Minister Bussemaker van Onderwijs in de Tweede Kamer.
Minister Bussemaker van Onderwijs in de Tweede Kamer. © ANP

'Studenten die het beste presteren zouden géén collegegeld hoeven betalen'

Minister Bussemaker van Onderwijs gaat een honours-programma aanbieden voor excellente studenten. Dit programma kost echter meer geld dan een gewone studie. Dat is de omgekeerde wereld, vindt columnist Aleid Truijens. 'Tekenend is dat de honours tracks blijkbaar niet bedoeld zijn voor de beste studenten, maar 'voor degenen die excellent onderwijs willen'.'

Je hebt zes uur per week college, in een zaal vol studenten die slaperig met hun telefoontjes spelen. Een docent die bedrevener is met de power point dan met het woord. De drie werkstukken die je per semester moet maken heb je in drie avonden bij elkaar gegoogled. Voor de vier tentamens kun je bijna onmogelijk zakken: kennelijk willen ze dat iedereen slaagt, want na het lezen van de samenvattingen haal je al een zes. Zelfs met twee avonden per week uitgaan, twee ochtenden sporten, alle andere ochtenden uitslapen én het bijlesbaantje blijft er nog een zee van vrije tijd over. Een oceaan van verveling, eigenlijk. Dit was toch de universiteit, het onderwijs op het hoogst mogelijke niveau? Eindelijk eens wat met je hersens doen, na die kinderachtige schooljaren? Dit heette toch de 'voltijdvariant'?

Minister Bussemaker van Onderwijs kent de klachten van studenten: het hoger onderwijs is niet 'uitdagend' genoeg. Heel vervelend, want zij en haar staatssecretaris Sander Dekker hebben de mond vol van 'excellentie' en vinden dat 'toptalent' in dit land niet voldoende aan zijn trekken komt.

Maar ja, goed onderwijs kost geld. Dus bedachten ze iets wat tegemoet komt aan de kritiek én niks kost, sterker, geld oplevert. Laten we toptalent gaan beboeten! Niet de trage, luie types moeten voortaan meer betalen, maar de ambitieuze en slimme studenten. Die rekenen we voortaan gewoon het dubbele collegegeld, maximaal 3.812 euro per jaar. In ruil daarvoor mogen ze deelnemen aan honours tracks. Twee vliegen!

Je moet maar durven
Excellent plan, je moet er maar opkomen. Je moet maar durven: de student de rekening te laten betalen voor matig, oninteressant onderwijs. Alleen al door de invoering van zulke trajecten erken je dat de gewone programma's, voor de bulk van de studenten, 'niet uitdagend' zijn. Of dat de docenten die daar lesgeven weinig honourable zijn.

 
Dit plan getuigt van een platte, cynische opvatting over studeren

Wat een treurnis. Decennialang was het streven van alle kabinetten: hoger onderwijs voor velen, tenminste voor degenen die slim genoeg waren, ongeacht het inkomen en opleidingsniveau van hun ouders. Dat ideaal lijkt nu zo'n beetje bereikt te worden. Helaas ging de deegroller eroverheen. Met de toename van de studenten daalde het niveau, niet overal, maar wel bij de massale studierichtingen. En nu gaan we terug naar af: alleen studenten met rijke ouders bemachtigen goed onderwijs. Natuurlijk kunnen studenten ook lenen: dan is hun studieschuld nog hoger dan nu, en is hun inkomen dertig jaar lang lager dan dat van niet-leners.

Dit plan getuigt van een platte, cynische opvatting over studeren, die niet alleen bij de VVD maar ook al sinds Wouter Bos bij de PvdA wordt aangehangen: dat studeren louter een 'investering' is in je eigen carrière.

Beter onderwijs te koop
In die opvatting voorziet wetenschap niet in een behoefte van de samenleving aan inzicht, kennis en kunde, aan slimme, bevlogen, toegewijde mensen - een paar procent van de bevolking bedenkt immers de dingen waarvan honderd procent plezier heeft - maar is zij een springplank naar een hoge inkomensschaal. Tekenend is dat de honours tracks blijkbaar niet bedoeld zijn voor de beste studenten, maar 'voor degenen die excellent onderwijs willen'. De klant is koning: jij wilt beter onderwijs? Je kunt het krijgen hoor. Kopen.

 
Eis meer, dan springt het talent er vanzelf uit. Dan maar meer afvallers.

Worden er trouwens extra docenten aangesteld van dat extra geld? Of gaat de excellente werktijd af van die voor gewone studenten? En wie beoordeelt eigenlijk de excellentheid van de excellentieprogramma's?

Je zou denken dat de universiteiten dol zijn op slimme studenten en er alles aan doen om ze te behouden. Je toekomstige topwetenschappers moet je paaien, niet straffen. Studenten die het beste presteren zouden géén collegegeld hoeven betalen.

Belangrijker is dat op een universiteit het niveau voor iedereen hoog moet zijn. Dat je op je sloffen door een academische studie kunt sjokken is idioot. Eis meer, dan springt het talent er vanzelf uit. Dan maar meer afvallers. Dat de meest streberige studenten niet per se de slimsten zijn, weet elke docent. Intelligente mensen gaan onderpresteren als studies te makkelijk zijn. Zij willen niet bij een speciaal clubje nerds, ze willen een interessante studie die iets van hen vraagt. Geen rare eis. Misschien kun je het beter in het buitenland zoeken: er zijn genoeg Europese universiteiten waar het collegegeld lager en het niveau hoger is dan bij ons.

Aleid Truijens is columnist voor de Volkskrant.