De Russische president Poetin tijdens een nieuwjaarsreceptie.
De Russische president Poetin tijdens een nieuwjaarsreceptie. © AP

Ruslands hybride oorlog tegen het Westen

Informatie-oorlog

Met desinformatiecampagnes ondermijnen de Russen het vertrouwen in westerse autoriteiten.

De FBI en de CIA hebben beiden geconcludeerd dat Rusland een hacking- en desinformatiecampagne heeft gevoerd erop gericht de Amerikaanse presidentsverkiezingen in het voordeel van Trump te beslechten. We zullen wellicht nooit weten hoe succesvol de Russische cyberoperatie is geweest, maar we weten wel dat het Kremlin zijn gewenste resultaat kreeg. Time Magazine had het bij het verkeerde eind om Trump tot persoon van het jaar uit te roepen. Dit was duidelijk het jaar van Vladimir Poetin.

De aanval op de VS kan een voorbode zijn geweest voor verdere electorale inmenging in Europa, waar functionarissen nu vaart proberen te maken om Russische cyberoperaties tegen te gaan voor een reeks grote verkiezingen in 2017, waaronder in Nederland, Duitsland, en Frankrijk. Eerdere cyberaanvallen in Europa lijken griezelig veel op de beweerde door de Russen gesponsorde hack van het Democratisch Nationaal Comité in de VS.

Begin 2015 hackte een groep met banden met de Russische overheid de Duitse Bundestag, stal vertrouwelijke stukken, en gaf ze aan WikiLeaks, dat ze publiceerde. Het Duitse Federale Bureau voor Bescherming van de Grondwet heeft Rusland beschuldigd van het orkestreren van gelijksoortige aanvallen op Duitse overheidscomputersystemen. Ondertussen kreeg ook de Europese Commissie een grootschalige cyberaanval te verduren, en alhoewel de dader nog onbekend is zijn maar weinig mensen of organisaties in staat om zo een aanval uit te voeren.

Cyberaanvallen zijn slechts één element in een bredere hybride oorlog die Rusland tegen het Westen voert. Rusland ondersteunt ook extreemrechtse nationalistische organisaties en populistische bewegingen door heel Europa, zoals door het verstrekken van leningen aan het Front National van Marine Le Pen in Frankrijk, en door politici van de United Kingdom Independence Party primetime zendtijd aan te bieden op het door de Russische staat gefinancierde televisienetwerk Russia Today.

Officiële Russische bronnen geven toe dat ze alleen al dit jaar 1,2 miljard euro hebben uitgegeven aan mediacampagnes in het buitenland

De Amerikaanse president Barack Obama heeft eindelijk een respons beloofd op de aanval van Poetin op de Amerikaanse democratie, maar hij had meer moeten doen - en veel sneller moeten ingrijpen. Europeanen zouden gek zijn om hulp van de komende regering-Trump te verwachten. De hoofdstrateeg van Trump, Stephen Bannon - voormalig voorzitter van de Amerikaanse 'alternatief-rechtse' desinformatiewebsite Breitbart News - heeft openlijk aangeboden om Le Pen komende lente de Franse presidentsverkiezingen te helpen winnen.

Officiële Russische bronnen geven toe dat ze alleen al dit jaar 1,2 miljard euro hebben uitgegeven aan mediacampagnes in het buitenland. In de EU zijn er duizenden nepnieuws-websites verschenen, waarvan velen de eigenaar onduidelijk is; het aantal desinformatiewebsites in Hongarije verdubbelde zich in 2014, en in Tsjechië en Slowakije vervuilen plusminus 42 nieuwe nieuwssites inmiddels het informatie-ecosysteem van de EU. Ook heeft het Kremlin, minder heimelijk, honderden miljoenen dollars uitgegeven aan de financiering van propagandakanalen - zoals het Spoetnik 'nieuws' bureau - zelfs terwijl de Russische economie implodeert.

De Russische desinformatiecampagnes zijn complex en kennen veel facetten, maar de missie die ze delen is het vertrouwen in Westerse democratische autoriteiten te ondermijnen. 'Trolling' op sociale media is één methode. En sociale media zijn ook een cruciale focus voor een Russische strategie die leunt op historisch revisionisme (de bewering dat Rusland in zijn eentje de Tweede Wereldoorlog won is een goed voorbeeld van deze aanpak); op complottheorieën, die worden gepromoot onder Europese en Amerikaanse nationalistische bewegingen, en die het Westen bijvoorbeeld de schuld van de oorlog in Oekraïne geven; en op ontkenning van de realiteit, zoals van de aanwezigheid van Russische troepen in de Krim en Oekraïne.

