Aanhangers van IS in Raqqa
Aanhangers van IS in Raqqa © AP

Deradicaliseren blijkt een weg vol hindernissen, dus pakt Nederland paspoort jihadi's af

Het overgrote deel van de Tweede Kamer wil Syriëgangers buiten houden

'Doei.' Dat zei vice-premier Asscher op de mededeling van zijn collega Blok van Justitie dat hij zojuist het Nederlanderschap had ingetrokken van vier uitgereisde jihadisten. Hij verwoordde het sentiment in het overgrote deel van de Tweede Kamer, dat alle Syriëgangers liever buiten houdt. Al is het maar omdat Nederland die andere weg - het uitschakelen van jihadi's op het slagveld, zoals Groot-Brittannië en Frankrijk doen - niet wil volgen. En de weg van de deradicalisering vol hindernissen ligt, zoals blijkt in Amsterdam.

De vier verliezen hun Nederlandse paspoort op basis van 'heel zorgelijke informatie van de inlichtingendiensten over hun aanwezigheid in terroristisch gebied', aldus Blok. De maatregel gaat met onmiddellijke ingang in. Het ministerie doet geen mededelingen over de identiteit van de betrokkenen. Vermoedelijk gaat het om de bekende Syrië-gangers Anis Z., Driss D., Hatim R. en Noureddin B. Zij houden alleen de Marokkaanse nationaliteit over.

Het Nederlanderschap kan worden ingetrokken zodra iemand zich aansluit bij een groepering die voorkomt op een openbare lijst met terroristische organisaties

Sinds maart dit jaar is het mogelijk om deze maatregel met een beroep op de nationale veiligheid te nemen zonder voorafgaande strafrechtelijke veroordeling. Dat gebeurt nu voor het eerst. Het viertal is ook tot ongewenst vreemdeling verklaard. Daardoor kunnen ze niet meer legaal naar Nederland of overige Schengen-landen reizen. Eerder al werd een uitreiziger het Nederlanderschap ontnomen op basis van de oude wet, die voorschreef dat iemand eerst veroordeeld moest zijn. Die zaak loopt nog, omdat de betrokkene in beroep is gegaan.

De redenering van de nieuwe wet is dat deze jihadi's bij terugkeer naar Nederland een direct gevaar kunnen vormen voor de staatsveiligheid. Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zijn tot juni 2017 280 Nederlanders naar conflictgebied betrokken. Het Nederlanderschap kan worden ingetrokken zodra iemand zich aansluit bij een groepering die voorkomt op een openbare lijst met terroristische organisaties, zoals IS en Al Qaida. 'Wanneer je daar bent en weet te overleven, maak je je per definitie schuldig aan misdaden', zegt Blok.

Straffen zonder proces en rechtsongelijkheid

Doordat de maatregel is beperkt tot mensen met een dubbele nationaliteit, zou er sprake zijn van rechtsongelijkheid

Onomstreden is dat niet. SP, D66 en Groenlinks hadden van meet af aan kritiek die ook klonk in juridische kring: mensen straffen zonder voorafgaand proces stuit op rechtsstatelijke bezwaren. Doordat de maatregel is beperkt tot mensen met een dubbele nationaliteit, zou ook sprake zijn van rechtsongelijkheid. Uitreizigers met alleen de Nederlandse nationaliteit kunnen hun paspoort niet verliezen. Internationale verdragen verbieden het om mensen 'stateloos' te maken. 

Bloks besluiten worden achteraf nog wel getoetst door de rechter. Er is ook nog beroep tegen mogelijk. Maar de bewindsman zegt 'alle vertrouwen' te hebben dat zijn zaken in de rechtbank stand houden. Omdat het vergaren van informatie in terroristisch gebied 'een kat- en muisspel' is, duurt het lang voordat dossiers rond zijn. De minister zegt er nog meer in voorbereiding te hebben.

De vastbesloten fermheid op het Binnenhof komt nu het alternatief, deradicalisering bij terugkomst, onder vuur ligt. Er zijn weinig experts, en het is soms moeilijk in te schatten of voormalige jihadisten wel echt deradicaliseren, of vooral doen alsof. Dat laatste lijkt het geval te zijn geweest in Amsterdam, waar een voormalig lid van de Hofstadgroep als jongerenwerker zelf moslimjongeren zou hebben geradicaliseerd. In aanloop naar het debat hierover vandaag in de gemeenteraad erkende burgemeester Van der Laan woensdag dat het deradicaliseringsteam 'onvoldoende professioneel' heeft geopereerd en dat de aanpak kwetsbaar is geworden voor belangenverstrengeling en vriendjespolitiek.

Meer lezen over deradicalisering?

Nederland kan terugkerende jihadist bij de grens weren na akkoord Eerste Kamer
Nederlanders die in het buitenland meevechten met een terroristische organisatie kunnen hun paspoort zonder veroordeling van de rechter verliezen. Daar heeft de Eerste Kamer mee ingestemd

De zaak Bilal L. laat vooral zien hoe we níet met radicalisering moeten omgaan
Nederland is naïef, vindt de Canadese ex-extremist Mubin Shaikh. De manier waarop Amsterdam met Bilal L., voormalig lid van de Hofstadgroep, is omgegaan, tekent de onkunde. (+)

'Undercover-jihadist': deradicalisering afdwingen werkt niet
Mubin Shaikh was een van hen. Geradicaliseerd moslim, reisde naar Pakistan en Syrië. Tot hij voor de Canadese geheime dienst ging werken. Zijn boodschap: deradicalisering afdwingen, werkt niet. (+)

Ze gingen in drie golven, zijn man en vaak van Marokkaanse afkomst: dit zijn de jihadgangers
Bijna eenvijfde is bekeerling en bijna de helft heeft een Marokkaanse achtergrond: een Haagse onderzoeker brengt de Nederlandse jihadgangers in kaart. De belangrijkste conclusies. (+)