Doekle Terpstra.
Doekle Terpstra. © ANP

Voor succesvolle aanpak werkloosheid is nieuw sociaal contract noodzakelijk

De honderden miljoenen die zijn geïnvesteerd om mensen aan het werk te krijgen hebben bijna niets opgeleverd. Tijd voor een nieuw sociaal contract.

De werkloosheid daalt slechts mondjesmaat. Het CBS berekent dat er in april sprake is van een afname van 2.000, zodat het totale werkloosheidspercentage nu 6,4 procent bedraagt, 572 duizend mensen. Hoewel de economie aantrekt, is dat nog steeds het dubbele van 2008, aan de vooravond van de crisis.

Recent onderzoek laat zien dat de inspanning om mensen naar werk te begeleiden een minimale opbrengst heeft. De Algemene Rekenkamer heeft gerapporteerd dat 266 miljoen euro is geïnvesteerd in het herplaatsen van 50-plussers, maar dat niet kan worden beoordeeld hoe zinvol dat was.

De participatiemaatschappij lijkt verder weg dan ooit

Al met al zijn vele honderden miljoenen euro's uitgegeven aan allerlei vormen van activering en begeleiding van werklozen. De algemene verwachting was dat herstel van de economische groei de oplossing voor het vraagstuk zou zijn. Daar blijkt weinig van waar te zijn.

De feiten laten maandelijks zien dat dit niet, zoals in het verleden, vanzelfsprekend het geval is. Sterker nog, de problematiek wordt hardnekkiger, is structureel en een veelkoppig monster. Zeker, de hoogopgeleiden zullen hun plek wel gaan innemen en zijn gewild op de arbeidsmarkt die steeds hogere eisen stelt. Er is een schreeuwend tekort aan vakmensen, zoals technici.

Maar voor de honderdduizenden mensen met een zekere afstand tot de arbeidsmarkt ontstaat geen enkel perspectief. Het droombeeld van een inclusieve samenleving ('participatiemaatschappij') waar iedereen kan meedoen, lijkt verder weg dan ooit.

De tweedeling tussen hen die via betaald werk meedraaien in een 'vaste' baan of als (kleine) zelfstandige en hen die dat niet of nauwelijks lukt, is daarmee scherper aan het worden. Dat dit voor maatschappelijke frictie gaat zorgen is glashelder.

De aanpak van de werkloosheid is vastgelopen en is aan een fundamentele herziening toe. Niets wijst er echter op dat er sprake is van een grote onrust in bestuurlijk Nederland om het vraagstuk van de inclusieve samenleving werkelijk te agenderen. De urgentie neemt echter met de dag toe. Het is tijd voor een nieuw sociaal contract, een nieuw evenwicht tussen economische en sociale belangen.

Het vergt moed om de gebaande wegen te verlaten

Blijven vertrouwen op de bestaande aanpak en de daarbij behorende instituties is geen optie. Het ligt voor de hand de sociale partners - vakbeweging en werkgevers - op te roepen de handen ineen te slaan en ervoor te zorgen dat een nieuwe toekomstgerichte sociale agenda wordt gemaakt.

Een nieuw sociaal contract kan hun geloofwaardigheid herstellen, maar het vergt moed om de gebaande wegen te verlaten. Omdat ik aarzel bij de innovatieve kracht van 'de polder' zal het gesprek elders moeten plaatsvinden. Via gezaghebbende economen, ondernemers, werknemers; een commissie van wijzen. De tijd is rijp om de mouwen op te stropen en een sociaal arrangement voor te sorteren voor een nieuw kabinet. Taboes moeten doorbroken, doorbraken gerealiseerd. Uitgangspunt is daarbij niet wat het belang van de verworven rechten is, maar de verworven waarde.

Zo'n sociaal contract zou de volgende elementen kunnen bevatten:

1. Maak de regio - openbaar bestuur, werkgevers, vakbeweging - verantwoordelijk voor de vormgeving en de realisatie van de eigen inclusieve arbeidsmarkt. Vanzelfsprekend betekent dit dat de rijksoverheid geld overdraagt.

2. Ontwikkel en faciliteer het concept van dienstverlening aan huis. Met name voor de wat lager gekwalificeerde beroepen ligt hier een groot potentieel aan werkgelegenheid. Dus van zorg naar dienstverlening.

3. Omarm de kleine zelfstandige, de zzp'er. Wel moeten de uitwassen in laagbetaald werk en de risico's in de sociale zekerheid worden aangepakt. Dus: vaste banen minder vast, en flexibele banen iets minder flexibel.

4. Zorg regionaal voor mogelijkheden om personeel tussen sectoren uit te wisselen. Geef vorm aan het idee van een regionale cao.

Erken de kracht van het informeel leren

5. Omarm de mogelijkheden die nieuwe technologie met zich meebrengt. Zorg voor adequate regionale scholing en opvang van de werkgelegenheidseffecten.

