Partijleider van de PvdA, Diederik Samsom
Partijleider van de PvdA, Diederik Samsom © ANP

Debatrecensies: Alleen Samsom levert retorisch hoogstandje

Eva Kloosterman, Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut (debatinstituut.nl) recenseerden de debattechnieken van onze politici tijdens de Algemene Beschouwingen. Wisten ze elkaar retorisch uit de tent te lokken? Wie maakte de mooiste drieslag? En wie kwam met de grootste drogreden? Een terugblik.

Tot zover de eerste dag van de Politieke Beschouwingen. Wat viel er op? De eigen verhalen waren wisselend van aard. Eigenlijk was alleen de bijdrage van PvdA-voorman Samsom een retorisch hoogstandje.

Roemer had zijn huiswerk gedaan, had een redelijk verhaal en reageerde beter op interrupties dan vorig jaar. Maar hij was niet bepalend in het debat. Zijlstra van de VVD spreekt als een managementconsultant. Hij kwam nergens in de problemen maar was niet altijd goed te volgen. Buma had een degelijk eigen verhaal en een paar goede interrupties. Maar zakte door het ijs toen hij zelf door Pechtold (geweldige interruptie) en Zijlstra stevig aan de tand werd gevoeld over de koers van het CDA.

Wilders kaapte het debat door nog harder in te hakken op zijn politieke tegenstanders over het asielbeleid. De Kamer moest bijkomen en liet Pechtold minutenlang aan het woord zonder te interrumperen. Pechtold is een goed debater maar had een matig verhaal dat soms hoog over ging. En nieuwkomer Klaver moet nog vlieguren maken in de Eredivisie van de debatten om echt te overtuigen. Dat waren de meest opvallende sprekers.  

Bij de kleine partijen viel de SGP op met een heuse flashmob als aandachtstrekker. Conclusie: een inhoudelijke dag waarin het vluchtelingenbeleid centraal stond. Een dag met wisselende betogen en bij vlagen briljante interrupties. Rutte mag morgen proberen om de ongetwijfeld hongerige Kamer van zich af te houden. Tot morgen!

Pipo de Clown Klein

De hekkensluiter van een lange dag is Norbert Klein. Hij vergelijkt de bewoners van Vak K als Pipo de Clown. Ze buigen over elkaar heen met te grote schoenen. Vol enthousiasme gaat hij door met zijn metafoor.

Eigenlijk is het Kabinet een circus. In sneltreinvaart haalt hij waarzeggers erbij en glazen bollen zonder echt invulling te geven aan dit alles. Ook Don Quichotte komt nog voorbij. Echt hangen blijft het allemaal niet. Iedereen is blij als om 00:09 de voorzitter de Eerste Termijn van de Kamer afhamert.    

De oneliners van Van Klaveren

Joram van Klaveren begint met een citaat van Reagan. 'De overheid is niet de oplossing van het probleem, de overheid is het probleem.' En er blijken meer oneliners in het vat te zitten: Dit huis telt 148 socialisten. De belasting is gelegaliseerde diefstal.

Hij maakt daarna vergelijkingen met een luie bijstandstrekker, een Afrikaanse dictator en de Griekse regering. Ook hier zou structuur helpen om te begrijpen wat zijn partij wil. Na verloop van tijd horen we dat de Vlaktaks een oplossing is. Zijn betoog is een aaneenschakeling van oneliners zonder het broodnodige cement om ze bij elkaar te houden. Door zijn snelheid kan niemand ze volgen.

Kuzu speelt met taal

Het betoog van Kuzu is doorspekt met taalvondsten en stijlfiguren en daardoor best aantrekkelijk om naar te luisteren. Hij doopt de begroting als 'fopspeenbegroting' en benoemt Wilders tot 'een xenofobe herder die door makke schapen (andere fracties) gevolgd wordt. Maar waar gaat de kudde naartoe?'. Een mooie metafoor. Volgens Kuzu is 'niemand meer Nederlander dan een ander en Nederland is van ons allemaal. Wen daar maar aan'. En vervolgens verwijt het Kabinet 'kiekeboe' te spelen met vluchtelingen. Nadeel van het betoog van Kuzu is dat hij in korte tijd heel veel onderwerpen behandelt en daardoor niet één duidelijke boodschap heeft. En juist dat is voor een kleine fractie van belang.

