Was er sprake van scoringsdrift en sensatiezucht bij publicatie over Robert M.?
© de Volkskrant

Was er sprake van scoringsdrift en sensatiezucht bij publicatie over Robert M.?

De ombudsman

De 'excuusbrief' die Robert M. naar de krant stuurde leidde tot veel discussie. Vóór en na de publicatie.

In vijf weken tijd ging het hier over seksueel misbruik (Griet op de Beeck), #MeToo, kinderporno van Charlotte Mutsaers en nu over kindermisbruiker Robert M. Het moet iets zeggen over deze tijd, over de media, en (dus) ook over deze krant.

Misschien ligt het aan de thematiek dat de Volkskrant in al die kwesties kritiek kreeg. In zulke gevoelige, persoonsgebonden zaken kun je het kennelijk moeilijk goed doen. Als je al iets moet doen.

Rond de productie van vorige week over Robert M., die een excuusbrief had geschreven en in de gevangenis is bezocht door twee Volkskrant-journalisten, was de weerstand het felst. Sommige lezers waardeerden de afwegingen om het verhaal te brengen zonder de brief en een interview, maar er waren veel vraagtekens. Ook intern was er, zowel vóór als na publicatie, felle discussie.

De doornen in de ogen: wat was de nieuwswaarde? Liet de krant zich niet manipuleren door M., was zijn brief geen poging de beslissing omtrent zijn toekomstige tbs te beïnvloeden? Hadden de twee redacteuren die M. in de gevangenis bezochten wel met open vizier gewerkt, zoals de journalistieke leidraad van de krant voorschrijft?

Weer kleurden omvang (zes pagina's), presentatie en maatvoering de perceptie: scoringsdrift! Sensatiezucht! Precies wat de krant, blijkens de verantwoording van de hoofdredactie, wilde voorkomen.

Operatie van anderhalf jaar

Nadat de advocaat van de ouders had gemeld dat sommigen bezwaar hadden, is van publicatie afgezien

Het open vizier van de verslaggevers is een kwestie van interpretatie. Zij hebben zich niet bediend van valse namen, noch logen zij over hun functie. De regels bepalen dat je je bekendmaakt, in eerste instantie aan je gesprekspartner. Dat is gebeurd, het gesprek was M.'s wens. Dan rest de gevangenis. De verslaggevers zouden hun beroep niet hebben verzwegen wanneer daarnaar gevraagd zou worden. Maar dat is niet gebeurd.

Rechtvaardigde deze kwestie zo'n operatie? Mij lijkt het niet verkeerd in elk geval te gaan praten, om daarna te beslissen of je het gesprek publiceert.

Lang zag het ernaar uit dat brief en interview de krant zouden halen. Pas nadat de advocaat van de ouders had gemeld dat sommigen bezwaar hadden, is ervan afgezien. Op aanraden van psychiaters en de advocaat mocht er niet te veel tijd zitten tussen de inzage in het stuk en publicatie. Dat was nu een week. De knoop werd pas enkele dagen vóór publicatie doorgehakt: het verhaal werd herschreven zonder brief en interview. Dat is wel heel kort voor een operatie die zo'n anderhalf jaar in beslag heeft genomen.

Scoringsdrift?

Nu kwam de nadruk te liggen op de ouders, van wie sommigen de kwestie uit de taboesfeer wilden halen. Daarvoor had je geen brief of gesprek met M. nodig gehad, maar het paradoxale is dat de brief er wel de aanleiding voor was. Dat verzwijgen, zou niet transparant zijn. Zou dat nieuws uitlekken, dan was de krant verweten zaken onder de pet te houden.

Scoringsdrift? Na gesprekken met betrokkenen geloof ik van niet. De verslaggevers hebben lang geleefd met de overtuiging dat het nooit tot publicatie zou komen. Als het om sensatie zou gaan, had de krant anderhalf jaar geleden al een 'scoop' kunnen brengen. Het is eerder de bedoelde 'zorgvuldigheid' die de krant op kritiek kwam te staan.

Dat M. een brief schreef, is nieuws. Dat de krant hem kon spreken en bezoeken ook. Die feiten passen in een tweekoloms bericht.

Het platte genoegen is makkelijk in te leveren voor het medeleven met betrokkenen

Het interview met M. bevatte volgens verslaggevers en hoofdredactie 'relevante uitspraken' die zicht bieden op de man, zijn verleden en zijn toekomst. In het gesprek is hem 'de duimschroeven aangedraaid', aldus een van de auteurs.

Een zekere nieuwsgierigheid naar brief en interview had ik wel, maar dat platte genoegen is makkelijk in te leveren voor het medeleven met betrokkenen. Ik had ook kunnen leven zónder het verhaal. Nu restte een merkwaardige stijlfiguur: een stuk over een brief en interview die je werden onthouden. Uit piëteit met ouders die het wél ontvingen.

Dan moet je beslissen niets te publiceren, of álles. Het compromis is een garantie voor ongemak. Nu leek de krant een dubbele moraal uit te stralen. Het verhaal werd geplaatst, maar niet op de voorpagina aangekondigd. Uit piëteit met de ouders geen brief en interview plaatsen, maar ze wel het totale verhaal sturen. Uit eenzelfde piëteit zag de krant af van foto's van M. De tekstuele opmaak met grote letters voedde daarbij de perceptie van schreeuwerigheid.

Er zal geen follow up komen, zegt de hoofdredacteur. Wie denkt dat de krant zich in de handen wreef, vergist zich: de kwestie kostte opzeggingen.

De schrale troost is dat de actie van M. niet in zijn voordeel heeft uitgepakt. Strengere controle, zijn actie zal de rechter vermoedelijk ook niet milder stemmen over zijn tbs. Zoals een van de redacteuren zei: 'De grootste verliezer is M. zelf.'


Post van een lezer

'De krant had advertentie moeten weigeren'

Het is mij bekend dat de redactie en de commerciële afdeling los van elkaar staan. Toch moet mij van het hart dat in mijn krant een paginagrote advertentie stond van het Rode Kruis: '150 jaar hier om u te helpen.' Een gotspe na de berichten over het in de steek laten van onze Joodse medemensen in '40-'45. Het weigeren van de advertentie zou u gesierd hebben. '145 jaar hier om u te helpen' zou meer de waarheid zijn.

J.A. Bruch, Vries

Antwoord

Redactie en advertentieafdeling staan los van elkaar, dat is maar goed ook. Hoge uitzonderingen daargelaten selecteert de (hoofd)redactie geen gewenste en ongewenste advertenties. Dat zou impliceren dat de krant achter de inhoud van alle advertenties staat. De krant heeft ruim bericht over het Rode kruis in de oorlog, inclusief het bericht dat de hulporganisatie excuses heeft aangeboden. Een inhoudelijke correctie dus - geloofwaardiger dan welke advertentie ook.