Tommy Wieringa veranderde van opvatting over grenzen: 'Een harde Europese buitengrens is noodzakelijk'

180 graden

Schrijver Tommy Wieringa (50) veranderde van opvatting over grenzen. En dat doet hem zeer.

Oude opvatting

'Ik ben de kleinzoon van een douanier die bij Lobith de scheepvaart op de Rijn bewaakte. Mijn moeder was als reactie daarop zeer tegen grenzen. Grenzen beschouwde ze als een achterlijk en beperkend verschijnsel. Ze hinderden haar. Ik heb dat eigenlijk ook altijd zo gevoeld.

'In mijn jeugd woonde ik aan de Duitse grens. Ik zag dat een groot deel van het continent 600 kilometer verderop gevangen werd gehouden achter een harde grens. Ik herinner me de blijdschap toen de eerste knip in het IJzeren Gordijn werd gemaakt.

'Mettertijd zag Europa meer en meer migranten komen uit Afrika en ik veronderstelde dat als je de moeite nam om al die grenzen over te steken, je als vanzelfsprekend deel wilde uitmaken van deze Kulturkreis.'

Het kantelpunt

Ik ervaar verlegenheid wanneer ik met de preutsheid van de orthodoxe islam wordt geconfronteerd

'Ik vond het zeer moeilijk om te onderkennen, maar ik heb moeten toegeven dat de integratie van veel nieuwkomers moeizaam verloopt. Vriendinnen van me kunnen niet prettig door delen van Amsterdam fietsen. Dat vind ik onaangenaam.

'Ik las studies over Marokkaans-Nederlandse meisjes die de toorn van hun ouders op zich laden als ze met autochtone Nederlanders omgaan. De zonen van de arbeidsmigranten die we in de jaren zestig en zeventig hiernaartoe hebben gehaald, zijn vaak verongelijkt en boos en veroorzaken problemen. In grote Europese steden is stilaan segregatie ontstaan, met buitenwijken waar verpauperde massa's zich ophouden, die een bron zijn van jihadisme. De orthodoxie waar religieuze puriteinen zich op beroepen en de claim op de enige en de ware God, verdraagt zich niet met een open samenleving.

'Ik ervaar verlegenheid wanneer ik met de preutsheid van de orthodoxe islam wordt geconfronteerd. Vrouwen die me niet aankijken in het contact. Ontmoetingen die ongemakkelijk verlopen omdat ik niet hetzelfde geloof heb. De Marokkaans-Nederlandse voetballertjes met wie ik na een rugbywedstrijd de kleedkamer deelde, die gekleed douchten. Daar zelf naakt tussen gaan staan is dan vreemd. Lichamelijke en geestelijke preutsheid verheft zichzelf tot norm en infecteert ook degene die er niks mee te maken heeft.

'Het was een schok voor Europa dat sommige van die weerspannige zonen zich uit naam van religieuze zuiverheid willen wreken op de veronderstelde westerse decadentie, juist omdat het ze moeite kost om daarvan deel uit te maken. Daaraan lees je af hoe lang de weg nog is om die eerste generaties onderdeel te laten zijn van dit Europa. Het Europa van die Gedanken sind frei - waar vrijheid van godsdienst bestaat, waar je vrij bent van eerwraak en vrij om je partner te kiezen en je los te maken van welke monotheïstische dwangreligie dan ook.'

Als je zelf bepaalt wie je toelaat, kun je ruimhartig zijn voor vluchtelingen en streng voor economische migranten

Nieuwe opvatting

'Het is een duivels dilemma, maar om de open Europese binnengrenzen te verantwoorden en te kunnen laten voortbestaan, is een harde buitengrens noodzakelijk. Zoals Paul Scheffer zegt in zijn boek De vrijheid van de grens: een open samenleving kan alleen binnen grenzen gedijen. Die mening ben ik intussen ook toegedaan. Tegen m'n zin, want het heeft bittere gevolgen. Als Europa zijn vrijheid wil blijven aanbieden aan haar burgers en de vluchtelingen en migranten die ze toelaat, ontkomt het niet aan de onvrijheid die een grens toch ook betekent. Dat doet me zeer, omdat ik erg gesteld ben op het idee van John Stuart Mill, die zegt dat de vrijheid van de een de vrijheid van de ander niet in de weg mag staan. Het is de paradox van Europa; het kan niet anders als je het Europa wilt blijven dat je bent.

'Met een sterke Europese buitengrens voorkom je een humanitaire ramp op de Middellandse Zee, waar al tienduizenden migranten zijn verdronken. Als je zelf bepaalt wie je toelaat, kun je ruimhartig zijn voor vluchtelingen en streng voor economische migranten; niet dat halfslachtige gerotzooi van nu. Degenen die we toelaten moeten we stevig omhelzen door ze onmiddellijk de taal te laten leren en onderdeel te maken van deze waardengemeenschap. Dat je vlucht uit Syrië maakt je nog niet automatisch een tolerante, vrijheidslievende Europeaan.'

Het effect

Het Europese project, hoe moeizaam het ook verloopt, wil ik graag voortzetten

'Het is een hinderlijk soort realisme dat me heeft bekropen. Maar het kan niet anders. Klimatologisch en demografisch staat ons nog veel meer te wachten. Water wordt een permanente bron van conflicten, Afrika staat een bevolkingsexplosie te wachten, de zwartste scenario's gaan uit van 1 miljard mensen nu naar 2,5 miljard in 2050. Het conflict dat Coetzee samenvatte als: 'Te veel mensen, te weinig dingen'. Ontwikkelingshulp zagen we vroeger vooral als een goed doel maar is nu van het allergrootste belang voor ons eigen voortbestaan.

'Een wezenlijk verschil met vroeger is dat ik me sterker betrokken voel bij Europa. Dat er in Italië een half miljoen ongeregistreerde migranten rondzwerft, dat in Griekenland de opvangkampen uitpuilen en dat in Polen democratische principes sterk onder druk staan, baart me zorgen. Terwijl ik vroeger dacht: laat Polen Polen zijn. Het Europese project, hoe moeizaam het ook verloopt, wil ik graag voortzetten. Ik denk dat er sterke Europese buitengrenzen nodig zijn om dat te beschermen.'