Krol valt met deur in huis

Henk Krol doet niet aan inleidingen en valt direct met de deur in huis. Een ronduit slecht begin want daardoor ben je direct het spoor volledig bijster. We hebben nu eenmaal behoefte aan houvast om 23:30 uur 's nachts. We krijgen het met de mooie oneliner: 'Ouderen hebben gedeeld in het zuur, laat ze nu ook delen in het zoet.' Maar Krol heeft niet alleen gebrek aan indeling en structuur ook doet hij niet aan stiltes of interpunctie. Dat is niet alleen jammer maar ronduit vervelend. Gecombineerd met het feit dat hij nauwelijks oogcontact maakt met de zaal en volledige focus heeft op zijn papier.

Thieme laat debat doodbloeden

Het valt niet mee wanneer je om 23:00 uur, na meer dan twaalf uur debat, eindelijk aan de beurt bent om te spreken. Maar als je dit vooraf weet zoals de Partij voor de Dieren dan moet je daar rekening mee houden in de voorbereiding van je betoog. En dat heeft Thieme niet echt gedaan. Haar taalgebruik is veel te algemeen en vol met containerbegrippen. Een voorbeeld: "Hoe weinig innovatief het kabinet kijkt naar de grote uitdagingen  rondom zorg en inkomen en een leefbare planeet. Het kabinet blijft vasthouden aan fossiel denken". Het raakt je niet. Vrijwel nergens een concreet voorbeeld of een anekdote. Geen enkelvoudige boodschap. Ze inspireert niemand tot een interruptie en dat is in haar eigen nadeel. Het debat bloedt dood.

Van der Staaij inspireert Twitteraars en Pechtold

Vooralsnog maakt Van der Staaij de hoge verwachtingen naar aanleiding van de eerder genoemde Flashmob niet helemaal waar. Hij gebruikt Amazing Grace om via een vrij lange weg uitgebreid bij genade stil te staan.

Hij bedient daarmee zijn achterban maar voor de objectieve luisteraar is het niet heel tastbaar. Ondertussen gebeurt er wel van alles op social media. #AmazingKees is slechts een voorbeeld. Even laait het debat op wanneer Pechtold een kleine aanvaring heeft met de aanvoerder van de SGP. Volgens Pechtold spreekt Van der Staaij te makkelijk over de 30.000 mensen die jaarlijks kiezen voor een abortus. Hij respecteert het standpunt van de SGP maar vindt dat die partij niet te makkelijk keuzes van andersdenkenden moet afserveren. Maar het is niet makkelijk om echt boos te worden op de gemoedelijke Van der Staaij dus tot een echte aanvaring komt het niet.

Van der Staaij trekt de aandacht

Een goede voorbereiding is het halve werk. De laatste jaren verraste SGP voorman van der Staaij ons met creatieve inbrengen van de SGP. Precies wat je nodig hebt om zo laat op de avond nog de nodige aandacht te krijgen. Vanmiddag keek ik raar op toen ik ergens in de verte Amazing Grace hoorde. Het bleek een Flashmob in de Statenpassage van de Tweede Kamer. En het bleek opgezet door de SGP. Hier gaat Van der Staaij zo over praten. En dat is een geweldige aandachttrekker. Nu het debat nog...

Klaver moet nog groeien

Jesse Klaver is klaar. Conclusie is dat hij nog moet groeien in zijn rol. Hij spreekt te snel waardoor zijn woorden niet de tijd krijgen om te landen. Maar hij lijkt ook vooral tegen zichzelf te praten in plaats van tegen de Kamer. Weinig oogcontact en weinig zichtbaar geloof in zijn eigen betoog. Wel zitten er een paar mooie stijlfiguren in zijn betoog. Zo begint en eindigt hij zijn betoog met verwijzing naar een groot filosoof. Hiermee maakt hij zijn betoog mooi rond. Grappig is ook dat de laatstgenoemde filosoof Halbe Zijlstra is. Dat vindt de Kamer grappig. Wel weer jammer dat hij in zijn slot verwijst naar een bijdrage van Zijlstra van een paar jaar geleden. Dat maakt zijn punt wat minder relevant.