De EU en NAVO zouden ook lering moeten trekken uit de Amerikaanse verkiezingen

Om zich tegen deze aanvallen te verdedigen zou het Westen zich sterk moeten maken voor vrije media, het belonen van aansprakelijkheid, en het creëren van wettelijke trajecten voor het afsluiten van kanalen die systematisch desinformatie verspreiden. Het is een goed teken dat de EU recent zijn budget voor 2017 aangepast heeft om de StratCom afdeling van de Europese Dienst van Extern Optreden te versterken, die ernstig ondergefinancierd was ondanks zijn cruciale missie om desinformatie te onthullen en weerleggen.

Maar de EU en de NAVO zouden ook lering moeten trekken uit de Amerikaanse verkiezingen, door de collectieve Europese cyberdefensie te versterken en door lidstaten onder druk te zetten om hun eigen cybercapaciteiten uit te breiden. Op het politieke front moet Poetin aangezegd worden dat inmenging in nationale verkiezingen ernstige negatieve consequenties zal hebben voor de Russische economische belangen.

Naast actie van de overheid moeten de private sector en het maatschappelijk middenveld hun inspanningen vergroten om te verifiëren dat nieuwsberichten correct, gebalanceerd, en geloofwaardig zijn. Samenwerking tussen organisaties kan het verschil maken. Zo heeft Rusland zijn Zweedse editie bijvoorbeeld opgedoekt omdat Zweedse mediaorganisaties geen gebruik maakten van de producten.

Toch blijft de sterkste verdediging van Europa zijn vrije pers

Maar ondanks dat Facebook heeft aangegeven dat het de filtering van zijn inhoud zal verbeteren zijn vrijwillige maatregelen niet afdoende: sommige Duitse wetgevers hebben al gesuggereerd dat er mogelijk noodzaak tot wetgeving is om platforms voor sociale media op te schonen. Toch blijft de sterkste verdediging van Europa zijn vrije pers, samen met non-gouvernementele organisaties die leugens blootleggen.

Europeanen moeten niet zelfgenoegzaam worden over de huidige staat van hun vrije pers. Breitbart News is tenslotte al in Groot-Brittannië neergestreken en wil de hele EU veroveren. In de eerste dagen na de verkiezing van Trump rapporteerde The New York Times al: 'Marion Maréchal-Le Pen, de nicht van Marine Le Pen en in opkomst binnen het Front National, heeft getweet: 'Ik zeg ja tegen de uitnodiging van Stephen Bannon...om samen te werken.''

De Westerse democratieën zijn in een volatiele periode terechtgekomen, en Rusland speelt niet langer volgens de regels die zelfs in de donkerste dagen van de Koude Oorlog nog van toepassing waren. Poetin voert actief een hybride oorlog tegen het Westen, één die we pas net beginnen te bevatten, bestrijden nog geheel daargelaten.

Het is nu tijd om onze waarden te verdedigen. Dit jaar heeft ons volledig bewust gemaakt van de schaal van de uitdaging die Poetin betekent voor de Westerse democratie. In 2017 moeten we zijn tactieken frontaal te lijf gaan - en verslaan.

Vertaling Melle Trap © Project Syndicate

Guy Verhofstadt is aanvoerder van de liberale fractie in het Europese Parlement. Zijn boek Europe's Last Chance. Why the European States Must Form a More Perfect Union wordt in januari 2017 gepubliceerd bij Basic Books.

Volg en lees meer over:

