Kamervoorzitter Khadija Arib en PVV-fractievoorzitter Geert Wilders.
Kamervoorzitter Khadija Arib en PVV-fractievoorzitter Geert Wilders. © ANP

Politici staan niet boven de wet, en dat is terecht

Immuniteit betekent dat het parlement zelf toezicht houdt op wat er gezegd wordt in de Kamer.

Chef politieke redactie Raoul du Pré heeft in een redactioneel commentaar op zaterdag 26 november een aantal kritische kanttekeningen geplaatst bij het proces-Wilders, waarbij hij tevens de parlementaire immuniteit van Kamerleden ter sprake brengt om te concluderen dat vervolging van politici beter achterwege kan blijven. Volgens Du Pré heeft Wilders niets gedaan, alleen zijn mening gegeven, en dat is bij uitstek de taak van politici die het land dienen te besturen vanuit hun maatschappelijke opvattingen. 'Niet voor niets genieten zij immuniteit binnen het parlement', zo stelt hij.

Du Pré vraagt zich af wie ermee geholpen is als Wilders veroordeeld wordt wegens uitlatingen in een café en vervolgens in de Kamer ongestoord blijft zeggen wat hij wil. Ongeacht de afloop van dit proces doet de Tweede Kamer er volgens Du Pré verstandig aan zich te bezinnen op de speelruimte voor politici: 'Dat hun immuniteit sinds 1848 alleen binnen het parlement geldt, is in deze tijd gedateerd, gekunsteld, en verwarrend'.

Volgens mij geeft de chef politieke redactie hier een verkeerd beeld van de inhoud en strekking van de parlementaire immuniteit van Kamerleden en raken wij met zijn voorgestelde oplossing van de regen in de drup.

De parlementaire immuniteit van artikel 71 Grondwet, die inderdaad dateert van de grondwetsherziening van 1848, heeft nooit de strekking gehad om Kamerleden (of ministers) in het parlement de volledige vrijheid te gunnen om te zeggen of te schrijven wat ze willen. De immuniteit houdt slechts in dat niet de rechter, op vordering van het OM, toezicht houdt op het gesproken of geschreven woord in het parlement, maar het parlement zelf.

In plaats van de rechter moet de Kamervoorzitter toezicht houden, en bij onder andere beledigende uitdrukkingen Kamerleden tot de orde roepen, het woord ontnemen of uitsluiten van de vergadering.

De Nederlandse grondwetgever heeft bewust altijd gekozen voor deze heel beperkte vorm van immuniteit. Parlementaire immuniteit betekent niet meer dan dat een andere (parlementaire) autoriteit dan de rechter toezicht houdt. En dat toezicht betreft alleen de beraadslagingen in de Kamer. Voor de rest is een politicus als elke andere burger aansprakelijk voor zijn daden voor de (straf)rechter.

Nu heeft het in de afgelopen tien, vijftien jaar in de praktijk nogal ontbroken aan dat interne toezicht. In de Tweede Kamer hebben opeenvolgende Kamervoorzitters helaas nauwelijks of niet ingegrepen wanneer Kamerleden zich schuldig maakten aan beledigende uitdrukkingen, zoals 'knettergek', 'kopvoddentaks', 'hypocriet, miezerig mannetje' et cetera, of denigrerende opmerkingen, zoals 'nepparlement' en 'doe eens normaal man!', gevolgd door de eveneens kinderachtige uitroep 'doe zelf normaal!' Het is duidelijk dat Kamervoorzitters in die jaren tekort schoten in hun taak van ordehandhaving. Gelukkig neemt de huidige voorzitter die taak weer serieus.

Buiten de beraadslagingen van het parlement houdt de Kamervoorzitter natuurlijk geen toezicht op de Kamerleden. De grondwetgever heeft er bewust van afgezien om politici buiten het parlement enige vorm van immuniteit toe te kennen. En dat is maar goed ook.

Er is veel voor te zeggen om niet af te wijken van de bestaande regeling

Femke Halsema (GroenLinks) stelde destijds bij haar afscheid als Kamerlid voor om Kamerleden ook buiten het parlement immuniteit te verlenen, mits ze maar 'in functie' handelden. Een weinig onderscheidend criterium. Het 'minder minder'-optreden van Wilders in het café zou er ook onder vallen.

Het grootste bezwaar tegen het voorstel van Halsema is dat niemand dan toezicht houdt op politici. Zij komen boven de wet te staan, een verwerpelijke gedachte. Zij kunnen vrijuit personen beledigen, discrimineren of anderszins schade toebrengen, zonder dat de betrokken burgers enig juridisch verweer hebben. Dat is in een democratische rechtsstaat, denk ik, onacceptabel.

Kortom, er is veel voor te zeggen om niet af te wijken van de bestaande regeling. Het OM moet politici kunnen vervolgen die verdacht worden van uitingsdelicten, de rechter moet erover kunnen oordelen. Uiteraard is het daarbij wel zaak dat het OM zorgvuldig afweegt of een vervolging verantwoord is. Met het lichtvaardig vervolgen van politici is niemand gediend. Maar dat geldt ook voor elke andere burger.

