FNV-voorzitter Han Busker tijdens een actie op het Plein voor een flexibele AOW voor mensen met zware beroepen.
FNV-voorzitter Han Busker tijdens een actie op het Plein voor een flexibele AOW voor mensen met zware beroepen. © ANP

Formatie lijkt eindfase te naderen: sociale partners welkom als gesprekspartner

Werkgevers en bonden zijn meestal gesprekspartners bij kabinetsformaties. Van VVD, D66, CDA en CU hadden ze tot voor kort niets vernomen, maar nu is de uitnodiging er dan. De formatie lijkt de eindfase te naderen.

Werkgeversvoorzitter Hans de Boer (VNO-NCW) en vakbondsvoorzitter Han Busker (FNV) schuiven na de formatievakantie, naar verwachting volgende week woensdag, aan bij de onderhandelaars van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Het kan voor alle partijen een cruciale bijeenkomst worden om een doorbraak te forceren over lastige sociaal-economische onderwerpen als de Ziektewet, flexwerk, zelfstandigen (zzp'ers), pensioenen en armoede.

Als De Boer en Busker samen met voorstellen komen, kan dat het overleg tussen de formerende partijen vergemakkelijken

Wensenlijstje

Lees hier het wensenlijstje van bazen en bonden.

De voorzitters van VNO-NCW en FNV zijn meestal gesprekspartners bij kabinetsformaties. Tot dusver was een uitnodiging uitgebleven. Omdat die nu toch komt, vermoeden zij dat de formatie de eindfase nadert. De coalitie waaraan wordt gewerkt, heeft de kleinst mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer, 76 zetels. Afspraken met de sociale partners kunnen de oppositie de wind uit de zeilen nemen.

Als De Boer en Busker samen met voorstellen komen, kan dat het overleg tussen de formerende partijen vergemakkelijken, omdat zij verschillend denken over sociaal-economische kwesties. Als hun dat niet lukt, beslissen de formerende partijen over hun kernterrein, de arbeidsmarkt.

Een alomvattend sociaal akkoord over alle sociaal-economische kwesties ligt niet in het verschiet. Wel willen vakbeweging en werkgevers per onderwerp afspraken maken, onder meer om de handen vrij te houden voor kritiek op andere plannen. Vooral de FNV is ervoor beducht als stut van een rechtse coalitie te worden gezien. De FNV wil onder de nieuwe voorzitter Busker meer een apolitieke beweging zijn, die zaken doet om 'werk' beter te maken.

De Boer heeft een vrij comfortabele positie. De werkgevers hebben vanouds een effectieve lobby in Den Haag en kunnen op begrip rekenen bij VVD, CDA en D66. Die lobby is nog effectiever samen met de FNV omdat 'arbeid' en 'kapitaal' dan een verbond hebben gesloten. Dan liggen arbeidsrust en politieke stabiliteit in het verschiet.

Strategische afweging

De FNV heeft ondanks de dalende organisatiegraad en jaren voortslepende interne ruzies sterke troeven in handen

Dat was in 2013 het motief voor het sociaal akkoord met de vakbeweging en het kabinet-Rutte II. Daarmee werd ook de FNV gesteund, die door interne ruzies verdeeld was. VNO-NCW wilde marginalisering en radicalisering van de 'tegenstander' voorkomen. Het is een strategische afweging of werkgevers de vakbeweging tegemoet willen komen of dat VNO-NCW kiest voor de eigen lobby. De verleiding van dat laatste is groot. Zij denken met genoegen terug aan het hervormingskabinet-Balkenende II van CDA, VVD en D66, 2003 - 2006. De FNV liep daar vergeefs tegen te hoop.

De FNV heeft ondanks de dalende organisatiegraad en jaren voortslepende interne ruzies sterke troeven in handen. De economie trekt aan en de werkloosheid daalt. Zelfs De Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau roepen nu op tot loonsverhogingen. De FNV wil graag afspraken maken met werkgevers en de formerende partijen, maar als die niet tegemoetkomen aan haar wensen, kan de FNV met SP, PvdA, GroenLinks en andere oppositiepartijen zoals 50Plus één front vormen.

Dat is vooral voor D66 niet erg aantrekkelijk. Die partij moet weinig hebben van afspraken met de sociale partners, maar als de FNV met de linkse oppositie een front vormt, versterkt dat het beeld dat D66 deel uitmaakt van een rechts kabinet. Terwijl ze zich als progressieve middenpartij profileert.

De VVD houdt niet van afspraken met de sociale partners. Het sociaal akkoord dat het kabinet-Rutte II sloot, was een eis van de PvdA. Daarmee werden de VVD-plannen uit het regeerakkoord verzwakt. Maar ook werd verzet van werkgevers en vakbeweging in de kiem gesmoord. Onrust vanuit die hoek is ook nu geen aantrekkelijk vooruitzicht.

