Commissievoorzitter Rein Jan Hoekstra (L) en secretaris Bert Kreemers (R) tijdens de presentatie van het rapport Hoekstra. In het rapport staan de uitkomsten van het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Bart van U.
Commissievoorzitter Rein Jan Hoekstra (L) en secretaris Bert Kreemers (R) tijdens de presentatie van het rapport Hoekstra. In het rapport staan de uitkomsten van het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Bart van U. © ANP

Strafrecht is er niet voor patiënten

Psychiatrische patiënten komen voor de rechter doordat zij niet de juiste zorg hebben gekregen.

Van U., verdacht van de moord op Els Borst, zegt tegen de wijkagent: 'Als ik niet aangehouden word, ga ik strafbare feiten plegen, zodat ik toch aangehouden word.'

Een 'cry for help' van een psychiatrisch patiënt die, als het er op aankomt, precies weet wat voor gevaar hij is voor zijn omgeving: een oplossing wordt echter zelden geboden. Iedere strafrechter zal zich zaken kunnen herinneren waarbij een verdachte wanhopig aangeeft bij het politiebureau dat het met hem fout kan gaan lopen, maar dat daar dan onvoldoende actie op wordt ondernomen. Vaak met dramatische gevolgen.

De rechter krijgt vandaag de dag steeds vaker de psychiatrische gevallen voor zijn neus.

Aan hun lot overgelaten

De samenleving is nu minder ingericht op het geven van hulp, is individualistischer geworden

De rechter heeft altijd al moeten oordelen over mensen met afwijkend gedrag die een gevaar of overlast voor zichzelf of de omgeving betekenen. Dan werd tevens beoordeeld of iemand hulp of begeleiding nodig had. Als die hulp niet meer nodig was, kon iemand meestal zonder al te veel problemen in de maatschappij terugkeren.

De samenleving is nu minder ingericht op het geven van hulp, is individualistischer geworden: sociale structuren zijn weggevallen waarop zij van oudsher konden terugvallen, waardoor mensen nu sneller aan hun lot worden overgelaten.

Daarbij komt dat we op dit moment worden geconfronteerd met grote aantallen mensen die geen hulp meer krijgen door bezuinigingen of door het sluiten van instellingen waar zij behandeld werden.

Al deze mensen worden aan hun lot overgelaten en kunnen vaak hun levenssituatie niet aan. Het risico dat ze daardoor met justitie in aanraking komen is groot. Maar in de huidige ontstane situatie kan dan meestal geen opvang of begeleiding meer worden geregeld. Zelfs niet als de betrokkene zelf aangeeft zichzelf als een gevaar voor de omgeving te zien.

Zorg

De mannen uit deze voorbeelden horen niet in het strafrecht thuis, maar verdienen zorg die ze nodig hebben

Een huilende man beschrijft zijn onmacht omdat hij zich niet teweer kan stellen tegen de dwingende stemmen in zijn hoofd, die hem aansporen om de gewelddadigste dingen uit te voeren. Hij heeft nooit de juiste zorg kunnen vinden en al zo vaak de noodklok geluid. Uiteindelijk heeft hij iemand vermoord.

Een andere man, die zijn plek in een kliniek in de provincie had gevonden, moet nu, omdat de kliniek sluit, in de stad naar zelfstandigheid groeien. Hij kan dat echter nog helemáál niet aan en valt terug. Hij is zijn agressie niet meer de baas en steekt iemand neer.

De mannen uit deze voorbeelden horen niet in het strafrecht thuis, maar verdienen zorg die ze nodig hebben, waardoor ernstige misdrijven kunnen worden voorkomen.

Aangifte

De strafrechter lijkt het laatste loket voor mensen met een psychiatrische aandoening te worden, maar dan één zonder oplossing

Ook is er een toename van conflicten in instellingen van geestelijke gezondheidszorg, waarvan medewerkers aangifte doen van mishandeling, bedreiging of belediging. Het huidige beleid van die instellingen is om van ieder incident aangifte te doen. Dat betekent dat nu vervolging wordt ingesteld, waar voorheen de instelling zelf een oplossing vond, bijvoorbeeld door overplaatsing naar een afdeling met meer begeleiding. Daar lijkt nu geen geld meer voor te zijn. Nu wordt de patiënt opgepakt, en hij mag veelal niet meer terugkomen, zonder dat een vervangende plek wordt geregeld.