Drieslag galore

Over de drieslag schreven we al eerder vandaag. Klaver gebruikt hem ook: 'We falen als Europa, we falen als Nederland, we falen als mensheid.' Wat kan Klaver leren van de koning van de drieslagen; Barack Obama? Klaver spreekt ze te snel uit waardoor ze aan waarde inboeten. Obama varieert in tempo, intonatie en hij laat een stilte vallen waardoor de woorden nog nadreunen. Ook combineert hij ze vaak met een andere stijlfiguur zoals de climax. We falen als Nederland, we falen als Europa, voorzitter [stilte] we falen als mensheid!

Klaver confronteert en stelt vragen

Jesse Klaver begint zijn betoog met terug te grijpen op het verhaal van Wilders van meer dan een uur geleden. Hij zegt geschokt te zijn door het standpunt van Wilders en belooft dit altijd te zullen blijven bestrijden. Wilders lacht. Het is altijd fijn als je opponenten terugkomen op jouw betoog van een uur geleden. Dan begint Klaver met zijn betoog en kiest er voor te beginnen met de vraag wat wij zelf zouden doen als wij vluchteling waren. Zouden wij niet ook vluchten? Een tot de verbeelding sprekende vraag. Alleen volgt er vervolgens nog een rij vragen waarmee de kracht van de eerste vraag wat verwatert. 

Klaver prelude

Slob is klaar en nu is het de beurt aan Jesse Klaver. De eerste keer Algemene Politieke Beschouwingen voor de leider van GroenLinks. Tot nu toe probeerde hij met diverse interrupties vooral zijn nieuwe stijl van politiek in praktijk te brengen. Hij daagde Roemer, Samsom, Buma en Slob vooral uit om samen te werken met GroenLinks na ze kritisch maar rustig te bevragen over bijvoorbeeld vergroening van belastingmaatregelen. Maar nu moet hij met zijn eigen betoog overtuigen. En dat is andere koek. Zo was tot nu toe alleen Samsom bij machte om ons hiermee te boeien. De lat ligt hoog voor Klaver om ons te overtuigen. 

Slob begint bij zichzelf

De eerste taak van een spreker is, zeker na twaalf uur debat, om de aandacht van zijn publiek te pakken. Een anekdote is een veelbeproefd middel. Slob maakt er gebruik van en begint te verhalen over zijn hobby hardlopen. Vaak wordt hem gevraagd, zo stelt hij, waarom hij zo fanatiek hardloopt. Wij luisteren aandachtig in afwachting van het antwoord.  In een paar minuten legt hij uit dat hij dit doet om te reflecteren op zijn werk. Een goed medicijn maar soms werkt het bij Slob niet aldus Slob. En vervolgens noemt hij een paar schrijnende voorbeelden uit de actualiteit. De feitelijke start van zijn inhoudelijke betoog. Leuk gevonden maar wel een hele lange aanloop met een niet al te groot effect. 

Pechtold heeft interruptie nodig

Het is vaak moeilijker naar een toespraak te luisteren dan er een te houden. Dit adagium geldt zeker voor de politieke beschouwingen. Naarmate de avond vordert blijkt het steeds lastiger om de aandacht erbij te houden. Een belangrijk element om de aandacht vast te houden is dat je kunt voorspellen en kunt volgen wat er gezegd wordt. Daarom gebruiken journalisten hoofdpunten aan het begin van het TV-journaal. Er is weleens geprobeerd ze weg te laten. Het gevolg was wegzappende kijkers. En datzelfde gebeurt tijdens de vele debatten in de Kamer. Wegzappende kijkers. Daarom kun je beter beginnen met de hoofdpunten en ons meenemen langs deze punten. Pechtold probeert het met goede kopjes aan het begin van zijn onderwerpen. Zoals het kopje 'buiten' om zijn verhaal over buitenlandpolitiek te introduceren. Maar het blijft toch lastig te volgen. Pechtold blijft een echte debater en heeft een interruptie nodig om tot leven te komen. 

Kamer komt bij van Wilders

Wilders sluit zijn betoog af door te zeggen dat de Kamer niet meer de afspiegeling is het volk. 'Het volk is daarbuiten. En jullie begrijpen hen niet meer.' Niet veel later lijkt hij gelijk te krijgen door het verhaal waar Pechtold mee begint. Hij begint met de metafoor over het Schip van Staat op een affiche van de Vrijzinnig-Democratische Bond uit 1922. Een nogal hoogdravend moeilijk te volgen verhaal voor de gemiddelde Nederlander. De overgang van Wilders naar Pechtold lijkt te groot. Het debat valt stil. Pechtold heeft na tien minuten nog geen interruptie gekregen. Iedereen lijkt nog bij te komen van Wilders. 

