Harriet Duurvoort: 'Je ziet nu ook dat extreem-rechts Zwarte Piet heeft geclaimd als symbool tegen de invasie van diversiteit.'
Harriet Duurvoort: 'Je ziet nu ook dat extreem-rechts Zwarte Piet heeft geclaimd als symbool tegen de invasie van diversiteit.' © ANP

Werkt de Zwarte Piet-discussie averechts?

Splijt de Zwarte Piet-discussie onze samenleving? Is deze cultuurstrijd te vergelijken met die in de Verenigde Staten? Volkskrant-columnisten Harriet Duurvoort, Elma Drayer en Heleen Mees over Zwarte Piet en identiteitspolitiek.

Harriet Duurvoort, publicist

'Identiteitspolitiek is altijd een onderdeel geweest van de emancipatie van gemarginaliseerde groepen, van minderheidsgroepen. Ik vind het legitiem dat Zwarte Piet nu ter discussie wordt gesteld, maar ben geschrokken dat het tot hele nare excessen leidt. Toch blijft de vraag: wat is de kip en wat is het ei? Is het resultaat van de Zwarte Piet-discussie dat de samenleving uit elkaar valt of waren er al allerlei schisma's die nu aan de oppervlakte komen? Daarbij is het wel zo dat er ontzettend wordt opgehitst en dat emoties hoog oplopen. Ik ben erg teleurgesteld in Nederland dat de discussie zo uit de hand loopt terwijl het alleen maar gaat over het aanpassen van het uiterlijk van Zwarte Piet. Niemand wil het Sinterklaasfeest afschaffen. Piet komt door de schoorsteen en kan daar niet egaal bruin en met een Surinaams accent uit kruipen, klaar uit.

'Of de discussie averechts werkt? Het zou kunnen dat mensen die Zwarte Piet niet racistisch bedoelen daar defensief van worden. Al weet ik niet of ze meteen in de armen van Wilders worden gedreven. Overigens zie ik dat er op sommige plekken, buiten de media, ook normaal met de aanpassing wordt omgegaan.

'Je ziet nu ook dat extreemrechts Zwarte Piet heeft geclaimd als symbool tegen de invasie van de diversiteit. Dat vind ik eng en pijnlijk. Dan denk ik: hallo, de mensen die een punt maken van Zwarte Piet zijn ook Surinamers en Antillianen en die hebben een geschiedenis van 400 jaar met Nederland. Ik sta zelf ook nog steeds achter de anti-Zwarte Piet-beweging. Ik ben bedreigd omdat ik stukjes schreef dat ik Zwarte Piet wilde aanpassen. Dat stemt je niet milder als het je overkomt. Het is beangstigend hoe het zich ontwikkelt. Maar is het dan kies om te zeggen: we hadden nooit dit debat moeten voeren want nu is de geest uit de fles? Ik vind van niet. Het is een legitieme discussie. Mensen hebben lang genoeg weggelachen dat ze op het werk of op straat zijn uitgemaakt voor Zwarte Piet.'

Omdat het de discussie zo verhardt, zie je dat mensen de hakken in het zand zetten

Elma Drayer

Elma Drayer, werkt aan een boek over identiteitspolitiek

'Ik vind het een van de belangrijkste debatten die op dit moment spelen in onze samenleving omdat je ziet hoe het de boel vergiftigt. Het beïnvloedt alles. Ik zie mensen aan beide zijden radicaliseren. Iemand die vroeger gewoon gezellig rechts was, slaat opeens verschrikkelijke taal uit. En andersom ook.

'Zwarte Piet is in Nederland het symbool van de uit Amerika overgewaaide identiteitsdiscussie. Het vervelende met die identitypolitics is de logica die erachter zit: omdat je wit bent, ben je altijd schuldig en fout. Als je zegt dat je geen racist bent, dan weet je nog niet dat je racist bent. Alles wordt in een schuld en boete-sfeer gegoten. Mensen trekken zich terug in hun eigen bastions en in hun eigen gelijk. Door die verharding is een elegante uitweg in de Zwarte Piet-discussie bijna niet meer mogelijk.

'In 2013 schreef ik al dat er geen enkele reden is om Zwarte Piet zwart te houden. Ook in Friesland waren er al basisscholen die geen Zwarte Piet meer hadden. Maar omdat het nu zo verhardt, zie je dat mensen de hakken in het zand zetten. Het ligt zo gevoelig omdat die beschuldiging van racisme erachter zit. Mensen willen niet beschuldigd worden van racisme als ze van de prins geen kwaad weten. Dat hameren op racisme werkt averechts. Het giftige van de identity-politics-gekte verziekt net als in de VS ook hier het debat.'

Heleen Mees, econoom, woont in New York

'Als we politicoloog Mark Lilla mogen geloven, dan heeft identiteitspolitiek desastreuze gevolgen gehad voor de Amerikaanse samenleving. Want zij heeft ons Donald Trump bezorgd. Ik denk dat de werkelijkheid genuanceerder is. De afgelopen twintig jaar hebben juist laten zien hoezeer mensen bereid zijn hun mening te herzien als het gaat over sociaal-culturele thema's. Activisme is een onlosmakelijk deel van sociale verandering. Toen ik in New York ging wonen, was homoseks nog in veertien staten verboden. Pas in 2003 werd homoseks gelegaliseerd door een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof dat dergelijke wetten het recht op seksuele privacy aantasten. Wie had destijds kunnen denken dat twaalf jaar later het homohuwelijk gelegaliseerd zou zijn?

'Het probleem is niet zozeer gelegen in de identiteitspolitiek maar in het feit dat andere groepen zich genegeerd voelden, de witte arbeidersklasse. Volgens televisiepresentator Chris Matthews gaat het om de Archie Bunkers van deze tijd. We spotten met ze, zetten ze weg als 'deplorables' en nemen hun economische pijn niet serieus. Dat laatste zorgt voor de polarisatie in de Amerikaanse samenleving, niet het feit dat wordt opgekomen voor de legitieme belangen van minderheidsgroepen. Zoals Chris Matthews het zegt, niemand vindt het erg gebruikt te worden maar wel om afgedankt te worden.'


Dit schreven we eerder over de Zwarte Piet-discussie en racisme

Lezers over Zwarte Piet: 'Het kinderfeest is een podium geworden voor egotrippers'
De verbetenheid van de voor- en tegenstanders in het Zwarte Pietendebat verbaast lezers. 'Als dit een van de grote kwesties in Nederland zou zijn, staat het land er goed voor.'

Laten we Zwarte Piet nu maar compleet verzuilen
De enige haalbare oplossing voor de status quo in het Piet-debat, voor veilige wegen, intochten plus vrijheid van meningsuiting en demonstratie van iedereen, is om het Sinterklaasfeest voorlopig te verzuilen. Dat schrijft Margriet Oostveen in de verslaggeverscolumn. Lees de hele column hier.

Hoe zorg ik ervoor dat mijn witte kind geen racist wordt?
Het is wetenschappelijk bewezen: kinderen zijn niet kleurenblind. Maar hoe zorg je er dan voor dat je witte kind geen racist wordt, vraagt Angela Wals zich af.

Sinterklaas is nu echt in aantocht: maar welke Piet krijgen we waar te zien?
Sinterklaas 2017: er staat iets te gebeuren. Na jaren discussie over de figuur en vooral de kleur van Zwarte Piet, is het nu tijd om de knoop door te hakken. Bij de intochten, op televisie, op het pakpapier en in de winkels.