Van les in het Wilhelmus via vlaktaks naar minder gas uit Rusland: dit zijn de plannen van Rutte III
© Freek van den Bergh / de Volkskrant

Van les in het Wilhelmus via vlaktaks naar minder gas uit Rusland: dit zijn de plannen van Rutte III

Het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie is na ruim 200 dagen formeren klaar en nu ook openbaar. Hieronder een overzicht van de voornaamste plannen van het kabinet-Rutte III.

Heikele kwesties: dit is wat het kabinet besloot over standpunten waarover de partijen van mening verschillen

Onlangs werd in een Kamerdebat al duidelijk dat het streven naar een bindend referendum de komende jaren van de baan is. Maar de coalitie gaat nog een stap verder: 'Het raadgevend referendum heeft als tussenstap niet gebracht wat ervan werd verwacht.' Daarom wordt de wet die dat regelt ingetrokken. De weg naar de gekozen burgemeester wordt wel voortgezet.

Het advies van de staatscommissie over meervoudig ouderschap, waarin kinderen maximaal vier ouders kunnen hebben, krijgt een vervolg. Als alle consequenties zijn overzien, volgt wetgeving 'waarin het belang van het kind leidend' is.

Over medisch-ethische kwesties hebben de vier partijen een 'toetsingskader' afgesproken. Steeds zullen vragen worden gesteld als: Zijn er alternatieven? Wat is het belang van de wetenschap? Heeft er maatschappelijke discussie plaatsgevonden? Is sprake van 'politieke bezinning'? Het initiatiefwetsvoorstel van D66 over donorregistratie, dat nu in de Eerste Kamer ligt, heeft al deze stappen 'zorgvuldig doorlopen', aldus het akkoord. De coalitie neemt hier geen standpunt over in. 

Onderzocht wordt hoe groot de groep mensen is die hun leven voltooid acht, maar die niet onder de Euthanasiewet valt. Op basis daarvan besluit het kabinet of het actie onderneemt en bekijkt D66 of het een initiatiefwetsvoorstel indient over euthanasie bij 'voltooid leven'.

Over het kweken van embryo's, louter voor onderzoeksdoeleinden, moet een discussie worden georganiseerd. Embryo's die overblijven na IVF-behandelingen mogen wel voor onderzoek worden gebruikt. De mogelijkheden voor geslachtskeuze worden verruimd als het gaat om 'zeer ernstige erfelijke aandoeningen'.


Meer geld naar veiligheid

De justitiële keten (politie, openbaar ministerie, rechterlijke macht), waarop door vorige kabinetten is bezuinigd, wordt versterkt. Terrorisme en jihadisme worden bestreden, net als mensenhandel. Er komt een pooierverbod. Andere maatregelen zijn onder andere:

De nationale politie krijgt structureel 267 miljoen euro extra, met name voor agenten in de wijk en rechercheurs.

Er wordt structureel 95 miljoen euro gereserveerd voor cybersecurity. Het geld wordt verdeeld over de verschillende diensten die zich daarmee bezig houden.

Criminele motorbendes worden verboden. Ze 'ontwrichten de samenleving door intimidatie en bedreiging van het lokale bestuur'.

Aan de capaciteit van het gevangeniswezen 'wordt zo min mogelijk getornd'.

In maximaal tien gemeenten komt een experiment met een 'gesloten coffeeshopketen', van teelt onder staatstoezicht tot verkoop onder controle van de overheid.

Belediging blijft strafbaar. De strafmaat voor haatzaaien wordt zelfs verdubbeld van 1 naar 2 jaar (het bekende artikel 137d uit het Wetboek van Strafrecht, op basis waarvan PVV-leider Geert Wilders werd aangeklaagd).

Veroordeelden komen niet langer automatisch in aanmerking voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Die moeten zij verdienen en kan nooit meer dan twee jaar bedragen.