Van der Staaij treft doel

Na een lange reeks van pogingen om een bres te slaan in het harde betoog is het de beurt aan Van der Staaij van de SGP. Vriendelijk en geïnteresseerd stelt hij Wilders de vraag of die een paar voorbeelden kan geven van de christelijke waarden waar hij zo voor strijdt. Wellicht is het de vriendelijkheid waarmee de vraag gesteld wordt maar Wilders besluit te antwoorden. 'Een voorbeeld van een christelijke waarde is dat wij moeten opkomen voor ons eigen volk'. Een lachsalvo klinkt door de Kamer. Van der Staaij vervolgt dat wij misschien moeten gaan oppassen met het strijden voor christelijke waarden wanneer wij niet eens meer precies weten wat die zijn. Een voorbeeld van een scherpe en doeltreffende interruptie. 

De kracht van de opsomming

Het is een overdonderende illustratie van het grote probleem zoals dat door de PVV beleefd wordt

Wilders leest eerst de lijst voor van gemeenten die op dit moment al een AZC hebben. Dit om te illustreren hoe omvangrijk de komst van Islamitische vluchtelingen is. Het is een lange lijst van ongeveer veertig gemeenten die hij rustig voorleest. De Kamer reageert wat lacherig en lijkt zich geen houding weten te geven. Het duurt een paar minuten. Aan het einde staat Pechtold bij de interruptiemicrofoon en roept 'en wij danken al deze gemeenten!'. Er klinkt wat applaus.  

Maar Wilders is nog niet klaar. Hij heeft nog een lijst. Een lijst van gemeenten die op een of andere manier aan het onderzoeken zijn of zij asielzoekers kunnen opvangen. Het is een nog veel langere lijst en het voorlezen duurt weer een paar minuten. Het is stil in de Kamer. Debattechnisch een sterke zet. Het is een overdonderende illustratie van het grote probleem zoals dat door de PVV beleefd wordt.

Wilders en de testosteronbommen

Na de dinerpauze is het woord aan Wilders. Hij gaat van start op de voor hem bekende ronkende wijze. Vol zet hij in op  het gevaar van de stroom van mensen uit Islamitische landen  die Europa 'overspoelt'. Deze 'testosteron bommen' vormen een gevaar voor Nederland. Het kost ook teveel geld. De miljarden die eraan besteed worden kunnen beter aan Nederlandse ouderen gegeven. Pechtold probeert een bres te slaan in het betoog met de vraag of ook christenen niet welkom zijn in Nederland. Het antwoord is volgens Wilders  'nee'. We kunnen niemand er bij hebben.

Arie Slob is de volgende. Hij maakt vergelijkingen met het verleden waarin Nederland vluchtelingen heeft toegelaten; bijvoorbeeld na de Eerste Wereldoorlog. Wilders wil niets horen van al deze 'casuïstiek'. Hij wil alleen praten over het actuele probleem en de boodschap is 'nul vluchtelingen toelaten'. Daarna komt Klaver die Wilders xenofoob gedrag verwijt: 'u bent bang van alles wat van buiten komt'. Het deert Wilders allemaal niet. Wilders laat zich tijdens debatten nooit verleiden om in te gaan op de redenering en voorbeelden van anderen. Hij houdt volledig de regie op zijn eigen betoog, kapt vragenstellers af met een snoeihard weerwoord en gaat door met zijn verhaal. 

Samsom is the argument

Het meest opvallend is dat Samsom heeft gekozen voor een visionair toekomstbeeld die het alledaagse van de politieke beschouwingen overstijgt. Dat maakt het uitermate lastig voor zijn politieke opponenten om hem aan te vallen. Het zorgt er ook voor dat Samsom als een ware Obama aan het einde van zijn regeerperiode naar hartenlust zijn politieke stokpaardjes kan ophemelen. Het is een opmerkelijke keuze maar in retorische zin verstandig omdat hij daardoor erg in zijn element is. Be the Argument zoals de Britten zeggen. 

