Interview Philippa Perry

In dit opvoedboek staan geen opvoedtrucs: ‘Een kind is een mens, geen hond die afgericht moet worden’

Psychotherapeut Philippa Perry in het Ambassade Hotel Amsterdam Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

Ouders trainen hun kinderen te veel om wenselijk gedrag te vertonen, vindt psychotherapeut Philippa Perry. In haar bestseller Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen staan daarom geen opvoedtrucs, wel vertelt ze hoe je als ouder een goede band met je kind opbouwt. 

Te midden van de dagelijkse worstelingen waarmee iedere ouder te maken heeft, variërend van discussies over schermtijd tot het wegschrapen van bananenprak uit de kieren van de kinderstoel, verliezen we volgens de Britse psychotherapeut Philippa Perry (62) soms uit het oog waar het bij opvoeden écht om draait: een goede relatie opbouwen met je kind.

In haar bestseller Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen geeft Perry geen concrete opvoedtips over hoe ouders hun kind bijvoorbeeld meer groente kunnen laten eten. ‘Een kind is een mens, niet een hond die afgericht moet worden. Dat is belangrijk om te onthouden. Ben je steeds bezig je kind wenselijk gedrag te laten vertonen, dan krijg je alleen maar strijd.’

In eigen land is Perry een bekend auteur die geregeld op televisie verschijnt. Ze is getrouwd met de eigenzinnige kunstenaar en travestiet Grayson Perry, samen hebben ze een dochter van 27 jaar. De inspiratie voor het boek deed ze de afgelopen twintig jaar op tijdens de talloze therapiesessies met haar cliënten. Ze zag wat er mis kan gaan als ouders hun kinderen niet écht zien en de opvoeding een takenlijst wordt die afgevinkt moet worden. ‘We willen allemaal het gevoel hebben dat we nodig zijn, dat we ergens bij horen, dat er om ons gegeven wordt. Daar gaat het om.’

Ouders willen dat hun kind gelukkig is. U schrijft dat die wens ook een valkuil kan zijn.

‘De paradox is: om gelukkig te kunnen zijn moeten we alle gevoelens toelaten. Ook de negatieve. Maar door die focus op geluk laten ouders daar te weinig ruimte voor. Stel: je dochter komt huilend thuis omdat haar beste vriend niet langer met haar wil spelen…’

Dat is hartverscheurend voor ouders om te horen.

‘Het is het laatste wat je wilt. Dan is het gemakkelijk om direct met oplossingen te komen: ‘Je kunt met iemand anders spelen’ of ‘Ik ga wel even met die moeder praten’. We houden er niet van om te vragen: hoe was dat voor jou? Met doorvragen denken ouders hun kinderen nog ongelukkiger te maken, maar dat is niet zo. Vraag liever aan je kind: hoe ga je dat morgen aanpakken op school? Als zij oppert dat ze iemand anders gaat vinden om mee te spelen, zeg jij: ‘Dat is een goed idee, schat’. Kinderen kunnen hun eigen problemen vaak prima oplossen.’

De opvoedvisie van Perry is in wezen een pleidooi om kinderen, klein of groot, serieus te nemen als persoon. Om hun gevoelens nooit af te doen als onzin, ook al klagen ze over een vervelende kriebeltrui. ‘Je wilt dat je kind voelt dat hij met jou over alles kan praten. Anders komen ze ook niet meer bij je als de pianoleraar zijn hand op hun been legt.’

Dus je mag nooit zeggen dat een kind zich niet moet aanstellen?

‘Als dingen door jou vaak worden weggewuifd als onbelangrijk, dan zal je kind minder snel geneigd zijn om nogmaals de vernedering te doorstaan zoiets met jou te delen.’

In haar boek beschrijft de psychotherapeut een scène die voor veel ouders herkenbaar zal zijn: haar toen 3-jarige dochter weigerde verder te lopen toen ze met de boodschappentassen onderweg waren naar huis. ‘Ik dacht gelijk: O nee!’, schrijft Perry, ‘want ik zat met mijn gedachten al meer in de toekomst dan in het heden, ik was de boodschappen al aan het opbergen zodat ik daarna zou kunnen ontspannen en uitrusten.’ In plaats van haar dochter aan te sporen, ging Perry naast haar op de stoep zitten en samen keken ze naar een mier. Een man die langsliep zei: ‘Zo, heeft zij gewonnen?’

Volwassenen creëren onnodige opvoedstrijd, door bezig zijn met het ‘laat de kinderen niet winnen’-spelletje, schrijft u.

