Staatssecretaris Tamara van Ark
Staatssecretaris Tamara van Ark © ANP

Gemeenten moeten 'taaleis' voor bijstand strenger handhaven, kabinet trekt teugels aan

Opzichtig falende aanvragers krijgen nu nog bijna nergens te maken met sancties

Het kabinet trekt de teugels aan bij de uitvoering van de bijstand. De gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de bijstand, moeten de 'taaleis' gaan handhaven. Dat betekent dat bijstandsgerechtigden de Nederlandse taal moeten beheersen of die snel moeten gaan leren.

Staatssecretaris Tamara van Ark van Sociale Zaken wil hierover binnenkort met gemeenten dwingende afspraken maken. De taaleis staat weliswaar in de wet, maar als 'optie' voor gemeenten. Die mogen zelf bepalen of en hoe hard zij de eis willen opleggen aan bijstandsontvangers. Wie weigert Nederlands te leren, kan volgens de wet worden gekort op de uitkering. 

'Inspanningsverplichting'

Vorig jaar bleek al dat vrijwel alle gemeenten de beheersing van het Nederlands hanteren als criterium voor het toekennen van een uitkering, maar opzichtig falende aanvragers krijgen bijna nergens te maken met sancties. Ook mensen die al bijstand ontvingen voordat de eis werd ingevoerd, moeten met de voorwaarde in de hand worden 'herbeoordeeld'.

De eis is tijdens Rutte II in de wet opgenomen en begin 2016 van kracht geworden. Ook bij Rutte II stond de eis als harde voorwaarde voor bijstand in het regeerakkoord. Maar omdat Rutte II afspraken met D66, CU en SGP moest maken om een meerderheid te krijgen, werd dat afgezwakt tot 'inspanningsverplichting'.

Toenmalig staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA) van Sociale Zaken presenteerde dat als een overwinning van de PvdA. 'We hebben het aardig onze kant opgetrokken', aldus Klijnsma in 2014. Met name D66 wilde gemeenten indertijd beleidsvrijheid geven bij de uitvoering van de bijstand omdat zij anders zouden verworden tot een uitvoeringsloket van Haagse regels.

Niet-vrijblijvende afspraken

De partijen in het nieuwe kabinet Rutte III maakte afspraken om de teugels op dit gebied nu aan te trekken. Van Ark gaat nu afspraken maken met gemeenten over een dwingender uitvoering. Zo hanteert bijvoorbeeld Rotterdam de taaleis wel, maar Amsterdam eigenlijk niet. Het kabinet heeft een machtsmiddel omdat het de gemeenten geld geeft voor de uitvoering van de bijstand.  

Formeel wil de staatssecretaris eerst wachten op een tussentijdse evaluatie van de uitvoering van de taaleis. Die verschijnt begin volgend jaar. Voor 2019 is de eerste grootschalige evaluatie van de taaleis voorzien, maar daar wil Van Ark niet op wachten.

In het regeerakkoord wordt werk benoemd als 'een zeer belangrijk onderdeel van integratie'. Daarom is afgesproken dat de taaleis moet worden gehanteerd bij toekenning van bijstand. 'Om de beheersing van de Nederlandse taal - en daarmee het toekomstperspectief - te vergroten, geven gemeenten actief uitvoering aan de bestaande verplichting om de Nederlandse taal te leren. Het kabinet wil hierover niet-vrijblijvende bestuurlijke afspraken maken met gemeenten', aldus het regeerakkoord.