Samsom neemt regie

Waar Buma en Zijlstra zich nog vaak verloren in vaagtaal en een saaie opsomming van gewenst beleid, heeft Samsom een heel duidelijk verhaal doorspekt met een visie. Hij houdt een bevlogen betoog terwijl hij ontspannen en zelfverzekerd achter het spreekgestoelte staat. Het kan dus wel, ook al zit je in een coalitie-partij. De interrupties van de oppositie pareert hij door de fractievoorzitters uit te nodigen om met hem samen willen werken. Daarmee haalt hij de angel uit het debat en creëert hij knap ruimte om zijn eigen verhaal te houden. Dat heet regie nemen in het verhaal. 

Samsom's comfort zone

Samsom is inmiddels aangekomen op zijn favoriete dossiers, klimaatverandering en duurzaamheid. Dat merk je aan zijn stijl. Hij staat nog wat rechter, is alerter en gecombineerd met zijn geweldige dossierkennis staat hij soeverein in de kamer op dit moment. Ook Klaver en Thieme kunnen het hem met interrupties niet moeilijk maken. Die beantwoordt hij met verve waardoor hij zijn eigen verhaal kan vervolgen. En het aantal interrupties neemt af. Dat kan twee dingen betekenen: of ze vinden het niet waard of ze durven niet omdat ze niets kunnen vinden. Het lijkt op het laatste nu. 

Cliché alternatieven voor Diederik

Samsom is sterk in het beantwoorden van vragen van zijn opponenten. Hij heeft al ruim de halve Kamer aan de interruptiemicrofoon gehad. Soms fel. Soms wat rustiger maar met veel intonatie. Maar ook hij vervalt soms in politieke clichés. Dat is jammer. Vooral klip & klaar lijkt favoriet vandaag en ook Samsom bezondigt zich eraan. Alternatief nodig? Afgetekend, apert, evident, flagrant, helder, klaarblijkelijk, merkelijk, onbetwistbaar, ondubbelzinnig, onloochenbaar, onmiskenbaar, onomstotelijk, ontegenzeggelijk, onweerlegbaar, overduidelijk, zonneklaar. Sommige net zo archaïsch als klip en klaar. Dat is waar. Maar inmiddels is alles beter. 

Hoezo gaat het met Nederland beter?

Emile Roemer, SP

Samsom, een welkome afwisseling

Samsom opent met pathos. Hij probeert de emotie te vatten richting het complexe en treurige vluchtelingenvraagstuk. Dat doet hij met een mooie retorische brug van de val van Lehman Brothers naar vandaag. Nu staren we weer in het gezicht van een crisis zonder weerga: een humanitaire. Een mooie aandachtstrekker en de belofte van een mooi Pvda-verhaal. Het wrange is dat je als fractievoorzitter nooit de gelegenheid krijgt om dit af te maken. En toen Samsom vertelde dat het weer iets beter ging met Nederland kwam de eerste interruptie. Van Roemer: "'Hoezo gaat het met Nederland beter?' De debatstijl van Samsom is totaal anders dan zijn voorgangers. Meer passie, snellere dictie en soms iets te snel. Maar terwijl Nederland in de spits staat, zorgt hij voor een welkome afwisseling in debatstijl. 

De killer question

En de killer question wordt gesteld door Alexander Pechtold. Hij krijgt van de Kamervoorzitter uitgebreid de gelegenheid om alle door de constructieve oppositie gesteunde maatregelen te noemen waar het CDA tegen was. En nu er een cadeautje wordt uitgedeeld is hij er als de kippen bij om het te steunen? Zijn metafoor daarna was zo mogelijk nog beter: we hebben de hele tuin omgeploegd, vuile handen gemaakt en staan rooien en toen alles klaar was en de tuinstoelen werden neergezet zei de heer Buma: Ik ga zitten! 'Een goede vraag stelt ieder antwoord in zijn schaduw',zei Ischa Meijer. En dat was precies wat er gebeurde...

Stilte

'Zorgen voor veiligheid in tijden van onveiligheid.' Een fan-tas-tische zin! Maar als je een dergelijke zin bedenkt en voorbereidt ben je nog maar halverwege. Buma noemt deze slotzin te snel omdat zijn spreektijd op is. Maar dan valt hij in het niet en hoort niemand dat je het uitspreekt. Dus zorg ervoor dat je minimaal één stilte laat vallen en kijk veelbetekenend de zaal in. Of las een stilte in na het woordje veiligheid. Alles om ervoor te zorgen dat de toehoorder snapt wat je zegt.

