Lutz Jacobi van de PvdA juicht bij het bekendmaken van de uitslag van de herverdelingsverkiezingen van zeven Friese gemeenten.
Lutz Jacobi van de PvdA juicht bij het bekendmaken van de uitslag van de herverdelingsverkiezingen van zeven Friese gemeenten. © ANP

Het Noorden houdt rode blos op de wangen: PvdA houdt stand in Groningen en Friesland

'Het rode Noorden' lijkt definitief een aanduiding geworden voor in de geschiedenisboeken, want van een electorale overheersing door de PvdA is geen sprake meer. Toch houden gemeenten in Groningen, Friesland en Drenthe na de gemeenteraadsverkiezingen een blos op de wangen.

Met name de Partij van de Arbeid bleef woensdag tegen de landelijke trend in een verdere decimering bespaard. Licht verlies was er in Stadskanaal, maar daartegenover staat een succesje voor de PvdA in Loppersum (van 2 naar 3 zetels). In Appingedam, Delfzijl, Pekela en Veendam wisten de sociaal-democraten hun zetels te behouden.

Mooie uitslag

We hebben de weg omhoog weer gevonden

Broekhuizen

In Oldambt (Winschoten en omgeving) werd de PvdA met behoud van 4 zetels en lichte percentuele winst de grootste, ten koste van de SP (van 5 naar 4). De Verenigde Communistische Partij onder aanvoering van Engel Modderman leverde 1 van de 4 zetels in.

'Ik had dit niet verwacht, maar het is een hartstikke mooie uitslag', zegt PvdA-lijsttrekker Laura Broekhuizen (38). Een deel van de verklaring is dat de PvdA in 2014 flinke klappen kreeg, toen de partij 3 zetels verloor. Maar de ondergrens lijkt bereikt. Broekhuizen: 'We hebben de weg omhoog weer gevonden.'

Links beleid

De last van regeringsdeelname met de VVD - die de partij zeker in Groningen zwaar werd aangerekend - heeft de PvdA afgeworpen. Partijkopstukken kwamen niet folderen in Oldambt. 'Zij hebben het niet aangeboden, maar wij hebben het ook niet gevraagd', zegt Broekhuizen. In Oost-Groningen ging het deze campagne opvallend weinig over landelijke politiek, merkte ze. 'Na twee uur campagnevoeren viel het aantal keren dat 'Den Haag' viel op twee handen te tellen. Dat heb ik ook weleens anders meegemaakt.'

Broekhuizen denkt dat de PvdA in Oldambt krediet heeft opgebouwd door in een college met onder andere de SP vier jaar links beleid te voeren. 'En we hebben een strakke campagne gevoerd. Niet alleen de laatste drie weken, maar vanaf begin januari. We zijn in alle wijken en dorpen weer de deuren langsgegaan. We hebben ons weer een authentieke PvdA getoond, dicht bij de mensen.'

Excelleren

Opvallend is dat de SP - dat in 2014 lokaal oprukte - nergens in Groningen wist te excelleren, terwijl de partij toch vooropgaat in de strijd tegen de gevolgen van de gaswinning. In Appingedam was de SP volop aanwezig in Opwierde-Zuid, een buurt die volledig op de schop gaat vanwege versterkingsmaatregelen. Maar een extra zetel leverde het woensdag niet op. In Pekela bleef de Socialistische Partij onder aanvoering van de jonge Pim Siegers de grootste, ondanks het debuut van de PVV (2 zetels). Maar winst zat er voor de socialisten niet in.

Ook in Friesland wist de PvdA de schade te beperken. In Heerenveen, waar een museum nog herinnert aan de nalatenschap van socialistenvoorman Domela Nieuwenhuis, bleef de partij ondanks een verlies van twee zetels de grootste. In Harlingen kwamen er zelfs twee zetels bij. 'Onvoorstelbaar', zei lijsttrekker Hein Kuiken tegen de Leeuwarder Courant.

Dat de PvdA tijdens herindelingsverkiezingen in Leeuwarden afgelopen najaar onder aanvoering van Lutz Jacobi tegen het landelijk tij in standhield, blijkt meer dan een 'Lutz-effect' te zijn geweest. Al wordt ook in Harlingen gesproken van een 'Hein-effect'. De lokale campagne was erg op de lijsttrekker geënt. 'We zijn bewust wat weggegaan van de partij', aldus kandidaat-raadslid Bartele Boersma in de LC.


Noord-Nederland uitgesproken tegen Wiv

In één opzicht kleurde het Noorden woensdagavond als vanouds knalrood: het referendum resulteerde in een uitgesproken 'nee' tegen de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv). In de gemeente Groningen stemde zelfs 70,8 procent tegen, versus 48,8 procent landelijk. Het zal deels te wijten zijn aan de jonge gemiddelde leeftijd in de stad. Uit peilingen vooraf bleek dat jongeren kritischer zijn over de nieuwe wet. En de steun voor de regeringspartijen die de wet propageerden, houdt in Groningen niet over.

Maar een belangrijkere verklaring is dat in veel Groningse gemeenten (waaronder ook de stad Groningen) vanwege gemeentelijke herindelingen geen gemeenteraadsverkiezingen waren. De opkomst bij het referendum was in de gemeenten zonder gemeenteraadsverkiezingen aanzienlijk lager (in Groningen 35,8 procent versus 51,4 procent landelijk). Kiezers moesten speciaal voor het referendum naar de stembus komen, en het lijkt aannemelijk dat de meer overtuigde tegenstanders van de nieuwe wet daartoe meer gemotiveerd waren. In noordelijke gemeenten waar wél lokale verkiezingen waren, zoals Stadskanaal en Emmen, wijkt de referendumuitslag niet sterk af van het landelijk beeld.