Reacties (109)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Wjager -
    Henk_Alexander: Poetin heeft in het westen met name onder links vijanden. Maar aan de andere kant dwepen nationalisten met hem. Voor Le Pen, Trump Wilders, Farage en Petry is hij de man die laat zien wat een sterke man/vrouw op politiek rechts kan bereiken en hun bewondering is absoluut. Wat mij in Rusland zelf altijd opvalt, is de steun van oude communisten voor Poetin. Want Poetin heeft Rusland inmiddels net zo kapitalistisch gemaakt als de VS en oude leiders zullen zich omdraaien in hun graf vanwege het beleid van Poetin en zijn entourage van multimiljardairs. Vandaar de kritiek van links.
  • Henk_Alexander -
    @junoasahi, Wjager Ik heb willen wijzen op de felle haatcampagne die de westerse media tegen Poetin voeren. Door hem van alles en nog wat te beschuldigen, en indirect ook het merendeel van de Russen dat hem steunt, is een anti-Russisch klimaat geschapen. De media lijken zo de mensen moreel voor te bereiden op een oorlog tegen Rusland. Dit verklaart het demagogisch inzetten van een zgn. bogeyman, i.c. externe vijand, waarmee mensen bang worden gemaakt en eigen falen wordt verhuld. Beschamend hoe ook de zich progressief profilerende politici en journalisten hier kritiekloos in meegaan.
  • junoasahi -
    Henk Alexander....ik neem aan dat uw engels voldoende is....dan moet u er toch gauw achter komen dat die andere bogeymannen zichzelf genoeg ontmskerd hebben daar in Washington.Putin is een harde politicus,maar geen monster,hetgeen zelfs door zijn vroegere russische vrienden beaamd wordt en die dat in goed engels uitgelegd hebben...maar goed,het oorlogsmaterieel wordt al weer opgestapeld om een uitgemergeld land (Rusland) te gaan afstraffen....u hebt daar ook vrede mee?
  • Wjager -
    @Henk_Alexander: Poetin zal er niet mee zitten als hij de rol van bogeyman krijgt. En twee autocratische leiders in het Witte Huis en het Kremlin zullen zich niet veel aantrekken van wat anderen van hen vinden. Trump moet misschien een beetje rekening houden met een tegengas biedend Congres, een pers die overwegend niet op zijn hand is en een onafhankelijke rechterlijke macht. Maar in Rusland overheerst de uitvoerende macht, de wettelijke- en rechtelijke macht volledig en bestaat vrijwel geen onafhankelijke pers meer. Dat geeft tsaar Poetin een macht die zelfs de Romanov's nooit hebben gehad.
  • Henk_Alexander -
    Het is naïef te verwachten dat het hacken door Russen, volgens neocons een oorlogsdaad, zonder militaire consequenties blijft. De huidige ophef over Poetins ondermijning van de westerse democratie is geen ketelmuziek. De Democraten ruiken hun kans om Trump met een voldongen feit te confronteren en zo van een detente met Rusland af te houden. Verder zullen toespelingen over Russische hack-aanvallen i.h.k.v. de komende verkiezingen in Europa domineren. Hierdoor zullen politici nauwelijks nog blijk geven van zelfkritiek en ¿reflectie op het eigen politieke handelen. Kortom Poetin als bogeyman.
  • Wjager -
    @Henk_Alexander: Zelf vind ik het niet zo belangrijk dat Poetin een kloon van hem ondersteunt om in het Witte Huis te komen. Ook christendemocraten zullen er alles aan doen om christendemocraten in andere landen in het zadel te helpen en liberalen zullen dat weer doen met liberalen in andere landen. Dat is normaal. Door e-mails te lekken worden verkiezen wel beïnvloed, maar wordt de uitslag niet bepaald. Trump en Poetin zullen ook een voorkeur hebben voor Le Pen als president en waarschijnlijk staan zij ook beiden sympathiek tegenover UKIP, PVV en AfD. Zij steunen hun eigen politieke stroming.
  • junoasahi -
    @Henk Alexander.... het staat ook vast dat oud CIA functionarissen,FBI jongens nogal lauwtjes reageerden op dat gehack van Putin...relativerende opmerkingen,geglimlach vermengd met korrels zout en boter op hoofden hebbend..het was allemaal aan de orde..iedereen loopt toch in díé wereld met een nat kruis rond...
  • Wjager -
    @Henk_Alexander: Naar mijn mening was Clinton zo onpopulair dat zij ook zonder Russische bemoeienis de verkiezingen wel had verloren. Ik begrijp ook die heisa niet zo, want landen beinvloeden al eeuwen verkiezingen in andere landen als dat in hun belang is. Wat maakt het nu uit dat Rusland het Front National en andere nationalistische bewegingen steunt? Die bewegingen zijn ideologisch verwant aan Poetin, dus is die steun normaal. Vanuit het Russische belang moet de EU worden ondermijnd. Maar Verhofstadt en andere federalisten hebben de EU meer ondermijnd dan Poetin ooit met zijn geld kan doen.
  • Komeinie -
    @ir. Hans R. van der Woude - vrijdag 6 januari 23:39 uur. Indien dat werkelijk het geval is, dan heeft u vast ook Victor 23A gelezen, ik citeer even iets uit zijn werk; --"Dat heeft Poetin gedaan schalt het dan uit de media. Je kunt het niet zo gek verzinnen of president Poetin is de oorzaak. De propaganda diensten in het westen verzinnen van alles om de man maar zwart te maken, maar bereiken het tegendeel!"-- Vreemd niet? hetzelfde zagen en zien we gebeuren met Trump en Wilders, maar nog steeds is er uit dit proces geen lering getrokken! Dan stelt u Muzzled vragen over Poetins identiteit?
  • Henk_Alexander -
    @Wjager Volgens VS-inlichtingendiensten staat het vast dat de Russische overheid in opdracht van Poetin de presidentsverkiezingen gemanipuleerd heeft. Reden om de verkiezingsuitslag ongeldig te verklaren en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Belangrijker is dat het democratisch proces van een land door een vreemde mogendheid is verstoord. Dat is een `vijandige daad¿ zoals McCain het stelt. Op te vatten als een casus belli vergelijkbaar met Pearl Harbor en 9-11. Obama zal de staat van beleg moeten uitroepen en een ultimatum stellen aan Rusland waarop het niet zal ingaan. Dus oorlog?