Knuppel in het hoenderhok

Het CDA wil gewoon lastenverlichting. Dat is verstandig en levert banen op

Sybrand Buma

'U verwijt nu dat het CDA voor is terwijl u vorig jaar verontwaardigd was dat we tegen waren.' Met deze tegenstelling gooit Buma de knuppel in het hoenderhok. Het werkt want hij krijgt een reeks aan vragen van zijn collega's. Vooral Roemer fulmineert tegen hem. Vooral het feit dat het CDA geen tegenbegroting heeft ingediend, lokt irritatie uit. Maar Buma heeft hier wel een antwoord op dat hij met veel omhaal uitlegt. Pas nadat Klaver hem voor de zoveelste keer ondervraagt, reageert hij duidelijk. 'Het CDA wil gewoon lastenverlichting. Dat is verstandig en levert banen op.' Het was verstandig geweest om daarmee te starten.

Bescherm je achilleshiel

Ieder verhaal heeft wel een tegenargument of een zwakke plek. Het is juist zaak om deze achilleshiel goed voor te bereiden zodat je snel en krachtig kunt antwoorden als je ermee wordt geconfronteerd. Buma had kunnen weten dat de regeringspartijen hem gingen verwijten niet te weten waar de Safe Havens waar hij voor pleit, moeten komen. Dat gebeurde ook in het debat, maar Buma had geen fantastisch antwoord. Je kunt bijvoorbeeld een kort en krachtig antwoord geven en daarna je eigen verhaal weer oppakken. Of frontaal de aanval openen op de VVD. Nu bleef hij praten over de kritiek van zijn tegenstanders.

Vlees noch vis

De spreek- en debatstijl van Buma is gedegen, maar boeit verder niet

Tijdens de eerste termijn van Buma zijn er nauwelijks interessante interrupties. De spreek- en debatstijl van Buma is gedegen, maar boeit verder niet. Hij maakt geen grote fouten, maar ook geen grote statements. Buma leest zijn inbreng nogal plichtmatig voor en struikelt soms over zijn tekst. Hij begon nog veelbelovend met een grote boodschap over het vrije Westen, maar van grote boodschappen is in de rest van zijn verhaal weinig hoorbaar. Kortom: vlees noch vis.

After-lunchdip

Volgende maand is het 25 jaar geleden dat Oost- en West-Duitsland werden herenigd. Grote woorden trekken vaak de aandacht maar daarna moet snel duidelijk worden waar het verhaal over gaat. Buma van het CDA opent vervolgens met de actualiteit door te stellen dat er nu Barbaarse oorlogen woeden aan de Europese buitengrens. Daarna moet je komen met de oplossing of het begin van visie. Dat duurde te lang. Dan verslapt de aandacht weer. Maar Buma heeft ondankbare taak om tegen de after-lunchdip te werken. Dat werkte maar half. Pas toen Pechtold hem onderbrak werd het weer een debat. 

Vorm en inhoud

De inhoud is belangrijk maar om te overtuigen moet presentatie en stijl ook goed zijn. Zijlstra blijkt kalm en terwijl hij enorm onder vuur ligt, komt hij zelden in de problemen. Toch overtuigt zijn betoog niet. Hij heeft teveel woorden nodig, gebruikt vaagtaal en ontwijkt vragen. Dat maakt hem soms een consultant tijdens zijn managementpitch op een verjaardagsfeestje. Je moet alle zeilen bijzetten om je aandacht er bij te houden.

Je moet alle zeilen bijzetten om je aandacht er bij te houden.

Zachte heelmeesters

De voorwaarden voor een goed debat? Onder andere dat het goed geleid wordt. De Kamervoorzitter moet dat doen. Wilders loopt volledig over haar heen en negeert haar volkomen. Wilders interrumpeert zonder een vraag te stellen en Van Miltenburg probeert tot drie keer toe hem te onderbreken maar hij bitst haar toe: 'Ik ga over mijn eigen inbreng'. In zo'n geval moet de Kamervoorzitter haar autoriteit wel meer laten gelden. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

De drieslag

Ik ben zeker niet tegen militair ingrijpen: de Yezidi's op de berg zijn gered door militair ingrijpen, Kobani is gered door militair ingrijpen, steden als Tikrit zijn gered door militair ingrijpen

Halbe Zijlstra

Roemer vraagt aan Zijlstra wat zijn mening is over militair ingrijpen naar aanleiding van zijn kritiek op de invasie in Irak. Hij reageert met een klassiek stijlfiguur, de drieslag: 'Ik ben zeker niet tegen militair ingrijpen: de Yezidi's op de berg zijn gered door militair ingrijpen, Kobani is gered door militair ingrijpen, steden als Tikrit zijn gered door militair ingrijpen.' En de kracht van de drieslag is juist dat het beter blijft hangen omdat je iets in drieën zegt.