Het CDA en de ChristenUnie hebben sterke banden met vooral de christelijke organisaties. De christelijke vakbond CNV bestaat nog zelfstandig, de christelijke werkgevers gingen op in VNO-NCW en MKB Nederland. De verhouding tussen de vakbeweging en het CDA is sterk bekoeld tijdens de kabinetten-Balkenende.

Dit is het wensenlijstje van bazen en bonden

Kleine werkgevers hoeven nog maar een jaar zelf de uitkering aan zieke werknemers te betalen. Het tweede jaar ziekte kan worden betaald uit een pot die alle kleine werkgevers samen vullen. Met dat voorstel gaan Han Busker en Hans de Boer, de voorzitters van FNV en VNO-NCW, naar de onderhandelaars van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Hoe het voorstel er precies komt uit te zien, daar zijn werkgevers en vakbeweging nog niet uit.      
Dat geldt ook voor een plan over vernieuwing van pensioenfondsen. De Boer en Busker willen dat de vier partijen vervroegd pensioen toestaan voor mensen die decennialang zwaar fysiek werk hebben gedaan. In 2012 werd de AOW-leeftijd verhoogd zonder compensatie voor zware beroepen. Dat gebeurde in de noodbegroting voor 2013, het Lenteakkoord, opgesteld door VVD, CDA, D66, CU en GroenLinks. Het kabinet-Rutte II heeft die verhoging versneld. De Boer en Busker willen dat daarvoor, nu de crisis voorbij is, een oplossing komt.      

Pensioenen      
Werkgevers en bonden zijn het vrijwel eens over het plan dat iedere werknemer die verplicht spaart bij een pensioenfonds een eigen potje krijgt. Dit kan worden uitgebreid met het afschaffen van de 'doorsneepremie' waarmee jonge werknemers nu de pensioenopbouw van oudere collega's subsidiëren. Als dat in één keer gebeurt, zijn 45-plussers de dupe: zij waren solidair met ouderen, maar krijgen niets terug. Compensatie kost vele miljarden euro's. Sociale partners willen dat het kabinet die rekening betaalt.      

Ontslag      
De ontslagwetgeving is door het kabinet-Rutte II veranderd. Werkgevers met in hun kielzog de VVD en D66 vinden dat nieuwe systeem te rigide en te duur door de ontslagvergoeding. Zij willen het ontslagrecht versoepelen, tot ontzetting van de FNV. Die wil de evaluatie afwachten. Als de procedure bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) te traag gaat, moet dat anders. Daar is volgens de FNV geen wetswijziging voor nodig.    
 
Ziektewet      
De Ziektewet is volgens het midden- en kleinbedrijf een obstakel om werknemers een vaste baan te geven. Het gaat om de verplichting werknemers, als zij ziek worden, maximaal twee jaar het loon door te betalen. Wordt de zieke afgekeurd, dan volgt nog tien jaar strafpremie. Het mkb wil, net als de formerende partijen, het loon korter doorbetalen aan zieken. Het tweede ziektewetjaar blijft voor het mkb wel bestaan, maar kan worden betaald uit premies die het hele mkb betaalt. Alle werkgevers willen dat de tien jaar strafpremie wordt afgeschaft.      

Flexwerk      
De regels voor flexwerk zijn veranderd door het kabinet-Rutte II. Flex moest worden ontmoedigd en ingeruild voor vast werk. Dat gebeurt volgens critici niet. De omloopsnelheid van werkers in flexbaantjes is juist vergroot. Werkgevers willen de regels weer versoepelen, de FNV wil flexwerk duurder maken voor werkgevers.      

Armoede      
Een groeiende groep Nederlanders met en zonder baan leeft in armoede. Het aantal kinderen dat in armoede opgroeit, stijgt. Vakbeweging en werkgevers pleiten samen voor nieuw beleid om deze armoedevalkuil, waarin gezinnen soms generatie op generatie kunnen blijven steken, aan te pakken.      

Zelfstandigen      
Het aantal mensen dat als zelfstandige aan de slag gaat, stijgt explosief. Soms is dat noodgedwongen na afloop van een werkloosheidsuitkering of omdat het bedrijf niet verder wil met werknemers maar met oproepkrachten, zoals in de thuiszorg. Vooral laagbetaalde zzp'ers sluiten geen verzekeringen af en sparen niet voor pensioen. Als technisch probleem is er nog de erkenning door de Belastingsdienst als zelfstandige. Het systeem dat Rutte II lanceerde, is vastgelopen.