'Ik ken heel wat indrukwekkende landschappen en steden, maar die boekentorens zijn het mooiste dat ik ooit heb gezien.' - Vonne van der Meer.
'Ik ken heel wat indrukwekkende landschappen en steden, maar die boekentorens zijn het mooiste dat ik ooit heb gezien.' - Vonne van der Meer. © Bas van der Schot / de Volkskrant

Voor de gevangene zijn muren hoger als wij hem vergeten

Geachte redactie

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 15 juli.

Brief van de dag: Een dochter over de boeken van haar gevangen vader

Soms hoor je een verhaal dat je zo snel mogelijk wil doorgeven. Elif Günay vertelde me over haar vader Turhan Günay: schrijver en chef boeken van het dagblad Cumhuriyet, zit al acht maanden in de Silivri-gevangenis. Er is daar wel een bibliotheek, maar iedere keer dat haar vader een boek aanvraagt is het uitgeleend. Geeft hij een andere titel op, dan is ook die niet te krijgen, en ook zijn derde keus wordt helaas, toevallig net door iemand anders gelezen.

Turhan Günay beklaagt zich over de gang van zaken bij zijn dochter die hem eens per week bezoekt. Zij maakt het sadistische uitleenbeleid van de bibliotheek wereldkundig en binnen de kortste keren weet iedere intellectueel, boekenliefhebber en bijlagenlezer in de wijde omgeving van Istanbul ervan. En iedereen weet ook wat hem te doen staat.

De boeken gaan binnen de muren nu van hand tot hand

In de dagen daarna blijven er maar boeken bij de gevangenispoort bezorgd worden. Niet twee of drie, maar tientallen, honderden. Ze stapelen zich op; terugsturen heeft geen zin, het zijn er domweg te veel. 'Ik ken heel wat indrukwekkende landschappen en steden, maar die boekentorens zijn het mooiste dat ik ooit heb gezien', zegt Elif, 'er kon niemand meer langs.' Wie de boeken de gevangenis in hebben gebracht, cipiers of bezoekers, vertelt het verhaal niet, maar wel dit: de boeken werden niet verbrand of door de shredder gehaald, maar gaan binnen de muren nu van hand tot hand.

Vandaag is het een jaar geleden dat een staatsgreep in Turkije werd verijdeld. Sindsdien zijn er 170 journalisten gevangen genomen, en ook onderwijzers, politiemensen, militairen, academici, advocaten en rechters. Op 24 juli staan twaalf journalisten van de Cumhuriyet terecht; net als Turhan Günay zitten de meesten al sinds oktober 2016 gevangen. Over een dode zeggen we weleens: iemand sterft pas echt als niemand zich hem meer herinnert. Voor gevangenen geldt misschien wel dat de muren om hen heen nog hoger worden als wij vergeten dat zij daar zitten.

Vonne van der Meer, namens PEN Nederland, Amsterdam

Wim Sonneveld en de oorlog

In de tv-serie over Wim Sonneveld wordt zijn optreden in het theaterprogramma Tom Poes en Ollie B.Bommel aangestipt. Dat brengt herinneringen. Die voorstelling heb ik, 6 jaar oud, gezien. Mijn oom was al vermoord in Auschwitz, mijn oudoom omgekomen in Kamp Amersfoort en er waren regelmatig huiszoekingen naar mijn ondergedoken vader. Desondanks gingen mijn moeder, broer en ik uit, ook naar de (Duitse) film, naar het kerstcircus in Carré en naar de Snip en Snap-revue.

Mijn familie zat in het verzet, was goed, maar wij lieten ons opvrolijken door Sonneveld, lid van de Kultuurkamer en dus fout. Hoe vreemd kon het zijn. Toch ben ik nog altijd blij dat wij niet thuis bleven zitten en ik zing nu, 75 jaar later, nog regelmatig: 'Beste kinderen in de zaal. Jullie kent ons allemaal. Tom Poes en Ollie B. Bommel. We staan dagelijks in de krant. Zijn bekend in het hele land. Tom Poes en Ollie B. Bommel.'

Fout? Het oorlogsleed, de Hongerwinter, de angst en de fusillade op het Weteringcircuit ben ik ook niet vergeten.

Ruud Gortzak, Bussum

Voorspellen is lastig

De eminente 85-jarige bioloog Paul Ehrlich gaat nog één keer los: er is een 'biologische uitroeiing' gaande die alleen maar is te vergelijken met de grootste uitsterfgolven uit de prehistorie. Gelukkig meldt de Volkskrant zelf al dat Ehrlich in 1968 voorspelde dat 'honderden miljoenen in het komende decennium zullen verhongeren', een voorspelling die volstrekt verkeerd uitpakte.