Politieke clichés

Zijlstra gebruikt vaagtaal als 'klip en klaar', 'heldere lijn' en 'niets is onmogelijk

'We zien het begin van een volksverhuizing.' Dit zijn grote woorden en een mooi stijlfiguur om de aandacht te trekken in je betoog. Zijlstra gebruikt het maar geeft daarna niet krachtig genoeg aan wat de oplossing van de VVD is. Dit komt doordat hij vaagtaal als 'klip en klaar', 'heldere lijn' en 'niets is onmogelijk' bezigt. Niet de woorden waarvan je gillend van vreugde reageert. Tip: stop met politieke clichés.

Moeilijke vraag

Makkelijke vragen bestaan niet in een debat. Een bekende vraag is om een aantal te noemen en zo iemand te dwingen tot een grote uitspraak. Zo stelt Kamerlid Van Klaveren de vraag aan Zijlstra: zit er een maximum aan het aantal asielzoekers dat Nederland kan herbergen? Zijlstra wil daar geen antwoord op geven en ontwijkt de vraag meerdere malen. Hij gebruikt wel veel woorden. Beter is het om hier korte en krachtig op te antwoorden en zo weinig mogelijk tijd aan de vragensteller te besteden.

'U draait en bent niet eerlijk'

De grenzen gaan niet dicht, het is niet waar, wees daar nou eerlijk over

Sybrand Buma

De oppositie staat in de rij voor de interruptiemicrofoon. Aanleiding is het plan van de VVD om het asielbeleid aan te scherpen. Gaan de grenzen nou dicht of niet? Buma vraagt om duidelijkheid. 'De grenzen gaan niet dicht, het is niet waar, wees daar nou eerlijk over'. Een variatie op het welbekende 'U draait en u bent niet eerlijk'. Zijlstra blijft zijn redenering volhouden, maar wordt wel wat meer in de hoek gedrukt.

Een Syrisch paspoort voor Rutte

Een Syrisch paspoort voor Rutte, Wilders zwaait ermee bij de interruptiemicrofoon. Als een journalist zo'n paspoort kan aanvragen, dan terroristen ook. Zijn vraag aan Zijlstra: Is het nu geen tijd om de grenzen te sluiten? Wilders is de koning van dit soort gechargeerde voorbeelden die hij als staccato kanonskogels afvuurt op zijn opponent.  Overigens varieert Zijlstra ook nu niet in zijn repliek. Hij blijft stoïcijns en reageert met inhoud.

De jij-bak

Laten we niet gaan jij-bakken vandaag

Halbe Zijlstra

'Laten we niet gaan jij-bakken vandaag', zegt Zijlstra. Dat horen we vaak tijdens debatten. Wat is dat precies een jij-bak. Officieel valt het onder de drogredenen. Een argument dat klinkt als een argument maar iets oneigenlijks doet. In dit geval de persoonlijke aanval openen. Een Ad hominem heet het officieel. Meestal werkt het goed omdat iemand zich vaak persoonlijk aangevallen voelt en daardoor niet meer over de inhoud praat. En dat is vaak precies de strategie van degene die de jij-bak gebruikt. Hoe kun je je hiertegen verweren? Door te benoemen wat er gebeurt en terug te gaan naar de inhoud. Intussen is het woord jij-bak al drie keer gevallen. Buma van het CDA verweet Zijlstra dit te gebruiken in plaats van iets te doen aan de veiligheid. De reactie van Zijlstra? Het was geen jij-bak om daarna uit te leggen wat de VVD wél doet voor de veiligheid.