De strafrechter lijkt het laatste loket voor mensen met een psychiatrische aandoening te worden, maar dan één zonder oplossing. Opsluiten in een gevangenis, in het psychiatrisch deel ervan, is dan vaak het enige middel dat een rechter heeft om de samenleving op korte termijn te beschermen of te ontlasten. Aan de psychiatrische patiënt wordt de broodnodige zorg onthouden; hij wordt er geen haar beter van, eerder slechter. De samenleving plukt er op die manier alleen maar de wrange vruchten van.

Volg en lees meer over:

Reacties (7)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Alexander Savornin Lohman -
    Grote waardering dat een rechter naar buiten treedt. Vaandrager stelt terecht dit probleem aan de orde. Wat in de Verenigde Staten gebeurt, slaat een decennium later naar Europa over. Amerikaanse gevangenissen zitten vol psychisch gestoorden. In de V.S. blijken Mental Health Courts succes te hebben. Onder supervisie van de rechter ondergaan criminelen met een psychische stoornis behandelingstrajecten die hen in staat stellen te integreren als gerespecteerde burgers. Laat dit soort constructieve rechtspraak ook maar naar Nederland komen.
  • Jaap Straalen -
    Beste Risp, Het is natuurlijk niet gemakkelijk om het werk te doen in de psychiatrie, maar u heeft duidelijk voor iets moeilijks gekozen: petje af. Het lijkt mij echter zeker niet goed om mensen die onder andere agressief zijn en daarvoor zijn opgenomen, terug te verwijzen naar de gevangenis. Het is toch juist de taak van de psychiatrie om mensen verder te helpen. Dan kan je toch niet de handdoek in de ring gooien. Misschien is zoals u zegt, de agressie toegenomen, maar ik heb ook het idee dat de tolerantie in het algemeen is afgenomen, en misschien ook onder professionals,
  • Risp -
    Ik werk al 20 jaar als verpleegkundige in de psychiatrie. Op allerlei afdelingen gewerkt. Het is niet zo dat instellingen bij agressie zelf een oplossing vonden waar ze nu aangifte doen. Ik heb vaak messen, kokend water, stokken ed tegenover me gehad. Maar vroeger had men de mentaliteit dat agressie gewoon bij het werk hoorde. Er werd verder weinig mee gedaan. Tegenwoordig accepteerd men dit niet meer en doet men structureel aangifte. En mijn inziens terecht. Agressie is op afdelingen gedurende de jaren juist minder geworden. Maar de laatste jaren weer een stijging door meerdere oorzaken.
  • kotsziekvanpolitiek -
    Eindelijk iemand die het lef heeft om deze neo-liberale 'zoek het maar uit' regering aan te spreken op hun eindeloze walgelijke bezuinigingsdriften die de maatschappij totaal ontwrichten en uiteindelijk meer geld kosten dan er bespaard wordt. Daarbij komt nog het totale falen van het OM, Politie en Justitie - zie de zaak Els Borst - jarenlang geleid door Teeven en Opstelten. Het wordt tijd dat wij tegen de regering roepen: 'zoeken jullie het zelf maar uit'! Petje af voor Meta Vaandrager!
  • Hazlo -
    Dit soort mensen hoort in een inrichting behandeld te worden, maar de neo liberale kliek die het op dit moment voor het zeggen heeft is bezig de gezondheidszorg uit te kleden en te slopen. Thans beloven PvdA en VVD een belastinghervorming, alles wat in de afgelopen jaren is kapot bezuinigd moet in de vorm van belastingverlaging aan de midden en hogere inkomens worden teruggegeven en D66 en het CDA gaan dit A sociale plan natuurlijk steunen, nog meer afbraak van welzijn en gezondheidszorg, nog meer verloedering en nog grotere inkomstenverschillen met alle gevolgen voor de samenleving van dien!
  • kauwgum -
    Triest maar waar. Dit soort cliënten, vragen een maximum aan inspanning, met een minimum aan resultaat. Is vanuit het marktwerkingsgegeven niet interessant. Daarnaast is het zo, dat het helemaal niet aantrekkelijk is om verantwoording te nemen voor de zorg van deze mensen, omdat onze samenleving zondebokken wil, zo gauw er iets fout gaat. En aangezien de problematiek vaak erg complex is, kun je eigenlijk alleen maar geen fouten garanderen, als je de volledige controle overneemt, dus opsluiten. En dat kan alleen onder strikte voorwaarden.
  • yiannis 2 -
    In 1980 beschreef ik in MGV soortgelijke situaties. Het is dus een structureel probleem dat na 35 nog niet is opgelost. Het probleem is dat er geen eerstelijnsoverlap is tussen 'stoppen' (politie) en 'helpen' (GGZ). Ik pleitte in 1980 voor een forensisch maatschappelijk werken of een GGZ-verpleegkundige. Beiden met politiebevoegdheden.