Schrijver Stephan Sanders.
Schrijver Stephan Sanders. © Ivo van der Bent

Van atheïst naar belijdend katholiek: deze schrijver werd gelovig via de liefde

'Binnen het intellectuele circuit vermijden we het onderwerp'

Columnist Stephan Sanders (1961) veranderde radicaal van mening over het geloof.

De oude opvatting

'Geloven vond ik voor mensen die niet moedig genoeg zijn om alleen te leven. Mensen die wanhopig naar troost zoeken en die niet kunnen accepteren dat er geen betekenis ligt in het universum. Het leek me ook heel kinderachtig. Verder dacht ik er niet over na. Ik kende ook nauwelijks mensen die geloofden. Het was een wereld buiten de mijne.'

Het kantelpunt

Het was niet alleen een liefdesverhouding, maar een religieuze ervaring

'Het is de liefde geweest die mij van mening deed veranderen. Ik ontmoette iemand die zoveel voor me betekende dat die liefde mijzelf oversteeg. Door die bovenmenselijke liefde te ervaren, kun je op het idee komen dat er meer is. Het was niet alleen een liefdesverhouding, maar een religieuze ervaring. Ik kreeg een fysieke reactie van de liefde, ik ging er helemaal van trillen en die ander ook. Allebei tegelijkertijd, bij elkaar. Ik kon daar eerst geen verklaring voor vinden. Maar in de loop van de jaren - daar gaan jaren overheen - ben ik het idee serieuzer gaan nemen dat het een religieuze ervaring was.

'Daarbij kon ik er steeds minder goed tegen als mensen zo pertinent zeker wisten dat God alleen maar onzin is. Ik begon me te ergeren aan die ongelooflijke zekerheid waarmee atheïsten zeggen dat er niets is en dat er ook niets kan en mag zijn. Ik ging de mensen die de twijfel toelieten en die zeiden dat ze een godservaring hadden gehad, steeds sympathieker vinden.

Als je denkt dat je gelovig bent, moet je daar iets aan doen of je moet je mond houden

'Ook de dood van mijn moeder speelde een rol. Zij was eigenzinnig katholiek, voor haar was het mysterie belangrijk. Na haar dood begon ik dat bij mezelf ook toe te laten. Voor die tijd was het van haar en had het niets met mij te maken. Pas toen zij stierf, drong het tot mij door dat ik er zelf ook iets mee kon doen en me erin kon verdiepen.

'Ik ging proefgeloven, dus ik ging tegen mensen zeggen: 'goh, misschien ben ik wel gelovig', om te kijken of ze het krankzinnig zouden vinden. Of ik het zonder stotteren kon vertellen en zonder grimassen. Totdat ik een beetje ziekig van mezelf werd. Als je denkt dat je gelovig bent, moet je daar iets aan doen of je moet je mond houden. Als iemand zegt: 'Ik heb eigenlijk een sportief karakter', dan ga je sporten en dan ga je niet zitten dubben met een kopje kruidenthee in de achterkamer of je nou wel of niet sportief bent. Op een gegeven moment moet je zeggen: hardloopschoenen aan en nu gaan we naar de sportschool.'

Nieuwe opvatting

Alles wat je zegt in naam van God heeft iets parmantigs

'Ik ben gelovig. Sinds anderhalf jaar ga ik elke zondag naar de katholieke kerk. Ik hoefde niet meer gedoopt te worden, want dat hadden de nonnen in het kindertehuis in Halfweg al gedaan toen ik na mijn geboorte werd afgestaan.

'De katholieke kerk is een brede kerk. Er komen mensen met zeer orthodoxe tot zeer vrijzinnige standpunten. Wat me bevalt, is dat katholieken niet zo van het breken zijn. De protestanten zijn democratischer: als ze het niet met elkaar eens zijn, breken ze en beginnen ze een nieuwe kerk. Ik vind dat meer aan de politiek. Daar moet je principieel en precies zijn en breken als het niet lukt, maar juist in zaken van het geloof hoeft dat niet.

Geloof is een mysterie, alles wat je zegt in naam van God heeft iets parmantigs. De katholieke kerk is de kerk van het mysterie, we kennen God nooit volledig, het gaat ons begrip te boven. Het opschorten van de scepsis vind ik het mooiste: het kan alleen in de religie dat je wonderen ervaart.'

Het effect

'De diaken vroeg aan mij: denk je dat je er een beter mens van wordt? Dat vond ik zo'n verschrikkelijk goede vraag. Ik ben vroeger vaak bij psychiaters en psychologen geweest en die vroegen altijd: hoe voel je je, hoe zou je jezelf omschrijven, waar zit de pijn? Maar dat expliciete streven naar een beter mens worden, vond ik bijzonder. Daar gaat het dus om. Of het is gelukt? Dat gaat per dag. Ik probeer ermee te leven, soms gaat het een dag heel goed, soms helemaal niet. En dan twijfel je weer: ben ik wel gelovig? Dat ongeloof is niet helemaal weg. Voor ik mezelf gelovig noemde, heb ik nooit getwijfeld en nu is die twijfel toegenomen.

'Ik ben linkser geworden, nu ja, ik heb meer mededogen. Ik had nogal een hard liberaal standpunt van 'je moet je zelf een beetje zien te redden en de staat kan niet alles'. Dat is minder geworden. Barmhartigheid heeft een betekenis gekregen.

Mensen denken dat homoseksuelen uit de katholieke kerk worden geranseld maar dat is in het geheel niet waar

'Of ik als gelovige nog serieus wordt genomen in het intellectuele circuit? Ik praat er met mijn vrienden niet veel over. We omzeilen het onderwerp. Het is ook moeilijk om er een gesprek over te hebben als de ander denkt: het is allemaal onzin. Je bent dan snel uitgepraat. Ik heb nu mijn kerkvrienden met wie ik over geloof kan spreken.

'Ook merk ik dat sommige mensen heel boos worden. Ik heb weleens een taxichauffeur gehad, een oudere, aardige man, van over de 70 die me van Hilversum naar Amsterdam moest rijden. Die man ontstak in grote woede die de hele weg heeft aangehouden. Zo boos was hij nog steeds op de kerk. Er zit veel oud zeer. In die zin heb ik makkelijk praten, ik heb nergens last van gehad als kind van de jaren zestig.

'Mensen denken dat homoseksuelen uit de katholieke kerk worden geranseld maar dat is in het geheel niet waar. Kan de rooms-katholieke kerk fermer opkomen voor homoseksuele gelovigen en homoseksuelen in het algemeen? Ja dat vind ik wel, ik had het liever anders gezien. Maar ik heb het idee dat het geloof jou meer kiest dan jij het geloof.'