De auto van de Turkse minister van Familiezaken Fatma Kaya. Zij kwam, tegen de wil van de Nederlandse regering in, naar Rotterdam toe voor een bijeenkomst over een Turks referendum. Op de foto is een assistent van de Turkse minister Kaya te zien, de minister zelf is niet in beeld.
De auto van de Turkse minister van Familiezaken Fatma Kaya. Zij kwam, tegen de wil van de Nederlandse regering in, naar Rotterdam toe voor een bijeenkomst over een Turks referendum. Op de foto is een assistent van de Turkse minister Kaya te zien, de minister zelf is niet in beeld. © Freek van den Bergh / de Volkskrant

Aanpak Turkije-rel was gebaseerd op 'misverstand': minister Kaya was niet ongewenst verklaard

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb was er tijdens de diplomatieke crisis met Turkije eerder dit jaar van overtuigd dat de Turkse minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya ongewenst vreemdeling was verklaard. In werkelijkheid blijkt dat nooit te zijn gebeurd. Dit blijkt uit een reconstructie van de Volkskrant.

Volgens bronnen in Den Haag was er waarschijnlijk sprake van een misverstand. Er zijn wel 'voorbereidingen' getroffen om de ongewenst-verklaring rond te krijgen, maar dat bleek uiteindelijk niet nodig, omdat Kaya na een urenlange impasse vrijwillig uit haar auto tevoorschijn kwam.

De Rotterdamse driehoek onder leiding van Aboutaleb speelde een belangrijke rol bij het doorbreken van de impasse door te dreigen Kaya met auto en al weg te slepen uit de stad. Ook is even overwogen om haar gepantserde auto met een zaag open te snijden. Dat ging niet door omdat de Turkse minister daarbij gewond zou kunnen raken.

Aboutaleb weigerde na afloop van de crisis om Kaya naar een hotel te brengen. Ook wilde hij haar niet afzetten bij het vliegveld in Rotterdam of Brussel. De burgemeester vond dat de Turkse terug naar Duitsland moest, waar ze vandaan was gekomen. Hij gaf destijds als uitleg: 'Ze is door de Nederlandse regering ongewenst vreemdeling verklaard en de regels schrijven dan ook voor dat ze wordt uitgezet naar het land waar ze vandaan komt.'

Premier Mark Rutte had per telefoon doorgegeven dat de aanwezigheid van Kaya 'ongewenst' was en dat ze terug naar Duitsland begeleid moest worden. Later zijn die orders ook nog op schrift gesteld. Voor de Rotterdamse autoriteiten is dat nog steeds genoeg, ook als er formeel geen ongewenst-verklaring is geweest.

Het ontbreken daarvan kwam pas maanden later aan het licht toen de  minister van Binnenlandse Zaken, Ronald Plasterk, in antwoord op Kamervragen stelde dat Kaya toch niet officieel ongewenst was verklaard. In oktober bevestigde de rechtbank in Den Haag dat. Kaya wilde via de rechter schadevergoeding afdwingen omdat ze ten onrechte ongewenst vreemdeling zou zijn verklaard. Omdat die beslissing er formeel nooit is geweest, oordeelde de rechter dat haar klacht niet-ontvankelijk was. Het officiële standpunt van het kabinet is nu dat Kaya vrijwillig is vertrokken. 'Er was drang, geen dwang.'

De gebeurtenissen in Rotterdam maakten onderdeel uit van een grote diplomatieke rel vlak voor de verkiezingen. Op 11 maart besloot Nederland ook de landingrechten van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu, in te trekken. Het kabinet nam die vergaande beslissing omdat de openbare orde en nationale veiligheid in het geding zou zijn. Uit stukken die eerder via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar zijn geworden, blijkt dat de Nationaal Coördinator voor Terrorismebestrijding en Veiligheid een dag eerder oordeelde dat er 'nog geen aanwijzingen bekend zijn voor een concrete dreiging voor de openbare orde en veiligheid'. De Rotterdamse politie noemde de situatie binnen de Turks-Rotterdamse gemeenschap 'vooralsnog rustig, maar sterk gepolariseerd'.

Tom Zwart, hoogleraar Europees en internationaal recht, meent dat er mogelijk onvoldoende juridische basis was om Çavusoglu de toegang tot Nederland te weigeren. Hij vindt dat Nederland moet nadenken over excuses. Premier Mark Rutte heeft al laten weten dat hij dat nooit zal doen. Hij is nog altijd boos op wat Turkije 'hier heeft aangericht'.

De diplomatieke relaties tussen Nederland en Turkije zijn sinds maart niet hersteld. De Nederlandse ambassadeur is niet meer welkom in Ankara. Rutte hoopt dat de banden met de belangrijke Navo-bondgenoot op den duur wel weer verbeteren.


Zo ontstond de diplomatieke rel tussen Turkije en Nederland

Op 11 maart wachten Erdogan-aanhangers aan de voorkant van het Turkse consulaat in Rotterdam op een toespraak van minister Kaya. Als blijkt dat ze geweigerd is, is het onbegrip groot en slaat de stemming om. Onze verslaggeefster was erbij. (+)

De ruzie met Turkije is de grootste diplomatieke rel uit de recente Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het zo uit de hand lopen? Een reconstructie. (+)

Mustafa Aslan is de belangrijkste vertegenwoordiger van Erdogans AK Partij in Nederland. 'Schuld voor escalatie ligt bij Nederland'. (+)

Hoe denken Turkse Nederlanders over de diplomatieke rel tussen het land waar ze wonen en dat waar zij, of hun ouders, vandaan komen? De Volkskrant liet het peilen. (+)

Turkse Nederlanders die tegen Erdogan zijn, durven zich amper nog te uiten. Ze worden uitgemaakt voor landverrader of erger. Anoniem vertellen ze over de spanningen in de Turkse gemeenschap. (+)

Volkskrantfotograaf Freek van den Bergh stond tijdens de komst van minister Kaya vlakbij op een dak van een appartementencomplex en nam onderstaande foto. Nachtelijke diplomatie en oplopende spanning in één beeld gevat.
(Klik op de uitroeptekens voor meer informatie)