Maar er hadden nog wel wat meer kritische kanttekeningen bij gemogen gezien dat dit het meest gelezen stuk van de dag is volgens de Volkskrant app, maken de mensen zich zorgen. Het is dan goed om te weten dat Ehrlich ook voorspelde (in 1970) dat binnen tien jaar alle belangrijke zeevissen zouden zijn uitgestorven. Grote delen van de kustlijn zouden moeten worden ontruimd vanwege de stank.

Hij vond India, waar in die tijd regelmatig hongersnoden waren, een 'hopeloos geval' dat maar beter geen ontwikkelingshulp meer kon krijgen  inmiddels is de bevolking van India verveelvoudigd; toch staat het op eigen benen en zijn hongersnoden al decennia niet meer voorgekomen. Hij zei zelfs: 'Als ik een gokker was, zou ik er geld onder verwedden dat England in het jaar 2000 niet meer zou bestaan, en dat de Britse eilanden bevolkt zouden worden door 70 miljoen hongerige mensen.'

Zo kan ik nog wel even doorgaan.

Natuurlijk zijn de bevolkingsgroei en het uitsterven van soorten zorgwekkend. Maar het is jammer dat nu juist Paul Ehrlich zoveel aandacht trekt.

Peter Grünwald, Amsterdam, hoogleraar statistiek & machine learning

Mijn garage

Beste meneer De Vries, ik heb hartelijk gelachen om uw eigenwijsheid, vindingrijkheid en vasthoudendheid. Het is u uiteindelijk toch gelukt om in een beschermd dorpsgezicht een garage te bouwen waarin u uw Audi Q5 kan parkeren. Uniek in Nederland. Chapeau. Maar zeg eens eerlijk, had u niet gewoon een kleinere auto kunnen kopen?

Lieuwe Rozema, Groningen

Kamers gezocht

Veel gemeenten, waaronder Utrecht en Amsterdam, ontwikkelen beleid om te voorkomen dat steeds meer huizen worden opgedeeld in los verhuurbare kamers. Doel is om het aantal kamerwoningen voor drie of meer huurders te beperken en zodoende overlast voor de overige bewoners te beperken.

Maar deze gemeenten sluiten zo tegelijkertijd een groep jonge werkenden uit die niet aan een betaalbare huurwoning kunnen komen en financieel ook niet in staat zijn om een huis te kopen. Dus kiezen veel twintigers met een voltijdbaan ervoor om met een groepje van drie of vier vrienden of bekenden een huis te huren, zodat zij onderdak hebben en een betaalbare huur krijgen door de huurprijs te delen.

Het gaat in dit geval om werkende mensen die geen nachtelijke feesten organiseren en gewoon 's morgens vroeg weer naar hun werk gaan. Ook zorgen zij er net als de meeste andere huurders voor dat het huis netjes blijft, wordt onderhouden en niet in een zwijnenstal verandert. Dus hoezo overlast voor de buurt?

Triest dat de (grote) gemeenten in dit geval geen onderscheid willen maken tussen studenten enerzijds en twintigers met een volledige baan anderzijds. Door dit gemeentelijke beleid wordt de groep werkende twintigers opnieuw in het nauw gedreven als het gaat om betaalbare huisvesting. Dan lijkt er weinig anders meer over te blijven dan tot je 30ste bij je ouders te blijven wonen.

Inge Hogenbijl, Soest

Gemeentelijke beleid drijft werkende twintigers opnieuw in het nauw

Geen cent te veel?

Koen van Dijen schrijft dat de bouw van de Westerscheldetunnel prima binnen het budget is gebleven; wat ik niet lees is dat vele Zeeuwen zich ondanks de vele protesten blauw betalen aan tolgeld om er (noodzakelijk) gebruik van te kunnen maken. Voor woon-werkverkeer is er geen alternatieve route. Vandaar ook de '150 plus' voordeelregel (Meer dan 150 keer door de tunnel kost per keer 3,05 euro in plaats van 5 euro). Zeeuwen kunnen het dus inderdaad wel, te veel betalen.

Ed van Riel, Vlissingen

Levensgevaarlijk

Amerika bestookt IS vanaf de grond en vuurt daarbij 'levensgevaarlijke projectielen, zoals de hightechgranaat Excalibur, af'.

Schandalig die gevaarlijke dingen.

F. N. Boer, Lathum

Wie is hier gek?

'Kernwapens zijn nog steeds de olifant in de kamer', zegt Arnout Brouwers in zijn opiniestuk van 10 juli. Een mooie metafoor voor een groot probleem dat volgens hem niemand wil bespreken. Terwijl de West-Europese elite zich gek laat maken door het nucleaire gevecht tussen Trump en Poetin, is een meerderheid van landen bij zinnen gekomen.

