Poortjes op station Rotterdam Centraal.
Poortjes op station Rotterdam Centraal. © Arie Kievit / de Volkskrant

Tip voor Duo: speel volgende keer vooraf open kaart

Commentaar

Reisgegevens opvragen bij verdenking van fraude, dat is niet onlogisch. Maar wees er dan wel open over.

Frauderen met de studiebeurs was jarenlang niet zo ingewikkeld. Hele generaties kenden voorbeelden van studenten die ingeschreven stonden bij hun oom en tante terwijl ze gewoon elke avond bij hun ouders thuis in bed lagen. Duo, de voormalige Informatie Beheer Groep, stond erom bekend niet erg fanatiek te controleren. De verleiding was bovendien groot: wie voor september 2015 begon met studeren, krijgt als uitwonende nog altijd een veel hogere beurs dan een thuiswonende student.

Die vrijblijvendheid veranderde aan het begin van dit decennium toen fraudebestrijding een serieuze zaak werd voor Duo. Niet voor niets, want twijfels over adressen bleken verrassend vaak gegrond. De jaarlijkse schade voor de overheid werd geraamd op tientallen miljoenen euro's. Geen wonder dat Duo daar graag tegen wilde optreden.

Daarbij is nu wel iets misgegaan. In de jacht op fraudeurs kwam Duo op het logische idee om de reisgegevens van studenten op te vragen bij Translink, het bedrijf achter de ov-chipkaart. Wie elke avond de bus pakt naar z'n ouders in plaats van naar z'n officiële woonadres, heeft immers wat uit te leggen.

Het voornaamste bezwaar is dat Translink niet eerlijk is over het doorspelen van reisgegevens

Maar het mag niet. Na protest van een student vonniste de Haagse rechtbank dat Translink de privacy van de chipkaarthouders heeft geschonden. Het voornaamste bezwaar is dat Translink er niet eerlijk over is. In al z'n uitingen wekt het bedrijf de indruk dat de privacy van z'n gebruikers voorop staat: 'Wij koppelen alleen persoonsgegevens aan kaartgegevens om service te verlenen aan reizigers.' Of, in uiterste gevallen, als er een strafvordering van justitie komt. Daarvan was in dit geval geen sprake.

Dat raakt de kern van het privacydebat: naarmate de overheid gretiger gebruikmaakt van privacygevoelige informatie, gaat ook de verplichting zwaarder wegen om daar volstrekt helder over te zijn. Zodra persoonsgegevens worden verzameld en vastgelegd, dient voor iedereen duidelijk te zijn hoe en onder welke voorwaarden met die gegevens kan worden omgegaan, benadrukt de rechtbank.

Duo hoopt in hoger beroep alsnog z'n gelijk te halen en de omstreden beurs terug te vorderen. Voortaan vooraf open kaart spelen is beter en waarschijnlijk effectiever.