Shula Rijxman tijdens de nieuwjaarsreceptie van de Nederlandse Publieke Omroep, 12 januari.
Shula Rijxman tijdens de nieuwjaarsreceptie van de Nederlandse Publieke Omroep, 12 januari. © ANP

Voorzitter NPO: koester de onafhankelijke, betrouwbare publieke omroep

We verstaan ons alleen met elkaar met een gedeeld besef van de werkelijkheid

Wat is onze onafhankelijke, betrouwbare en diverse publieke omroep ons eigenlijk waard?, vraagt NPO-voorzitter Shula Rijxman zich in dit opiniestuk af.

Doen feiten er nog toe? Of hebben we het belang van objectiviteit begraven en geloven we alleen nog in onze eigen alternatieve werkelijkheden? Lukt het ons nog om tot een gemeenschappelijk beeld van de werkelijkheid te komen? Ik vrees dat we ons zorgen moeten maken.

Wij zijn in Nederland gelukkig gezegend met commerciële omroepen die hun best doen de waarheid te respecteren. Maar op het nieuws na, worden al hun andere programma's inmiddels vrijwel volledig door het bedrijfsleven gesponsord. En kijken we dus onbewust naar betaalde en door die bedrijven ook steeds meer bepaalde content.

Angst en feitenvrije retoriek vinden ook in Europa een steeds vruchtbaarder voedingsbodem

In Amerika zien we waar dat in relatief korte tijd toe kan leiden. Tientallen miljoenen Amerikanen krijgen dagelijks alleen nog een zwaar vertekend en eenzijdig beeld van de werkelijkheid voorgespiegeld. Niet de feiten tellen, maar alleen de kijkcijfers en de ideologie van de zender dicteren daar de programma's. FoxNews is een pure propagandazender geworden. Lokale en regionale zenders worden massaal opgekocht door aartsconservatieve mediabedrijven. Het andere geluid of het tegenargument heeft daar geen plaats meer. Met alle ontregelende en beangstigende gevolgen van dien.

Dit alles lijkt ver weg, maar angst en feitenvrije retoriek vinden ook in Europa een steeds vruchtbaarder voedingsbodem. Kijk naar Hongarije en Polen, waar staatsomroepen tot propagandakanalen van de regering worden omgevormd. We zagen het in Italië, waar Berlusconi dankzij zijn greep op de media de macht wist te winnen, en dat kunstje nu weer wil flikken.

Over de onafhankelijkheid van de publieke omroep mag nooit twijfel bestaan

In eigen land zien we de zeggenschap over mediabedrijven naar een steeds beperkter groep buitenlandse mediabedrijven verschuiven. De vrijheid van het woord, de vrijheid van expressie, pluralisme - wat eens vanzelfsprekend leek, blijkt veel brozer en kwetsbaarder dan we dachten.

De gerenommeerde Edelman Trust Barometer 2017 spreekt van een wereldwijde vertrouwenscrisis. Een meerderheid van de bevolking gelooft de officiële bronnen niet meer. Die meerderheid staat alleen nog maar open voor opvattingen die het eigen gelijk bevestigen. Steeds meer mensen leven in de gesloten echokamers van gelijkgestemden. Worden alleen door hen nog geïnformeerd en geamuseerd. Verharden zo steeds meer in hun eigen opvattingen, de blik gericht op betaalde propagandazenders, gelijkgestemde YouTube-filmpjes en podcasts.

De publieke omroep in Nederland werkt totaal onafhankelijk van de politiek, onafhankelijk van de commercie en onafhankelijk van de kijkcijfers. Over die onafhankelijkheid mag nooit twijfel bestaan.

We laten het toch niet gebeuren dat we ons over een paar jaar verwonderd afvragen hoe het ook in Nederland zover heeft kunnen komen?

De publieke omroep zal altijd het héle verhaal en álle opvattingen presenteren. Zal zijn uiterste best doen om álle groepen te blijven bereiken. Ja, daar is meer diversiteit voor nodig (meer vrouwen en allochtonen wat mij betreft), ja, daar zijn nieuwe wegen voor nodig (nu onze kijkers en luisteraars steeds vaker via social media en digitale platforms programma's tot zich nemen), en ja, daar is meer geld voor nodig (laat de Googles en de Facebooks die honderden miljoenen in ons land verdienen, ook financieel aan een sterke Nederlandse mediasector bijdragen)!

Laten we de publieke omroepen - die werken vanuit publieke waarden - koesteren en bewaken. Juist nu! Daarom vraag ik indringend aan de politiek: 'Wat is onze onafhankelijke, betrouwbare en diverse publieke omroep u waard?' Als we in deze snel veranderende en chaotische tijden niet investeren in een sterk en totaal onafhankelijk mediaplatform, aan wie geven we het dan uit handen? We laten het toch niet gebeuren dat we ons over een paar jaar verwonderd afvragen hoe het ook in Nederland zover heeft kunnen komen?

Laten we daarom koesteren wat we in Nederland aan publieke media hebben. Onafhankelijk, betrouwbaar en altijd op zoek naar de feiten. We kunnen ons alleen met elkaar verstaan, als we een gedeeld besef van de werkelijkheid hebben.

Shula Rijxman is voorzitter van de NPO.