Pia Dijkstra (D66) en minister Bruno Bruins voor Medische Zorg (VVD) tijdens het debat in de Eerste Kamer over de donorwet.
Pia Dijkstra (D66) en minister Bruno Bruins voor Medische Zorg (VVD) tijdens het debat in de Eerste Kamer over de donorwet. © ANP

Referendum over de donorwet zal bewijzen dat meer debat meer registraties oplevert

Laten we daarom er nog eentje houden

We worden steeds beter in referenda. Had het Oekraïnereferendum nog een rommelig karakter, in de aanloop van het Sleepwetreferendum was het debat inhoudelijker, de informatievoorziening breder en de benadering positiever. Toch maakt het kabinet haast met de afschaffing van dit fijne democratische middel. Zullen we er nog snel eentje doen?

Het is een race tegen de klok, maar een volksraadpleging over de nieuwe donorwet is misschien nét haalbaar voordat de Eerste Kamer instemt met de afschaffing van het raadgevend referendum.

Het is er een perfect onderwerp voor. Allereerst is actieve donorregistratie geen politieke kwestie, maar meer een ethische afweging die alle burgers aangaat. De wet raakt aan grondwettelijke privacyrechten en de onaantastbaarheid van het lichaam. Iedereen wordt donor, tenzij je aangeeft dat niet te willen. Zwijgen is toestemmen volgens de initiatiefwet van D66. Op de vraag van de Senaat hoe bedenkster Pia Dijkstra kon garanderen dat alle meerderjarige Nederlanders van hun aanstaande actieve donorschap verwittigd zouden worden, antwoordde zij: 'Garantie krijg je alleen op stofzuigers.' Dat is echt te mager voor zo'n ingrijpende aanpassing van het donorsysteem.

Donorwetreferendum zal demonstreren dat er meer wegen naar Rome leiden

Het nobele doel van de wet is meer orgaandonoren te werven en levens te redden. Publieke discussie helpt daarbij. Referenda verbreden kennis en debat over het voorliggende onderwerp. Behalve een vraag over een ingrijpende ethisch-grondwettelijke kwestie, zal een donorwetreferendum ook het bewijs leveren dat meer debat meer registraties oplevert. Dat is nog steeds geen garantie dat alle Nederlanders bereikt worden, maar zoals we bij het Associatieverdrag met Oekraïne én met de Wiv zagen, zorgen referenda aantoonbaar voor meer kennis van het onderwerp bij het grote publiek. Een donorwetreferendum zal demonstreren dat er meer wegen naar Rome leiden zonder dat vrije burgers meteen 'ja, tenzij'-donorén zijn - inclusief degenen die door Pia Dijkstra niet worden bereikt.

Een referendum over de donorwet is een levende evaluatie van onze democratische grondrechten

Wat de volksraadpleging zelf betreft: de referendumwet wordt afgeschaft zonder dat er een in de wet vastgelegde evaluatie wordt gehouden. Terwijl na twee initiatieven niet alleen is aangetoond dat kennis en debat over een onderwerp toenemen, maar ook dat vooral laag- en middelbaar geschoolde kiezers het referendum als een brug tussen burger en bestuur zien in een tijd waarin grote beslissingen te vaak, te hoog boven hun hoofd worden genomen. Allemaal positieve bijvangst van meer directe inspraak, wat Den Haag helaas liever niet evalueert. Ook tot teleurstelling van zeven deskundigen die vorige week hard oordeelden over het stoom en kokend water waarmee het kabinet het inspraakinstrument het zwijgen op wil leggen.

Dat moet het volk dan maar zelf doen. Een referendum over de donorwet is een levende evaluatie van onze democratische grondrechten, de donorwet én het referendum zelf. Laten we er nog snel eentje organiseren.

Bart Nijman is voorman van Stichting GeenPeil.