Een recent feest ter ere van Kim Jong-il, Kim Jong-uns vader.
Een recent feest ter ere van Kim Jong-il, Kim Jong-uns vader. © AFP

The New York Times mocht langskomen in Noord-Korea. Het werd geen geruststellend bezoek

Een kernoorlog overleven? In Noord-Korea geloven ze zelfs in de overwinning

Als je Noord-Korea binnenvliegt in een oud-Russisch vliegtuig, betreed je een nieuw universum - waarin de Opperste Leider de laffe Amerikaanse imperialisten weerstaat, waarin drielingen bij de geboorte van de ouders worden gescheiden om te worden opgevoed door de staat, waarin kernoorlog dichtbij is maar te overleven valt - en waarin er nul sympathie is voor Amerikaanse gevangenen zoals Otto Warmbier. Dat was de student die werd gearresteerd voor het stelen van een poster, veroordeeld tot 15 jaar zware dwangarbeid en uiteindelijk naar de VS werd teruggestuurd in vegetatieve staat (zie ook video onderaan).

Alom aanwezig is de aanname dat Noord-Korea een kernoorlog niet alleen kan overleven, maar ook winnen

Ik kreeg een visum voor Noord-Korea, samen met drie andere journalisten van The New York Times. Het ministerie van Buitenlandse Zaken maakte snel een uitzondering op het reisverbod naar Noord-Korea. Veel meer dan bij mijn vorige bezoeken bereidt Noord-Korea zijn mensen voor op een nucleaire confrontatie met de VS. Scholieren marcheren in militair uniform door de straten om Amerika te verketteren. Op afbeeldingen op grote borden langs de weg worden de Amerikaanse hoofdstad en vlag verpulverd door raketten. Beelden van raketten zijn overal - in de speelplaats van een crèche, bij een dolfijnenshow, op televisie. Ook alom aanwezig is de aanname dat Noord-Korea een kernoorlog niet alleen kan overleven, maar ook winnen.

'Als we ten strijde moeten trekken, zullen we niet aarzelen de VS totaal te verwoesten', zegt de 38-jarige onderwijzer Mun Hyok-myong desgevraagd in een amusementspark. Een 41-jarige fabrieksarbeider reageert verbaasd als ik vraag of hij denkt dat zijn land een kernoorlog kan overleven. 'We zouden zeker winnen.'

Kernprobleem: hardliners

Deze interviews werden afgenomen in aanwezigheid van twee mensen van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op een andere manier is het sowieso onmogelijk dat gewone mensen vrijuit zouden kunnen praten met een buitenlandse verslaggever. Dus deze citaten moeten worden gezien als weerspiegeling van een overheidsscenario - in dit geval een verontrustend oorlogszuchtig scenario.

Ik voelde ditmaal meer beperkingen - en meer spanningen - dan bij eerdere bezoeken. Voorheen kon ik ook topgeneraals en mensen uit de veiligheidsdiensten spreken - nu werden deze verzoeken afgewezen.

Een kernprobleem is dat de hardliners in opkomst lijken in Washington en Pyongyang. In Washington bepleit minister Tillerson een diplomatieke oplossing, maar president Trump ondermijnde hem op Twitter, waar hij dit 'zonde van de tijd' noemde.

In Pyongyang tonen functionarissen ook weinig belangstelling voor het soort moeilijke compromissen dat noodzakelijk is om de crisis op te lossen. 'Het Koreaanse schiereiland staat aan de vooravond van de uitbraak van een kernoorlog', aldus Choe Kang-il, een hoge ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken. 'Wij kunnen zo'n oorlog overleven', voegde hij eraan toe. Verschillende gesprekspartners zeiden dat het geen goed moment is voor onderhandelingen met de VS.

De Noord-Koreanen benadrukken dat de VS de eerste stap moeten zetten en de sancties en hun 'vijandige houding' moeten opgeven - wat niet zal gebeuren. De VS zijn even onrealistisch door te eisen dat Noord-Korea zijn nucleaire programma opgeeft.

Ik vertelde Choe dat mijn bezoek me een gevoel van déjà-vu gaf en me herinnerde aan een bezoek aan Saddam Hoesseins Irak aan de vooravond van de Amerikaanse invasie. Met dat verschil dat een oorlog hier niet slechts een regionale ramp zou zijn, maar een nucleaire catastrofe. Choe was niet onder de indruk. Hij zei dat Irak en Libië de vergissing hadden begaan hun nucleaire programma's op te geven; in beide gevallen stootte Amerika vervolgens het bewind uit het zadel. De les is duidelijk, zei hij, en Noord-Korea zal nooit zijn kernwapens weg onderhandelen.

Positieve veranderingen

Niettemin, en ondanks de schaduw van een mogelijke oorlog, zijn er ook positieve veranderingen in Noord-Korea geweest. De hongersnood is voorbij (al belemmert ondervoeding nog steeds de ontwikkeling van een op de vier kinderen), de economie heeft zich ontwikkeld en regeringsfunctionarissen zijn opener en slimmer dan die van de voorgaande generaties.

Noord-Korea is niet langer hermetisch gesloten en Zuid-Koreaanse popmuziek en televisieseries worden vanuit China binnengesmokkeld op usb-sticks en dvd's (ernaar kijken is een serieuze misdaad). Er is ook een intranet - een strak gecontroleerde binnenlandse versie van internet - en studenten leren Engels op school.

Maar het blijft Noord-Korea. Geen van de schoolkinderen die ik sprak had ooit gehoord van Beyoncé of The Beatles. Ik vroeg of ze Facebook kenden. Eentje kende het, omdat de software van computers er soms naar verwees, maar hij wist niet wat het was.

Dit is de meest totalitaire staat in de geschiedenis, omdat het technologieën kan gebruiken waarvan Stalin en Mao slechts konden dromen

Elk huis of dorp in Noord-Korea heeft een luidspreker, een link met Big Brother, van waaruit elke ochtend de propaganda schalt. Religie en maatschappelijke organisaties zijn niet toegestaan. De overheidscontrole verslapte tijdens de afschuwelijke hongersnood in de jaren negentig, toen circa 10 procent van de bevolking stierf, maar is nu weer op niveau. Dit is de meest totalitaire staat in de geschiedenis van de wereld, omdat het computers, camera's, mobiele telefoons en andere technologieën kan gebruiken waarvan Stalin en Mao slechts konden dromen.

De persoonlijkheidscultus floreert nog altijd. Elk jaar sterven mensen in pogingen om portretten van Kim uit brandende huizen te redden. Ik heb door de jaren heen veel overlopers geïnterviewd en die zeggen dat er meer onvrede is onder jongeren en mensen uit de grensstreek met China. Maar ze voegen eraan toe dat veel Noord-Koreanen nog echt in het systeem geloven en de Kimfamilie aanbidden. Ze kennen niks anders.

Roekeloos overmoedig

Wat dit zo gevaarlijk maakt, is dat Noord-Koreanen overtuigd zijn dat ze de VS al verschillende keren hebben verslagen - en dit opnieuw kunnen. Elke persoon met wie we spraken - van student tot ambtenaar - wist dat als er oorlog uitbreekt de VS in as zullen eindigen en Kim de grote overwinnaar zal zijn. 'De Amerikaanse trots zal verbrijzeld worden', voorspelde een student die oorlog waarschijnlijk acht. 'De grote neus van Amerika zal worden afgesneden.' Misschien is Kim zelf niet zo roekeloos overmoedig. Maar historisch gezien bestaat het risico dat dictators hun eigen propaganda gaan geloven.

Gezien het wederzijdse wantrouwen is makkelijk te zien hoe het fout zou kunnen gaan. Beide kanten staan op scherp. Amerikaanse militairen schatten in 1994 dat een nieuwe Koreaanse Oorlog een miljoen slachtoffers zou kosten. Nu zou, met de kans op het gebruik van kernwapens, dat aantal veel hoger kunnen uitvallen.

Mijn gevoel is dat beide zijden bang zijn zwak over te komen en elkaar daarom militair pogen te intimideren, terwijl ze eigenlijk liever een vreedzame oplossing zouden bereiken, zonder de weg daar naartoe te kennen.

Als wederzijdse 'bevriezing' geen optie is, resteert de langetermijnoptie van wederzijdse afschrikking

Dus hoe komen we uit deze rotzooi? Uiteindelijk is wellicht de meest realistische hoop gericht op wat genoemd wordt een 'bevriezing in ruil voor een bevriezing', met Noord-Korea dat ophoudt met zijn nucleaire en raketproeven in ruil voor verlichting van sancties en vermindering van Amerikaans-Zuid-Koreaanse militaire oefeningen. Dit alles met als langetermijndoel denuclearisering. Helaas wijzen beide kanten deze benadering af. Ik was teleurgesteld in het gebrek aan Noord-Koreaanse belangstelling hiervoor.

Als wederzijdse 'bevriezing' geen optie is, resteert de langetermijnoptie van wederzijdse afschrikking. Maar dat zou riskant zijn, want we hebben een Amerikaanse president en een Noord-Koreaanse leider die beiden onbesuisd, overmoedig en geneigd tot het escaleren van om het even welk dispuut zijn. Ik verlaat Noord-Korea met hetzelfde slechte voorgevoel als toen ik Irak verliet in 2002. Oorlog is te voorkomen, maar ik ben niet zeker dat het zal gebeuren.

Nicholas Kristof is columnist van The New York Times.

Dit is een ingekorte versie van Kristofs stuk, te lezen op nyt.com. © The New York Times

Lees hier hoe een Noord-Koreaanse topdiplomaat Kim Jong-un ten val wil brengen

Een Noord-Koreaanse topdiplomaat die overloopt naar Zuid-Korea, dat gebeurt zelden. Thae Yong-ho deed het en wil nu bijdragen aan de val van dictator Kim Jong-un, op wiens dodenlijst hij waarschijnlijk staat. 'Kim Jong-un is niet gek. Hij doet alsof hij gek is.'

Deze Nederlander liep begin april de marathon van Pyongyang: 'Ik had van top tot teen kippenvel'

Tussen de vele promoties binnen de Noord-Koreaanse Arbeiderspartij, afgelopen weekend, viel een opvallende naam te bespeuren: Kim Yo Jong, de 30-jarige zus van leider Kim Jong-un. Zij mag zich voortaan roulerend lid van het politbureau noemen.