een asielzoeker 'lhbti' is?

'Het is niet gemakkelijk te beoordelen of een asielzoeker homoseksueel of lesbisch is', aldus de IND op zijn site. Om daar toch een inschatting van te maken, vraagt de IND onder meer naar het proces waardoor de asielzoeker van zijn seksuele voorkeur bewust werd. Wanneer kwam je erachter? Hoe voelde dat?

Daarnaast kan worden gevraagd naar eerdere relaties en de situatie in het land van herkomst. Kun je een homo-organisatie noemen? Waar speelt het homo-uitgaansleven zich af? Welke straf staat er op homoseksualiteit? Ook kan naar kennis van de Nederlandse lhbt-wereld worden gevraagd.  

De seksuele voorkeur van een asielzoekers is relevant als hij of zij daardoor in het land van herkomst gevaar loopt. Dat is vooral het geval in Afghanistan, Irak, Iran en een aantal Afrikaanse landen, zegt Sandro Kortekaas, voorzitter van Stichting LGBT Asylum Support.

Als de IND niet gelooft dat de aanvrager lesbisch of homo is, wat volgens Eikelboom 'regelmatig' gebeurt, bestaat de kans dat hij of zij wordt teruggestuurd

Wat is precies de kritiek op deze manier van onderzoek?

'Asielzoekers wordt gevraagd over hun innerlijke worsteling te vertellen', aldus Wil Eikelboom, voorzitter van Vereniging Asieladvocaten & -Juristen Nederland (VAJN). 'Het is heel veel van iemand gevraagd om dat zomaar even op tafel te leggen, zeker als homoseksualiteit in je land verboden is. Een groot deel heeft ook niet de introspectie of verbale kracht om dat op een goede manier te doen.'

Ook Kortekaas zegt dat veel asielzoekers moeite hebben om hun verhaal te vertellen. 'De meeste asielzoekers hebben geen coming out gehad. Zij moeten wennen aan het vertellen van het eigen verhaal.'

Het vragen naar een bewustwordingsproces gaat uit van idee-fixe, aldus Eikelboom. 'Je hoeft niet zozeer met regenboogsjaals te zwaaien, maar er wordt wel verwacht dat je in je vroege jeugd tot een realisatie komt, waar je je eerst tegen verzet, omdat het eigenlijk niet mag van je cultuur. Langzaam ontdek je dan dat je er niets tegen kunt doen, en dan heb je een coming out. Die stappen worden min of meer verwacht.'

Als de IND niet gelooft dat de aanvrager lesbisch of homo is, wat volgens Eikelboom 'regelmatig' gebeurt, bestaat de kans dat hij of zij wordt teruggestuurd. Eikelboom stond een homo bij wiens verhaal in eerste instantie niet werd geloofd. Om medische redenen mocht hij toch in Nederland blijven. 'Een jaar later, hij had inmiddels een vriend en meerdere contacten, deed hij een nieuwe poging, die wel slaagde.'

Een jarenlange relatie met een persoon van hetzelfde geslacht hoeft geen garantie te zijn om als homoseksueel te worden aangemerkt, aldus Philip Tijsma, woordvoerder van COC. De rechtbank in Den Haag bepaalde eerder dit jaar wel dat het hebben van een partner van het gelijke geslacht voortaan ook moet worden meegenomen in de beoordeling, maar Tijsma blijft sceptisch. 'Eerder zijn soortgelijke uitspraken geweest, maar er zijn signalen dat daardoor weinig is veranderd.'

Doen asielzoekers zich weleens voor als homo om een asielstatus te krijgen?

Ga er niet vanuit dat een bewustwordingsproces bij iedereen langs dezelfde lijnen verloopt

D66-Kamerlid Maarten Groothuizen

Daar zijn geen cijfers van bekend. Kortekaas heeft twijfels over twee mannen die bij zijn organisatie voor hulp aanklopten. 'Daar hoor je verhalen over. Over één man ging het gerucht dat hij met een vrouw gezoend had.' Kortekaas weet niet waar zij nu zijn.

Eikelboom gelooft ook dat er mensen zijn die doen alsof, maar acht de kans niet groot dat het er veel zijn. 'Je kunt ook iets anders verzinnen. Veel mensen uit die landen zijn toch beïnvloed door de cultuur van die landen en hebben dus moeite met homo's.'

Wat staat in de motie van D66-Kamerlid Groothuizen?

'Tijdens de procedure moet je oppassen met stereotypes', zegt Groothuizen, die de motie samen met Kamerleden Malik Azmani (VVD), Madeleine van Toorenburg (CDA) en Joel Voordewind (ChristenUnie) zal indienen tijdens het Kamerdebat over de begroting van Justitie en Veiligheid, die vandaag en morgen wordt behandeld. 'Ga er niet vanuit dat een bewustwordingsproces bij iedereen langs dezelfde lijnen verloopt.'

De motie raadt staatssecretaris Harbers (Vreemdelingenzaken, VVD) daarom aan meer gebruik te maken van de expertise van belangenverenigingen als het COC en Stichting LGBT Asylum Support, en de ambtenaren van de IND beter te instrueren.

Asieladvocaat Eikelboom is er tevreden over, maar wijst ook op een andere zorgelijke ontwikkeling: 'Ondertussen schaft het kabinet de rechtsbijstand in het begin van de asielprocedure af. Als één groep daar wat aan heeft, zijn het wel de homo's.'


Coalitiepartijen: 'Geaardheid asielzoeker zorgvuldiger beoordelen'

Asielverzoeken van lhbti'ers en bekeerde christenen moeten zorgvuldiger worden beoordeeld. Dat vereist een verbetering van de werkinstructie waarmee ambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) nu beoordelen of dergelijke asielaanvragen geloofwaardig zijn.