Paul Bovend'Eert is hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Volg en lees meer over:

Reacties (45)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Wiebe1 -
    @Wjager. Het propageren en beramen van een misdaad is ook strafbaar. Toch heeft de geloofsbeweging die aanzet tot martelaarschap en moord bij ons een ANBI status. Elk ziekenhuis heeft ervaring met totaal onnodige sterfgevallen vanwege deze misdadige religieuze indoctrinatie. Conclusie: gelovigen staan boven de wet en strafvervolging. Ergo: de overheid heeft bloed aan zijn handen.
  • Kennis2008 -
    Uitspraak rechtbank voor mij een reden om PVV te stemmen, wat een studeerkamergeleerde ook zegt vanuit zijn ivoren toren. Het gaat hier om het echte leven. Mijn identiteit als niet administratieve Nederlander (de denkelite heeft bepaald dat ik die andere woorden niet meer mag gebruiken) wordt sinds jaar en dag bedreigd
  • Komeinie -
    @Wjager, zulk soort gevallen belanden meestal in de doofpot, men wil hier zo min mogelijk aandacht aan besteden!
  • Wiebe1 -
    @ Wjager. Er komt geen rechtszaak. Deze ouders zijn *bij voorbaat* al vrijgesproken. Gelovigen staan hier dus boven de wet en strafvervolging.
  • Wiebe1 -
    @ Wjager. Dit gaan niet op bij spoedgevallen. Zo'n procedure kost tijd. In zo'n geval kan het kind overlijden. De arts mag niet handelen, hij is dan strafbaar. Doet hij dat wel, dan ontstaat de absurde situatie dat de arts zich later voor de rechter moet verantwoorden. Er is mij geen enkele veroordeling bekend van ouders, die een levensreddende behandeling voor hun kind op religieuze gronden hebben geweigerd. Een kind is vermoord, een ander woord is er niet voor, maar de daders zijn * bij voorbaat al vrijgesproken * op grond van hun religie. In mijn ogen is er dan geen recht gedaan.
  • Wjager -
    @WTJGM: Het probleem met gelovigen is nu juist dat zij maar één waarheid kennen en daar vrij dogmatisch mee omgaan. Dat leidt tot een gebrek aan tolerantie en dat is precies mijn bezwaar tegen elk geloof. En sommige politieke stromingen presenteren zich ook als geloof. Iedereen mag van mij in alles geloven (God, Allah, Boeddha, Stalin, Poetin, Wilders), maar ik wens er niet door lastig gevallen te worden. En ik wens zeker niet dat een geloof of politieke ideologie, zeker als het bij dit geloof of ideologie volledig aan nuancering ontbreekt, aan mij gepresenteerd wordt als de enige waarheid.
  • Wjager -
    @WTJGM: Het alternatief is dat burgers die zich beledigd voelen door een politicus geen aanklacht kunnen indienen. Volgens mij stelt Wilders zelf dat de politici te ver van de burgers af is komen te staan. Indien een politicus onaantastbaar wordt voor burgers, vermindert dat niet. Zelf verwacht ik geen veroordeling, want de vrijheid van meningsuiting, zeker bij een politicus, weegt zwaarder dan het recht om niet beledigd te worden. En het proces heeft Wilders electoraal ook goed gedaan. Bij gebrek aan een hoge vluchtelingeninstroom, kan hij zich nu als verdediger van het vrije woord profileren
  • Wjager -
    @Wiebe1: Een kind bloed of een operatie onthouden, is zeker een misdaad. Maar de praktische oplossing die dan altijd wordt gekozen bij bijvoorbeeld mensen van de Pinksterbeweging, die stellen vanuit hun geloof geen bloedtransfusie te mogen ondergaan, is de volgende. De ouders worden tijdelijk ontzet uit de ouderlijke macht en het kind ondergaat de bloedtransfusie of de operatie. Ik erken dat dit echt polderen is, maar hierdoor wordt de misdaad dus nooit gepleegd. Ik ben nog steeds op zoek naar dat voorbeeld waarbij iemand en misdaad begaat, maar na een beroep op het geloof is vrijgesproken.
  • Wiebe1 -
    @Wjager. Ik denk dat weigeren van bloedtransfusie voor een doodziek kind een misdaad is. Toch komen ouders die dit op hun geweten hebben nooit voor de rechtbank. Heeft u hier een verklaring voor?
  • WTJGM -
    Wjager---Ooit iemand met religieuze motieven De Waarheid horen spreken? Mein Kampf is vergeleken met de koran een onschuldig boekwerkje, maar geen rechter die de ballen heeft dat fascistische zwakzinnigenschrift met al zijn discriminerende en haatzaaiende verzen aan te pakken. Het rechterlijke, door D66 gedomineerde en gedicteerde rapaille (excusez le mot, maar ik ken die kliek van binnenuit) gaat als altijd voor de makkelijkste weg, zoals in dit geval de boodschapper van het slechte nieuws. Je moet toch wel erg in verval zijn geraakt als je zo'n fake aanklacht serieus wenst te nemen.