Terugkeerders uit gebied dat onder controle staat van een terroristische organisatie kunnen straks langer in voorarrest worden gehouden. Opzettelijk verblijf in zo'n gebied zonder toestemming is strafbaar.

Er komen experimenten met buurtrechters. Zij beslechten geschillen op wijkniveau en vragen geen hoge griffierechten.


En meer geld naar krijgsmacht, diplomatie en ontwikkelingshulp

De coalitie investeert weer in diplomatie, de krijgsmacht en ontwikkelingssamenwerking. Dat is een duidelijke trendbreuk: in 2012 werd juist beknibbeld op iedereen die over de grens wilde kijken (uitgezonderd bedrijven).

Inmiddels is de kijk op de wereld veranderd. Dat komt onder meer door de vliegramp met de MH17, de spanning met Ruslanden de opkomst van IS. Een 'realistisch buitenlandbeleid' moet Nederland vooruit helpen.

Nederland zal 'diplomatieke actie' ondernemen tegen landen die niet meewerken aan het opsporen van de daders van vliegramp MH17.

Defensie krijgt jaarlijks 1,5 miljard euro extra voor het aanvullen van tekorten en het moderniseren van de krijgsmacht. Hoe die toekomstige krijgsmacht eruit gaat zien, wordt nog uitgewerkt.

Opvallend: geen woord over de duizenden militairen die nog steeds geen cao hebben en kampen met een AOW-gat.

Het diplomatieke postennetwerk krijgt jaarlijks tot 40 miljoen euro extra. Er komt een 24/7-loket waar Nederlanders in het buitenland terecht kunnen met vragen.

Het budget voor ontwikkelingshulp blijft gekoppeld aan de omvang van de Nederlandse economie (het bbp), waardoor de allerarmsten meer krijgen als Nederland welvarender wordt. Het budget groeit de komende vier jaar grofweg van 4 miljard naar 4,2 miljard euro. De eerdere bezuiniging van 1 miljard door Rutte II op ontwikkelingssamenwerking blijft daarmee goeddeels intact.

Het kabinet is terughoudend over de rol van de Europese Unie. Nederland zoekt samenwerking op het gebied van de euro en bijvoorbeeld migratie en klimaat. Maar schulden van de ene lidstaat worden niet zomaar door een andere overgenomen of gefinancierd.


Rijke verpleeghuisbewoners zijn goedkoper af

Vermogende ouderen die in een verpleeghuis wonen, gaan minder 'eigen bijdrage' betalen. Die bijdrage is gebaseerd op hun vermogen. Deze vermogensbijtelling wordt gehalveerd.

Maar de bijdrage gaan ze wel eerder betalen. Nu betalen ze het eerste halfjaar een lage bijdrage en pas daarna op basis van hun vermogen. Voortaan wordt de bijdrage al na vier maanden gebaseerd op hun vermogen.

De laatste jaren schonken veel ouderen, als zij in een verpleeghuis gingen wonen, hun vermogen aan hun kinderen of aan goede doelen. Anders zagen zij hun vermogen slinken door de eigen bijdrage, terwijl anderen, die hun geld verbrast hadden of altijd een laag inkomen hadden gehad, dezelfde zorg 'voor niets' kregen.

Kosten beteugelen met sectorbrede afspraken
Om de stijging van de zorguitgaven te beperken wil het kabinet weer akkoorden afsluiten met zorgsectoren zoals ziekenhuiszorg, wijkverpleging, huisartsen en geestelijke gezondheidszorg. Akkoorden bleken de afgelopen  jaren succesvol om de kostenstijging te beteugelen. Het kabinet boekt alvast 1,9 miljard euro per jaar aan besparing in.

De eigen bijdrage die hulpbehoevenden aan de gemeente betalen voor zorg thuis, wordt vervangen door een 'abonnementstarief' van maximaal 17,50 euro per maand. 

Het eigen risico in de zorgverzekering wordt bevroren op 385 euro. 