‘Het gaat niet om winnen. Jij en je kind staan aan dezelfde kant: jullie willen het allebei graag leuk hebben.’

Is het niet terecht dat ouders bang zijn dat kinderen verwende krengen worden als ze geen grenzen stellen?

‘Als we naar onze kinderen luisteren en willen samenwerken in plaats van onze wil opleggen, is dat dan te soft? Ik denk van niet. Het is niet zo dat je geen verwachtingen van je kind hebt. Er is een middenweg, die duurt langer en je moet met elkaar onderhandelen, maar als je wederzijds respect hebt, bespaart dat later veel tijd en gedoe. Kinderen luisteren naar jou, niet omdat je het eist, door te straffen en belonen, maar omdat ze je respecteren.’

Perry: ‘Niet de vergissingen zijn doorslaggevend, maar de manier waarop we ze herstellen.’ Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

U vindt dat ouders niet bang moeten zijn om aan hun kinderen toe te geven wanneer ze een fout hebben gemaakt.

‘Stel: je zit als moeder in de auto en gilt tegen je kinderen: ‘Nu jullie mond houden want ik moet me concentreren op de weg’. Dan luisteren ze waarschijnlijk wel. Bij thuiskomst kun je zeggen: ‘Ik had niet moeten schreeuwen, ik ben een beetje moe en reageerde het op jullie af. Sorry.’ Kinderen leren dat het oké is om een fout te maken en dat je je excuses kunt aanbieden zonder je vernederd te hoeven voelen.’

Sommige vaders en moeders zullen misschien denken dat dit hun gezag ondermijnt.

‘Ik krijg van ouders vaker de vraag of het niet belangrijk is dat ze het zogenaamd altijd bij het rechte eind hebben omdat de kinderen zich anders onveilig voelen. Nee. Het is belangrijk om authentiek te zijn zodat kinderen leren dat hun aangeboren instincten kloppen. Als jij als ouder op de verkeerde momenten gaat volhouden dat jij het juist hebt en zij niet, als jij de machtsverhouding gaat uitbuiten, dan maak je ze op sociaal vlak minder intelligent. Ze durven niet meer op hun gevoel te vertrouwen.’

Het is een geruststellende boodschap in uw boek: het is niet erg om als ouder fouten te maken.

‘Je gaat als ouder dingen verpesten en verkeerd doen. De vraag is: hoe ga jij met je fouten om? Maak alsjeblieft veel vergissingen en laat zien dat het niet uitmaakt. Niet de vergissingen zijn doorslaggevend, maar de manier waarop we ze herstellen.’

U schrijft dat ouders vaak blij zijn als hun kinderen zo min mogelijk werk en energie kosten. Ook ik vind het fijn als mijn twee kinderen stilletjes spelen en ik even wat rust kan pakken. Is daar iets mis mee volgens u?

‘Ach, die wens hebben we allemaal. Ooit zag ik op het strand een vader die toonde hoe je een kind het beste op de automatische piloot kunt krijgen, dus dat ze zelf kunnen spelen en niet vermaakt hoeven te worden. Hij deed in het begin alles wat zijn zesjarige dochter wilde. ‘Papa, kom mee’, ‘Nu gaan we naar de zee’, ‘Haal de emmer’ en ‘Bouw dit’. Ze voelde zich veilig en ging steeds meer op in haar spel. Hij was niet meer interessant, want ze nam hem voor lief. Toen kon hij rustig de krant gaan lezen. Als hij direct zijn krant had gepakt, dan was ze hem blijven lastigvallen.’

Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen herinnert ouders eraan de hoofdzaken van de bijzaken te scheiden tijdens de verwarrende en soms vermoeiende taak van het opvoeden. ‘Kinderen zijn geen kunstprojecten die geperfectioneerd moeten worden, geen lastposten die gedrild moet worden tot wenselijk gedrag’, zegt Perry. ‘Want dan mis je als ouder alle lol.’

Philippa Perry: Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen (en je kinderen blij zijn dat jij het doet). Uitgeverij Balans; 288 pagina’s; € 22,99.

Meer lezen over opvoeden?

Een kinderverjaardag die óók leuk is voor de ouders. Thuiswerken met kinderen: hoe zorg je ervoor dat het geen drama wordt? Hoe reageer je als je peuter een driftbui heeft in de supermarkt? Hoe krijg je grip op het online leven van je puber? Lees hier de opvoedvragen én antwoorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden