Een bushalte met een reclame voor de musical Anne, ondergekalkt met hakenkruizen, jodensterren en
antisemitische leuzen.
Een bushalte met een reclame voor de musical Anne, ondergekalkt met hakenkruizen, jodensterren en antisemitische leuzen. © ANP

Suggestieve vragen in onderzoek antisemitisme

In een onderzoek naar antisemitisme zijn de vragen te suggestief en de mogelijke antwoorden te beperkt.

'Twaalf procent van jonge moslims denkt niet zo positief over Joden in Nederland', luidt een van de conclusies van een onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut en de Anne Frank Stichting naar antisemitisme onder jongeren. Minister Asscher van Sociale Zaken, die opdracht gaf tot de enquête, noemt de uitkomst 'schokkend'. Ik begrijp de zorgen van de minister, maar stoor me aan de onderzoeksmethode waar dit resultaat uit voortkomt.

Ten onrechte wordt een absoluut cijfer op een groep mensen gedrukt

De onderzoekers hebben een complex maatschappelijk probleem - antisemitisme - gekwantificeerd door veel te simpele antwoorden te verlangen. Op de vraag 'Hoe denk je over Joden in Nederland?' konden de jongeren enkel kiezen uit 'positief', 'neutraal' en 'niet zo positief'. 12 procent van de geënquêteerde moslims antwoordde 'niet zo positief'. In absolute getallen: 46 van de 387 ondervraagde islamitische jongeren.

'Niet zo positief'

Het onderzoek Antisemitisme onder jongeren in Nederland is te lezen op de website van Verwey-Jonker Instituut.

Wat betekent 'niet zo positief'? Dat zegt mij 'niet zo' veel. Er zit nogal wat ruimte tussen niet zo positief zijn over iemand met een ander geloof/afkomst en extreem negatieve of zelfs racistische opvattingen hebben. Antisemitisme lijkt me eerder bij dat laatste horen.

De onderzoekers kozen voor een schaal van drie antwoorden (in plaats van de meer gangbare en specifiekere schaal van vijf) om aan te sluiten bij de doelgroep: 'Ook 15-jarige jongeren op vmbo-niveau moesten in staat zijn om de vragenlijst te kunnen begrijpen en vlot te beantwoorden', schrijven ze. Oftewel: laten we complexe materie als antisemitisme vooral niet te ingewikkeld maken voor de mensen van wie we willen weten of ze antisemitisch zijn.

De interviewers merken nog wel op dat 'antisemitisme een complex concept is', maar daar blijft de nuance bij. Het onderzoek gaat namelijk over 'de factoren die kunnen bijdragen aan antisemitisme'. Geen poging dus om een complex concept te definiëren voordat men gaat enquêteren, maar meteen in 'de factoren' duiken.

Die factoren denken de onderzoekers te vinden in 'beeldvorming over Joden en Israël', 'Midden-Oosten-gerelateerd antisemitisme' en 'antisemitisme in de context van voetbal'. Hoe kan in één enquête tegelijkertijd worden gevraagd naar gevoelens over het immens ingewikkelde Israëlisch-Palestijnse conflict en naar iets banaals als scheldpartijen in het stadion?

De schade aan het imago van jonge moslims, dat toch al niet best was, is al gedaan

Suggestieve vragen

Het leidt tot sommige danig suggestieve vragen, zoals: 'Stel je voor dat bij een bombardement van het Israëlisch leger een groot aantal Palestijnse vrouwen en kinderen omkomt. In hoeverre heb je dan begrip voor het uitschelden van Joden of het bekladden van begraafplaatsen?' De uitslag: een kleine vijftig islamitische jongeren heeft begrip voor 'naroepen of uitschelden', circa dertig jongeren snappen het bekladden. Dezelfde vraag wordt gesteld over het uitschelden van 'Zionisten'. Die 15-jarige vmbo'er die een schaal van vijf antwoorden niet zou aankunnen, wordt geacht op straat Joden te kunnen onderscheiden van aanhangers van de staat Israël.

Antisemitisme kent veel gradaties, maar met een dergelijke vraagstelling en beperkte antwoordkeuze is het in elk geval niet te meten. Ik kan van geen van die 46 jongeren die 'niet zo positief' denken over Joden met zekerheid zeggen dat ze antisemiet zijn. De conclusie over '12 procent van de jonge moslims' lijkt me niet houdbaar. Ten onrechte wordt een absoluut cijfer op een groep mensen gedrukt.

Een onderzoek dat alle kanten opgaat en tegelijk simpele antwoorden verlangt, levert weinig bruikbaar materiaal op. Vandaar ook dat Asscher meteen vervolgonderzoek aankondigt. De schade aan het imago van jonge moslims, dat toch al niet best was, is al gedaan. Een complex onderwerp als antisemitisme en een diverse groep als 'jonge moslims' verdienen een betere behandeling.

Reacties (28)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Meneer Dick -
    Antisemitisme is de allerergste soort discriminatie. Want de kennis over de genocide in de Tweede Wereldoorlog maakt van antisemitisme de allerergste soort discriminatie.
  • Johnny123 -
    Rutte vindt het belangrijk dat er iets tegen antisemitisme gedaan wordt. Als het over moslimhaat gaat echter (volgens het onderzoek een veel groter probleem), houdt hij zijn schouders op. "Wij hebben nu al te veel regels", zegt hij dan. Dat hij met twee maten meet is geen schok, maar dit is wel weer een mooie illustratie.
  • Riggiie -
    Het feit dat Joodse instellingen in Amsterdam allemaal bewaakt woden geeft te denken. En dat komt over het algemeen niet van de autochtone Nederlanders. Helaas, het is niet anders. Ontkennen, wegkijken heeft geen zin.
  • E.Hartogs -
    Wie sommige reacties hieronder leest zal makkelijk kunnen begrijpen waarom joden massaal Europa ontvluchten. Nog iets: De stelling dat joden kritiek op Israel als anitsemitisme ontwaren is een valse stelling. Wij ontwaren onevenredige kritiek op Israel als antisemitisme. Wie dat verschil niet wil begrijpen is niet ter goede trouwe.
  • Hazlo -
    Ik kan mij niet voorstellen dat slechts 12 procent van de moslimjongeren negatief denkt over Joden, bij de Nederlanders is dit percentage al royaal hoger zoals bleek uit een onderzoek van de E.O. en dat is gelet op steun van bijna alle Joods Nederlandse organisaties aan de extreem rechtse, misdadige politiek van Israel ook meer dan begrijpelijk, en gelet op de onverzoenlijke koers die dit land is ingeslagen m.b.t de door haar bezette gebieden zal naar ik vermoed dit negatieve gevoel alleen maar sterker gaan worden!
  • LuiTuig -
    Ik heb überhaupt geen vertrouwen in onderzoeken die zich vooral baseren op peilingen, hoe representatief die peilingen ook lijken te zijn. De Europese Commissie kon bijvoorbeeld melden dat zeventig procent van de Nederlanders positief stond tegenover de islam, maar Maurice de Hond kon melden dat meer dan vijftig procent van de Nederlanders een migratiestop wilde uit islamitische landen en vond dat de islam niet bij Nederland hoorde. Die resultaten lopen zo ver uiteen dat ik me afvraag of er ook maar één op peilingen gebaseerd onderzoek is dat geen totale onzin is.
  • Ad van der waal -
    Waarom gaat ieder artikel over dit onderzoek over antisemitisme van moslems? De negatieve perceptie van autochtonen over moslims ligt op 40%. Terwijl die toch geen zgn. christenlanden bezetten, zoals Israel in Palestina.
  • WTJGM -
    Rob_K---Of realistisch, dat kan natuurlijk ook, want die komen vaker dan de enqueteurs in aanraking met betreffende allochtonen...
  • Rob_K -
    UIt figuur 4.1 van het onderzoek blijkt dat een veel groter percentage autochtonen jongeren "niet zo positief" denkt over verschillende groepen minderheden. Hoe zou je dat noemen? Xenofoob misschien?
  • WTJGM -
    Was het onderzoek anoniem? In ander geval kun je er gif op innemen dat de uitslag geflatteerd is, en het werkelijke percentage hoger uitvalt. Met een korte, simpele vraagstelling sluit je de vele nuances uit, terwijl je met de vragen zelf de uitslag kunt aansturen. Dergelijke onderzoeken moet je zowel diep als breed houden, voor een beter inzicht. En vooral door een onafhankelijk instituut, wat van de AFS bepaald niet gezegd kan worden. Cijfers staan voor manipulatie, waarna interpretatie, en vooral Nederlandse onderzoeken blinken niet uit door gedegenheid. Misschien is het 12%, misschien 52%.