Hoop op lagere prijzen voor dure medicijnen
Geneesmiddelen zullen vaker Europees en nationaal worden ingekocht. 'De farmaceutische industrie wordt gestimuleerd en, indien nodig, met kracht aangezet tot een lagere prijsstelling', staat in het regeerakkoord. De coalitie boekt alvast 460 miljoen aan besparingen in.

Jaarlijks wordt 20 miljoen euro besteed aan preventie. Zo moet er een 'preventieakkoord' komen met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, sportverenigingen en -bonden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Daarmee moet overgewicht - obesitas - en roken worden aangepakt.  


De klimaatplannen zijn ambitieus

Nederland moet in ijl tempo verduurzamen. Het kabinet-in-wording ziet het klimaatverdrag van Parijs als minimumpakket en wil in 2030 meer reductie van broeikasgassen dan de Europese Unie: geen 40 maar 49 procent vermindering ten opzichte van 1990.

Dat maakt Nederland ook minder afhankelijk van olie uit het Midden-Oosten en gas uit Rusland. De doelstelling moet worden vastgelegd in een nieuw klimaat- en energieakkoord.


Kolencentrales gaan geleidelijk dicht
Er komen meer kavels voor windenergie op zee.

De kolencentrales worden uiterlijk in 2030 gesloten. De subsidie voor bijstook van biomassa in kolencentrales stopt al in 2024.

Er komt een kilometerheffing voor vrachtverkeer. Ter compensatie gaat de motorrijtuigenbelasting voor vrachtauto's omlaag.



Nieuwe woningen zonder gasaansluiting
Nieuw op te leveren gebouwen worden in principe niet meer op gas verwarmd. Het streven is 50 duizend nieuwe aardgasloze woningen per jaar in 2021. In plaats van de aansluitplicht op gas komt er een warmterecht.

In 2030 moeten alle nieuwe auto's emissieloos zijn.


De vervuiler betaalt
De belastingen voor bedrijven en burgers worden vergroend. Volgens het principe van: de vervuiler betaalt. Onder andere door de invoer van een CO2 minimumprijs voor energie en hogere belasting op het storten en verbranden van afval.

Broeikasgasemissie uit de landbouw moet voor 2030 met 3,5 Mton afnemen door hergebruik, mestverwerking en voedselmix.


Minder gaswinning in aardbevingsgebied
Tot 2021 wordt de gaswinning in Groningen met 1,5 miljard kubieke meter verminderd ten opzichte van 2017

Lokale overheden krijgen een grote rol en bijpassende middelen voor de  verduurzaming. Er komen regionale plannen voor energiebesparing.

Bij het ontwerp van nieuwe infrastructuur wordt rekening gehouden met zelfrijdende voertuigen.


Hypotheekrenteaftrek versneld omlaag

De hypotheekrenteaftrek wordt vanaf 2020 versneld afgebouwd naar 37 procent in 2023. Huizenbezitters worden gecompenseerd via aanpassing van het eigenwoningforfait, de fiscale bijtelling voor woningeigenaren.

Het nieuwe kabinet is niet bereid huizenbezitters met een woning van meer dan 1 miljoen euro te compenseren voor de verschraling van de hypotheekrenteaftrek.

De coalitie wil de compensatie voor het eigenwoningforfait in 30 jaar tijd afbouwen. Huiseigenaren die hun hypotheek volledig hebben afgelost gaan dan weer belasting betalen voor hun woningbezit - naast de onroerendezaakbelasting.


Gekozen burgemeester

De vier formerende partijen scharen zich achter de grondwetswijziging die de gekozen burgemeester, een lang gekoesterde wens van D66, mogelijk maakt. De nieuwe coalitie wil bredere steun dan van alleen de eigen achterban (76 respectievelijk 38 zetels in Tweede en Eerste Kamer) bij de uitwerking van de nieuwe wettekst. Mede omdat de verhoudingen in de senaat in 2019 alweer veranderen.