6. Spreek af hoe het leven lang leren gestalte krijgt, zodat mensen weerbaar blijven op de arbeidsmarkt. Erken de kracht van het informeel leren.

7. De onderneming mag bevraagd worden op de rol als maatschappelijke actor. En behoort dus verantwoordelijkheid te nemen voor de participatiemaatschappij, ook voor mensen met een beperking, of andere etnische afkomst.

8. Agendeer het basisinkomen, of een vorm van negatieve inkomstenbelasting. Zodat zij die werkelijk en duurzaam niet kunnen participeren een goede basis blijven houden voor het bestaan.

Doekle Terpstra was voorzitter van de vakcentrale CNV.

Volg en lees meer over:

Reacties (31)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • f Plooij -
    Waarom meteen maar grote woorden als 'een nieuw sociaal contract'? Overwogen kan ook worden om geen subsidies uit te delen die elkaar (deels) tegenwerken, zoals subsidie om ouderen aan werk te helpen en subsidie om jongeren aan werk te helpen. Dat betekent harde keuzes maken! Voor veel werkgevers, zoals de mijne, zijn deze subsidies bovendien alleen maar extraatjes want subsidie op kosten laat een verstandig werkgever niet meetellen bij selectie van personeel.
  • Hans Meijlof -
    Werkloosheid kan alleen bestreden worden als niet het geld en macht, maar de mens als maat genomen wordt. Het kapitalisme is op sterven na dood en wordt kunstmatig in leven gehouden, terwijl de stekker eruit moet. Zolang we dat niet doen, is werkloosheid en alle overige ellende
  • BertNijhof -
    Toch leuk dat de DNB mij vandaag gelijk geeft. En het is om je dood te lachen, dat onze neoliberale, meedenkende vakbondsman links ingehaald wordt door de Nederlandse Bank.
  • TakaTakata -
    Waar al dat geld is gebleven? Net als in de zorg, bij die cowboys die snel allerlei bedrijfjes opzetten, in dit geval `om mensen naar een baan te begeleiden`. Resultaten blijven uit, logisch, want de meesten doen maar wat. Alleen het geld, dat wordt uitstekend begeleid. Banen zijn er sowieso veel te weinig, omdat geld voor zinvolle projecten, voor betaalde concierges en zorgverleners wordt verjubeld aan al die banencoaches.
  • BertNijhof -
    Goed werk CNV, jullie zij net links ingehaald door de Nederlandse Bank. De bank begrijpt tenminste dat de lonen omhoog moeten en dat jullie gekoesterde flexibele schil alleen dient om inkomen te verschuiven van arbeid naar kapitaal. Ga je schamen en vooral CNV hef jezelf op. De belangenbehartiging van de christelijke werknemers kan beter verzorgd worden door de Nederlandse Bank.
  • Kunstofkitsch -
    Zolang Terpstra, n.b. ex-voorz. CNV, nog steeds klakkeloos uitgaat v.d. cijfers v.h. CBS - waardoor de verborgen werkloosheid uit het zicht blijft - wil hij de lezers kennelijk misleiden. En als hij dan ook verder blijft steken in wazige voorstellen - zonder ook maar 1 daarvan toe te lichten - zadelt hij de lezers op met 't zelf moeten oplossen van die raadsels. Met zijn neoliberale inslag - jazeker, daarmee zijn de christenen ook behept! - komt hij sowieso niet tot effectieve oplossingen. Het basisinkomen tenslotte zou pas de ultieme "onderkant" - arbeidsongeschikten alleenstaanden - creëren.
  • Veel liefs -
    Laten we beginnen om het vrijwilligerswerk af te schaffen en deze om te zetten in echte betaalbare arbeid. Deze worden dan uitbetaald door de miljoenaars, Nederlandse regering en het bedrijfsleven, vooral door de banken, verzekeraars, beleggers...
  • Veel liefs -
    Doekle Terpstra, wie is dat?
  • Reint Kugel -
    Als het zo is dat overheidsgeld voor activering van werklozen weggegooid geld blijkt te zijn, kan dat geld dan niet beter gebruikt kan worden voor banen in de zorg of het onderwijs? Banenplannen hebben blijkbaar geen maatschappelijk nut.
  • Petero -
    Wat ik nu wel eens zou willen weten: waar zijn die honderden miljoenen voor de aanpak van werkloosheid dan gebleven? Van dat geld hadden we misschien wel duizenden mensen die nu thuis zitten zinvol werk kunnen laten doen. Er is enorm veel werk, maar dat wordt gedaan door steeds minder mensen, mede doordat veel geld weg sijpelt richting diepe zakken. Te weinig mensen doen nu teveel werk en branden op, terwijl anderen graag zinvol werk willen doen.