Zijlstra, een typische Fries

Zijlstra heeft een kalme debatstijl. Wordt nooit snel kwaad en neemt zijn tijd

Als regeringspartij hebt je het altijd moeilijk tijdens de politieke beschouwingen omdat je niet fel van leer kunt trekken tegen je eigen kabinet, je coalitiepartner niet tegen het hoofd mag stoten en een beetje de oppositie moet pareren. Zijlstra komt hierdoor nooit soepel door zijn eerste termijn. Slob (CU) pakt hem daar juist op en zegt: ik spreek u aan als fractievoorzitter van de grootste partij niet van de eerste Kamer en niet van de regering. Laten we iets doen aan de veiligheid. Ook de SP is scherp: "wat is er gebeurd met de VVD dat u politie en justitie zo in de steek laat?"  En  "Ik hoop dat de politieagenten luisteren. Dat ze het van de VVD niet meer hoeven hebben". Zijlstra heeft een kalme debatstijl. Wordt nooit snel kwaad en neemt zijn tijd. Een typische Fries wat dat betreft. Ook knap omdat hij hierdoor de angel uit het debatje haalt waardoor het niet ontspoort. Tot zover: geen averij voor de VVD.

Klassieke Pechtold-interruptie

Zijlstra is begonnen en vindt al snel Pechtold tegenover zich met een klassieke Pechtold-interruptie. Eerst vraagt hij naar de twee belangrijkste VVD-ambities voor de komende jaren. Zoals te verwachten valt antwoordt Zijlstra dat banen heel belangrijk zijn. Daar speelt Pechtold direct op in: 'waar zijn die banen dan?' Ook wijst hij er op dat de Raad van State 'snoeihard'  oordeelt over deze begroting. Volgens Pechtold is het een begroting van 'terughangen' en laat het zien dat VVD en PvdA het oneens zijn met elkaar. Met zijn derde vraag komt hij met een van zijn vaste quotes en stokpaardjes tijdens Algemene Beschouwingen: 'Kunnen wij vandaag en morgen zaken doen met de VVD?' Zijlstra blijft er redelijk rustig onder en antwoordt gedecideerd

Roemer kan tevreden zijn

Roemer is klaar met zijn eerste termijn en kan tevreden zijn. Hij is met geen enkele interruptie in moeilijkheden gekomen. Sterker nog; hij wist alles goed te pareren en straalde zelfvertrouwen uit.  Zijn eigen spreektekst was niet spectaculair qua opbouw. Weinig aansprekende voorbeelden en vergezichten. Enigszins voorspelbaar. Er zat niet een verrassend element in dat bij de kijker blijft hangen. Maar vergeleken met vorig jaar was het een goede  opening van het debat.

Vergeleken met vorig jaar heeft Roemer een sterke start. Vorig jaar zat hij al snel in de verdediging bij interrupties en raakte de draad kwijt met cijfers. Dit jaar pareert hij vragen sterk. Na een compliment van Pechtold over de tegenbegroting van de SP antwoordt hij vriendelijk dat het fijn zou zijn geweest als D66 hetzelfde gedaan zou hebben.

Jesse Klaver bevraagt hem over hoe ver de SP de gasboringen in Groningen wil terugdringen. Met speels gemak lepelt hij de cijfers op. In zijn enthousiasme spreekt hij een paar keer dwars door Klaver heen. Hij maakt excuses en domineert de sfeer.

Knallende start Emile Roemer (SP)

Roemer begint eerste termijn met vluchtelingenvraagstuk en wordt vrij snel door Wilders geïnterrumpeerd. Hij wijst Roemer er op dat de SP achterban in tegenstelling tot Roemer tegen opvang van vluchtelingen is. Wannneer is het voor de SP-leider genoeg? Roemer antwoordt dat Wilders niet verbaasd moet zijn dat er vluchtelingen komen wanneer Wilders bommen wil gooien op hun land. Wilders antwoordt gevat en scherp met de opmerking dat Roemer bommen op Nederland gooit met zijn voorstellen.

Wat Wilders sterk doet is het keer op keer hameren op het feit dat het standpunt van Roemer inzake de vreemdelingen lijnrecht ingaat tegen de wens van de SP-achterban. Hij wrijft het nog eens in door te stellen dat SP-Kamerlid Karabulut gezegd zou hebben dat vluchtelingen voorrang moeten krijgen boven Nederlanders. Roemer verweert zich stevig maar zit duidelijk in de verdediging.