Vlaktaks en btw-tarief gaat omhoog

In 2019 moet de zogenoemde sociale vlaktaks worden ingevoerd. Een echte vlaktaks bestaat uit één belastingtarief voor alle inkomens. Met de door het CDA verzonnen sociale vlaktaks komt er een tarief bij voor de 5 procent rijkste Nederlanders. Het effect van die twee schijven: vergroting van de inkomensverschillen.

Doordat het nieuwe kabinet-Rutte III het laagste btw-tarief van 6 naar 9 procent verhoogt, is een gemiddeld huishouden straks twee tientjes per maand extra kwijt aan alledaagse zaken als voedsel, de kapper of de bioscoop.

De dividendbelasting van 15 procent wordt geschrapt. Dit is de belasting die bedrijven betalen op de winst die ze uitkeren aan hun aandeelhouders. De vennootschapsbelasting gaat omlaag van 25 naar 21 procent. Rutte III hoopt met beide maatregelen meer bedrijven en investeerders naar Nederland te lokken.

Het Wilhelmus als lesmateriaal

Het nieuwe kabinet wil kansenongelijkheid bestrijden, de positie van docenten versterken en krachtig beroepsonderwijs bevorderen.

Achterstandskinderen krijgen 16 uur per week vroeg- en voorschoolse educatie. Daarvoor is 170 miljoen euro beschikbaar.

De nieuwe poging om het curriculum in het onderwijs te vernieuwen, na de mislukking van 'Ons Onderwijs 2032', wordt doorgezet. Vakken worden bij wet in 2019 'toekomstbestendig' gemaakt en er komt meer aandacht voor 'digitale geletterdheid'.

Het rekenonderwijs wordt versterkt en verbeterd.

Voor leraren in het basisonderwijs is 270 miljoen gereserveerd voor salarisverhoging en 450 miljoen voor verlaging van de werkdruk.

Scholen moeten verplicht lesgeven over het Wilhelmus, 'inclusief de context ervan'. Iedere leerling moet in zijn schooltijd een keer naar het Rijksmuseum en naar 'ons parlement'. Plaatsen in het land met een historische betekenis worden beter zichtbaar gemaakt.

Voor verbetering van het techniekonderwijs op vmbo-scholen trekt het kabinet structureel 100 miljoen euro per jaar uit.

Jongeren kunnen tegen een bescheiden vergoeding vrijwillig een maatschappelijke diensttijd vervullen van een half jaar. Daarvoor komt 100 miljoen beschikbaar.

Het omstreden leenstelsel, dat in 2015 de studiefinanciering heeft vervangen, blijft in tact. Wel wordt het collegegeld het eerste half jaar gehalveerd, voor pabo-studenten zelfs de eerste twee jaar. De rente op de studielening gaat wel omhoog.


Immigranten moeten sneller integreren

Het strenge immigratiebeleid van Rutte II wordt voortgezet en zelfs nog een tandje strenger, schrijft politiek verslaggever Natalie Righton. Mensen die vluchten voor oorlog moeten zoveel mogelijk worden opgevangen in hun eigen regio. Immigranten die toch een verblijfstatus krijgen, moeten voortaan sneller integreren. Hun toegang tot de verzorgingsstaat wordt beperkter.

Om de immigratie te beperken stuurt het kabinet aan op nieuwe migratiedeals met Noord-Afrikaanse landen: opvang in de regio. In het Midden-Oosten wordt gefocust op opvang in Jordanië, Libanon en Irak. Daarvoor is geld beschikbaar uit de pot van ontwikkelingshulp.

Opvallend is dat het kabinet nog moet specificeren wat de criteria zijn voor een 'veilig derde land'  waar vluchtelingen opgevangen kunnen worden. Juist hierop liep de formatie met GroenLinks stuk. Die partij betoogt dat opvang in de regio, zoals Libië, niet altijd veilig is.

Zo'n 750 kwetsbare oorlogsvluchtelingen worden vanuit VN-opvangkampen uitgenodigd voor hervestiging in Nederland. Dat aantal was 500.

