Musicalster Jim Bakkum samen met vaders en hun baby's en peuters tijdens een babydisco op de Negenmaandenbeurs.
Musicalster Jim Bakkum samen met vaders en hun baby's en peuters tijdens een babydisco op de Negenmaandenbeurs. © ANP

Sarah Sluimer: Er gaat te veel mis om te zeggen dat we klaar zijn met de emancipatie

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van zeven auteurs. Later vandaag historicus Geerten Waling, nu eerst schrijver Sarah Sluimer.

In Nederland gaat nog steeds heel veel mis na het moment dat een man en een vrouw een kind krijgen

In de Volkskrant van woensdag 23 augustus vertelt Bas van 't Hoff over de langdurige strijd om na zijn scheiding het contact met zijn kinderen te kunnen behouden. Instanties als Jeugdzorg en zelfs de rechter werkten hem onterecht tegen.

Bas van 't Hoff is niet de enige. Hoewel de rechter de laatste jaren steeds minder gauw geneigd is om het leeuwendeel van de voogdij automatisch aan de moeder toe te wijzen, zijn er nog steeds veel vaders die met lege handen achter blijven. Een stichting als Dwaze Vaders, die strijdt voor de rechten van gescheiden vaders, is daar een bewijs van.

Waarom gebeurt dit nog steeds? De vaders die, ondanks het feit dat ze evenveel tijd in de opvoeding hebben gestopt als de moeders, bij een scheiding aan het kortste eind trekken lijden aan hetzelfde maatschappelijke probleem als de moeders die terecht komen in een parttimebaan of zelfs fulltime thuisblijven.

In Nederland gaat nog steeds, ondanks het hardnekkige standpunt dat we toch wel klaar zijn met die hele emancipatie, heel veel mis na het moment dat een man en een vrouw een kind krijgen.

Ongelijkheid

Op geen enkele manier wordt het idee dat vrouwen gedetermineerd zijn als verzorgende kracht betwijfeld

Om het allereerste grote probleem dat op ieders pad komt nog maar eens te benoemen: de ongelijkheid begint bij het vaderschapsverlof. Wanneer een kind geboren wordt begint alles opnieuw. De relatie tussen de ouders, de verdeling in het huishouden, het gezamenlijke onderzoek naar de verhouding tot je kind. Wanneer de vader op dat moment slechts een paar dagen bij zijn baby gegund is, wordt de nieuwe maatstaf al snel klassiek. De moeder neemt het leeuwendeel van de zorg en het huishouden op zich, de vader schuift 's avonds moe aan tafel en weet slechts in de weekenden de nachtelijke huilpartijen op te vangen.

In de orkaan van dat eerste jaar met kind is het lastig om na die ongelijke start de verhoudingen eerlijker te verdelen, alleen al omdat de moeder significant meer tijd heeft doorgebracht met de baby dan de vader. Waar met betrekking tot de autonomie van mannen maatschappelijk gezien niet veel aanpassing wordt gevraagd nadat het kind is gearriveerd, zitten vrouwen al snel vast aan een clusterfuck van verwachtingen, eisen en twijfels die allemaal over haar nieuwe, belangrijkste rol gaan: die van moeder.

Mij moet het eerste mainstream boek nog onder ogen komen waar het recht op individuele ontwikkeling van vrouwen na de bevalling centraal staat. Vrijwel alle informatie over ouderschap, zowel online als in pedagogische boeken, is op vrouwen gericht. De toon die daarbij over het algemeen wordt aangeslagen veronderstelt dat je als vrouw blij mag zijn als 'je vent' 'een handje meehelpt.'

De ruimte die moeders binnen deze literatuur wordt geboden om iets meer te zijn dan een verzorgend lichaam die haar ego compleet opzij zet is klein: klagen is toegestaan, verlangen naar een leven zonder kinderen mag. Maar uiteindelijk wordt op geen enkele manier het idee dat vrouwen gedetermineerd zijn als verzorgende kracht betwijfeld. Het is een zwaar lot om te dragen, maar de man kan dat ding met die kinderen nu eenmaal niet zo goed als jij, zo is de ten onrechte ook onder vrouwen trotse tendens.

Dubbele belasting

Soms ben ik verbijsterd dat ik dit in 2017 nog moet opschrijven

De moeders die er wel in slagen om hun carrières weer op te nemen zitten vaak met een dubbele belasting: zij zijn degenen die door de crèche worden gebeld als het kind ziek is, terwijl hun bureau bedolven raakt. De oplossing wordt vaak gezocht in het aanmeten van een keiharde mentaliteit. Jij wilde toch zo graag een carrière? Niet janken dan. In die strijd, waarbij in onze samenleving moeders die hoofdverzorger zijn en er zo'n beetje bij werken het grootste applaus krijgen, is het niet gek dat vrouwen de carrièrehanddoek in de ring gooien.

Dit levert meer op dan de moeite die het kost om tot een werkelijk gelijkwaardige verdeling te komen, waarbij de mannelijke partner het niet als een verlies van status ziet om zijn werk op een lager pitje te zetten. Maar zo lang we bewust en onbewust vrouwen tot gezinsmanagers en hoofdopvoeders maken, zullen ook vaders zoals Bas van 't Hoff, die wél een gelijk deel van de zorg willen, het onderspit delven. De oplossing? Mannen moeten meer autonome ruimte inleveren, zelfs als hun vrouw daar niet expliciet om vraagt. Geef het gewoon, wacht niet tot ze er om komt bedelen.

Vrouwen zouden er goed aan doen die nieuwe ruimte gulzig op te souperen en tegelijkertijd de relatieve macht die zij als zorgmanager hebben uit handen te geven. Stellen bij wie de traditie dreigt te winnen zullen in liefdevol conclaaf moeten, iedere dag weer, tot de oplossing tot beider tevredenheid strekt. Het is niet makkelijk om culturele verwachtingspatronen te verbreken, zeker niet in een land waar de overheid niet geneigd is haar burgers hierin ook maar enigszins tegemoet te komen.

Soms ben ik verbijsterd dat ik dit in 2017 nog moet opschrijven. Maar vooruit dan maar weer: alle mensen hebben ruimte voor zichzelf nodig. Alle mensen hebben recht op het maximale dat ze aan zelfontwikkeling kunnen verwezenlijken. Mannen als Bas van 't Hoff verdienen een stuk in de krant. Maar vrouwen die zich verzetten tegen het Nederlandse, zeer conservatieve discours rondom moederschap evengoed.

Sarah Sluimer (1985) is schrijver, interviewer en van oorsprong dramaturg.