De Europese Unie moet leren te leven met interne verdeeldheid
De Europese Unie moet leren te leven met interne verdeeldheid © EPA

Wie de Europese Unie in leven wil houden, moet uitgaan van de realiteit, niet van wensdromen

Commentaar

Brussel heeft de populistische orkaan doorstaan, maar dat is geen reden voor irreële wensdromen.

De Europese Unie heeft zich weer opgericht, nu Brussel de populistische orkaan heeft doorstaan. Begin dit jaar vreesde men in Brussel nog voor het dak en de muren na het besluit van de Britten de EU de rug toe te keren en de onverwachte zege van Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Ook op het continent roken de populistische en anti-Europese partijen hun kans. In het kielzog van de Brexiteers en Donald Trump hoopten partijen als het Front National en de PVV de onlustgevoelens over het immigratiebeleid en de euro uit te buiten voor een opstand tegen tegen het establishment en Brussel. Maar het Trump-effect bleef uit, of liever: waarschijnlijk had zijn verschijning aan het populistische firmament juist een averechts effect.

Voorlopig lijkt het populistische gevaar afgewend. De Brexit-perikelen hebben de eenheid in de EU juist versterkt

De enige rechts-populistische partij die wel wist door te breken, de Oostenrijkse FPÖ, heeft haar anti-Europese tanden verloren. De partij mag meeregeren met de conservatieve ÖVP, maar moest daarvoor wel afstand nemen van haar anti-Europese verleden.

Voorlopig lijkt het populistische gevaar afgewend. De Brexit-perikelen hebben de eenheid in de EU juist versterkt: tot nog toe vormen de EU-landen een gesloten front in de onderhandelingen met Londen. Maar de euforie over het stuiten van de opmars van de anti-Europese populistische partijen dreigt hier en daar om te slaan in overmoed.

De Brexit, klinkt het, is de gelegenheid om flinke stappen te zetten in de richting van een hechte politieke unie. Decennialang hebben de Britten in Brussel op de rem getrapt, nu ze eindelijk opstappen breekt het moment aan om 'door te pakken'.

De Brexit, klinkt het, is de gelegenheid om flinke stappen te zetten in de richting van een hechte politieke unie

Martin Schulz, de nieuwe leider van de Duitse sociaal-democraten, dringt zelfs aan op een nieuwe Europese grondwet die de basis legt voor een federaal Europa. Wie tegenstemt, moet de EU maar verlaten, vindt Schulz. De kans dat hij zijn zin krijgt, is vrijwel nihil. Vermoedelijk zou zijn recept voor een nieuw Europa zelfs resulteren in een Europese Unie zonder Duitsland.

Er zijn maar weinig regeringsleiders die iets voelen voor een ingrijpende hervorming waarvoor in een aantal landen referenda nodig zijn. In 2005 bleek al hoe riskant dat is: zelfs de braafste leerlingen uit de klas Nederland en Frankrijk lagen dwars.

Ook de plannen van de Franse president Macron voor een Europese superminister van Financiën, eurobonds en een schokfonds gaan te ver: het gevaar is dat dergelijke voorstellen de interne tegenstellingen alleen maar groter zullen maken.

De onenigheid over het accepteren van asielzoekers, het hoog opgelopen conflict tussen de Europese Commissie en Polen over het beknotten van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, het zijn allemaal tekenen dat er ook elders barsten onder de lak zitten. Zorgwekkend is dat het verzet uitgerekend van landen komt waar de steun voor de Europese Unie onder de bevolking het grootst is.

De Europese Unie moet leren te leven met interne verdeeldheid: er is geen draagvlak voor een politieke unie of een transfer-unie. Wie de Europese Unie in leven wil houden, moet uitgaan van de realiteit, niet van wensdromen.