Een asielvergunning wordt in eerste instantie voor drie jaar verleend en niet langer voor vijf jaar.

Wie grote kans heeft op asiel, krijgt vanaf dag één gratis taalles. Daar staat tegenover dat vluchtelingen in de eerste twee jaar in Nederland geen recht meer hebben op zorgtoeslag, huurtoeslag en bijstand. Huisvesting, zorgverzekering en begeleiding bij het integratietraject worden door gemeenten in natura uitgekeerd.

Op acht locaties verspreid door het land mag bed-, bad- en broodopvang worden geboden aan uitgeprocedeerde asielzoekers.


Minder verschil tussen flexkracht en vaste werknemer

De coalitie gaat het verschil tussen flexkrachten en vaste werknemers verkleinen. 'Vast werk minder vast maken en flexwerk minder flex', is het doel. 

Het moet aantrekkelijker worden om werknemers in vaste dienst te nemen. Daartoe hoeven kleine werkgevers nog maar één jaar de uitkering te betalen bij ziekte. Voor het tweede jaar komt er een collectieve regeling.

Maximaal drie jaar op een tijdelijk contract
Nu mag maximaal twee jaar met tijdelijke contracten bij één werkgever worden gewerkt. Dat wordt drie jaar. 

Om flexwerk te ontmoedigen wil de coalitie een hogere WW-premie voor tijdelijke contracten en een lagere voor vaste werknemers. 

Er komt een minimumtarief voor zzp'ers en dat komt tussen de 15 en 18 euro te liggen. Zelfstandigen die dat uurtarief niet halen worden in het vervolg behandeld als gewone werknemers. Voor hen zullen werkgevers dan ook werknemersverzekeringen moeten betalen, bijvoorbeeld tegen ziekte, maar ook vakantiegeld en in veel gevallen pensioen.

Strengere keuring bij arbeidsongeschiktheid
Door een aanscherping van de keuringseisen worden minder werknemers volledig arbeidsongeschikt verklaard. 

Ontslag van vaste werknemers wordt makkelijker. Vanaf de eerste dag in vaste dienst bouwen werknemers recht op een ontslagvergoeding op. Nu gebeurt dat pas na twee jaar. Maar na tien jaar vaste dienst wordt de het recht op ontslagvergoeding niet meer hoger, zoals nu nog wel het geval is. 

Werkgevers betalen nu, als een werknemer na twee jaar ziekte arbeidsongeschikt wordt verklaard, tien jaar lang een extra hoge premie. Dat wordt vijf jaar. 

Pensioenpremie wordt leeftijdsafhankelijk
In 2020 moet de pensioenpremie leeftijdsonafhankelijk worden. Dit betekent dat de doorsneepremie waarmee jongeren hun oudere collega's subsidiëren, wordt afgeschaft. Dat kost, uitgesmeerd over jaren, ruim 50 miljard euro. Daardoor gaat de pensioenpremie in 2020 omhoog.

Gemeenten moeten voor arbeidsgehandicapten 20 duizend extra 'beschutte' werkplekken regelen. Dat kan bijvoorbeeld in sociale werkplaatsen.

Op 1 januari 2019 krijgen partners van jonge moeders vijf dagen betaald verlof en wie kind adopteert zes weken vrij. Per 1 juli 2020 krijgen partners van jonge moeders zes weken verlof.  



Experimenteren met legale 'staatswiet'

Er komen wietplantages onder staatstoezicht. Maximaal tien gemeenten mogen de komende vier jaar wiet afnemen van die plantages. Rutte III doorbreekt met dit experiment de politieke patstelling in de slepende discussie over het Nederlandse softdrugsbeleid. De teelt en de levering van wiet aan coffeeshops zijn illegaal, terwijl de wietverkoop door die coffeeshops wordt gedoogd. Dit wringt al vele jaren. De grootschalige wietteelt is hierdoor in handen van criminelen.