Vorige week brachten 122 landen'de olifant' in de VN-zaal en stemden voor een verdrag dat ervoor zorgt dat landen geen kernwapens meer mogen hebben, ontwikkelen, gebruiken of testen. Nederland was het enige land dat tegenstemde.

Brouwers stelt dat onze vrede nog steeds op Amerikaanse kernwapens berust en is, terecht, bezorgd dat de VS en Rusland zich niet aan het INF-verdrag houden. Ook Frankrijk en Engeland moderniseren hun kernwapens. Gelukkig hebben in Europa onder andere Oostenrijk, Cyprus, Ierland, Vaticaanstad, Zweden en Zwitserland hun steun voor het kernwapenverbod uitgesproken en zullen meer Europese landen volgen.

Gek zijn slechts de staten die weigeren te zien dat zij zich uiteindelijk onder druk van democratische processen zullen moeten verbinden met het verdrag dat deze massavernietigingswapens verbiedt. Zo is het met biologische en chemische wapens gegaan en zo zal het ook met kernwapens gebeuren.

Ook de Nederlandse regering zal uiteindelijk moeten luisteren naar de 85 procent van de bevolking die volgens recente opiniepeilingen van het Rode Kruis wil dat Nederland zich aansluit bij de uiterst gezonde gedachte dat kernwapens verboden zijn.

Krista van Velzen, campaigner nucleaire ontwapening PAX, Utrecht


Brieven over de klassefoto

Openbare school is neutraal

Als je jouw kind naar een openbare school stuurt, is dat op zichzelf nobel te noemen. Maar sommige ouders die dit doen eisen dan wel dat de openbare school handelt volgens de regels van hun specifieke religie.

Doet de school dat niet, dan vordert men via de rechter een geldboete van de school. Hoe intolerant kun je zijn, vraag je je dan af. Hiermee wordt de openbare school gedwongen zich te conformeren aan willekeurige geloofsnormen.

Een openbare school dient juist geen onderscheid te maken en/of privileges te geven aan geloofstradities. Het is verwonderlijk dat de directeur van de openbare Maria Montessorischool te Den Haag de kinderen verlof heeft gegeven voor een islamitische religieuze feestdag terwijl het schoolprogramma gewoon doorgaat.

Openbare school moet vrij zijn van religieuze colportage van iedere religie

En dan zou deze openbare school ook nog eens haar onderwijsprogramma moeten afstemmen op de verschillende geloofsgebruiken. Deze toenemende vorm van religieuze (islamitische) indoctrinatie is uiteraard ontoelaatbaar op scholen, en volstrekt ridicuul op openbare scholen.

Een openbare school dient religieus neutraal te zijn en mag daarom geen geloofsrituelen faciliteren. Een openbare school moet vrij zijn van religieuze colportage van iedere religie. Het religieus neutraal onderwijs behoort alleen wetenschap als uitgangspunt te nemen. Het onderwijs moet daarbij gericht zijn op het ontwikkelen van de talenten van de kinderen.

Het onderwijs moet het kritisch onafhankelijk denken van kinderen bevorderen. Hiermee kunnen kinderen zich ontwikkelen als bewust zelfstandig handelende individuen, die in brede zin kunnen participeren in de samenleving en daarbij gepast respect hebben voor de medemensen in onze moderne maatschappij.

Hans de Vries, onderwijssocioloog en voorzitter van de Atheïstisch Seculiere Partij, Deventer

Rekening houden

Waarom kan een school geen rekening houden met leerlingen waarvan bekend is dat zij een belangrijke feestdag vieren als zij hun fotosessie plannen?

Waarom zou een school met veel welgestelde leerlingen er niet aan denken om een schoolfotosessie te houden op de vrijdag voor de krokusvakantie?

S. van der Werf, Diemen

Naast de juf

Hij kwam niet op de klassefoto, toch is zijn ziel niet geschaad

Ik ben een moeder van drie zonen. Mijn jongste zoon, die nu 35 jaar is, zat op de kleuterschool in 1986. Hij zakte een keer tussen de middag door het ijs op de vijver naast de school en ik heb hem 's middags thuisgehouden om bij te komen.

Hierdoor miste hij de komst van de schoolfotograaf en daarmee de jaarlijkse klassefoto. Geen moment konden wij toen bedenken dat dit zijn tere kinderzieltje zou kunnen schaden. Integendeel.

Het jaar daarop stond hij stralend en wel naast zijn juf op de foto van dat jaar.

Louise Struijs-Huffmeijer, Schoonhoven