T-shirt met het opschrift 'ik geloof in de roebel'.
T-shirt met het opschrift 'ik geloof in de roebel'. ©

Poetin maakt dezelfde fout als zijn Sovjet-voorgangers

Nu Rusland zijn aantrekkingskracht kwijt is, wendt Poetin zich tot propaganda. Maar dat werkt niet.

Zelfs olie en gas, Ruslands meest waardevolle hulpbronnen, kunnen de economie niet redden, zoals de recente overeenkomst van Poetin om China de komende dertig jaar tegen bodemprijzen van gas te voorzien demonstreert

De clandestiene agressie van de Russische president Poetin in Oekraïne duurt voort, net zoals de westerse sancties tegen zijn land. Niet alleen de economie ligt onder vuur, de zachte macht van Rusland wordt ook kleiner, met mogelijk verwoestende gevolgen.

Een land kan andere landen op drie manieren ertoe bewegen om zijn belangen te dienen: dwang, betaling en aantrekking. Dwang heeft Poetin al geprobeerd - en hij kreeg hierdoor te maken met steeds zwaardere sancties. De Duitse bondskanselier Angela Merkel, de belangrijkste Europese gesprekspartner van Poetin, uit haar frustratie over het Russische beleid inzake Oekraïne in steeds hardere bewoordingen. Welke kortetermijnwinst de acties van Poetin in Oekraïne ook zullen opleveren, deze zal op lange termijn meer dan tenietgedaan worden, wanneer Rusland de toegang tot de westerse technologie verliest die het nodig heeft om zijn industrie te moderniseren en om de ontginning van energiebronnen in de arctische regio's uit te breiden.

Met een haperende Russische economie wordt het voor Poetin steeds moeilijker zijn tweede machtsmiddel in te zetten: betaling. Zelfs olie en gas, Ruslands meest waardevolle hulpbronnen, kunnen de economie niet redden, zoals de recente overeenkomst van Poetin om China de komende dertig jaar tegen bodemprijzen van gas te voorzien demonstreert.

Dus blijft aantrekking over, een potentere machtsbron dan je misschien zou denken. Zo heeft China geprobeerd zachte macht aan te wenden om een minder dreigend imago te cultiveren, een imago waarvan het hoopt dat het de coalities die zijn ontstaan om zijn groeiende economische en militaire macht tegenwicht te bieden, zal ondermijnen en zelfs ontmoedigen.

'Het Russische gebrek aan zachte macht juist precies de reden om zich agressief te gedragen'

Sergei Karaganov, politiek analist

De zachte macht van een land komt voort uit drie bronnen: een aansprekende cultuur, politieke waarden die deugdelijk in stand worden gehouden en een buitenlands beleid dat doordesemd is van morele autoriteit. De uitdaging ligt erin deze hulpmiddelen te combineren met harde - economische of militaire - macht zodat ze elkaar versterken.

De Verenigde Staten wisten deze balans voor de invasie van Irak in 2003 niet te vinden. Terwijl de militaire macht van Amerika voldoende was om de troepen van Saddam Hussein snel te verslaan, ging dit in veel landen ten koste van zijn aantrekkelijkheid. Op soortgelijke wijze zal het opzetten van een Confucius Instituut in Manilla, om Filipijnen over de Chinese cultuur te leren, kunnen helpen om China's zachte macht te ontwikkelen, maar zal het effect hiervan ernstig worden beperkt als China tegelijkertijd zijn harde macht gebruikt om de Filipijnen te intimideren in het territoriale dispuut om het Scarborough-rif.

Het probleem van Rusland is dat het al zeer weinig zachte macht bezit. Zoals politiek analist Sergei Karaganov in 2009 opmerkte, is het Russische gebrek aan zachte macht juist precies de reden om zich agressief te gedragen - zoals in zijn oorlog met Georgië het jaar daarvoor.

Zeker, Rusland heeft historisch gezien een aanzienlijke zachte macht genoten, met een cultuur die grote bijdragen heeft geleverd aan kunst, muziek en literatuur. Bovendien was de Sovjet-Unie in de onmiddellijke nasleep van de Tweede Wereldoorlog aantrekkelijk voor veel West-Europeanen, grotendeels door zijn leiderschap in de strijd tegen het fascisme.

Maar de Sovjets verspeelden deze reserve aan zachte macht door de invasies van Hongarije in 1956 en Tsjechoslowakije in 1968. Tegen 1989 was er nog maar weinig van hun zachte macht over. De Berlijnse Muur viel niet onder een spervuur van NAVO-artillerie, maar onder de hamers en bulldozers van mensen die over de Sovjet-ideologie van gedachten veranderd waren.

Poetin maakt nu dezelfde fout als zijn Sovjet-voorgangers. Ondanks zijn verklaring in 2013 dat Rusland zich zou moeten concentreren op het 'letterlijke gebruik' van zachte macht, lukte het hem niet te kapitaliseren op de boost aan zachte macht die Rusland werd gegund als gastheer van de Olympische Winterspelen van 2014 in Sotsji.

In plaats daarvan lanceerde Poetin zelfs nog tijdens de Spelen een semi-geheime militaire operatie in Oekraïne die samen met zijn uitspraken over Russisch nationalisme tot ernstige zorgen heeft geleid, vooral in ex-Sovjetlanden. Dit heeft Poetins zelfgeformuleerde doel van een door Rusland geleide Euraziatische Unie om met de Europese Unie te concurreren ondermijnd.

Met weinig buitenlanders die naar Russische films kijken en maar één Russische universiteit in de mondiale top-100 heeft Rusland maar weinig opties om zijn aantrekkingskracht terug te krijgen. Dus heeft Poetin zich tot propaganda gewend.

Afgelopen jaar reorganiseerde hij het persbureau RIA Novosti, waarbij 40 procent van het personeel ontslagen werd, waaronder het relatief onafhankelijke management. De nieuwe leider van het agentschap, Dmitry Kiseljov, kondigde in november de oprichting van Sputnik aan, een door de overheid gesubsidieerd netwerk van nieuwsagentschappen in 34 landen, met duizend man personeel die radio, sociale media en telexberichten in de lokale taal produceren.

Maar een van de paradoxen van zachte macht is dat propaganda door het gebrek aan geloofwaardigheid vaak contraproductief is. Gedurende de Koude Oorlog lieten open culturele uitwisselingen, zoals het Salzburg Seminar dat jonge mensen in staat stelde met elkaar om te gaan, zien dat contact tussen bevolkingen van veel grotere invloed is.

Vandaag de dag wordt veel van de zachte macht van Amerika niet door de overheid geproduceerd maar door het maatschappelijk middenveld en zijn universiteiten, stichtingen en popcultuur. De Amerikaanse ongecensureerde burgermaatschappij en de bereidheid ervan om zijn politieke leiders te bekritiseren, stelt het land in staat haar zachte macht in stand te houden zelfs als andere landen het niet eens zijn met de daden van zijn overheid.

Op dezelfde manier behoudt de BBC in Groot-Brittannië haar geloofwaardigheid, omdat ze de overheidshand die haar voedt kan bijten. Toch blijft Poetin zich richten op het indammen van de rol van niet-gouvernementele organisaties en de burgermaatschappij.

Poetin begrijpt dan misschien wel dat harde en zachte macht elkaar versterken, maar hij lijkt niet in staat dat begrip op beleidsniveau toe te passen. Als resultaat hiervan zal het vermogen van Rusland om anderen, als het ze niet kan dwingen of betalen, aan te trekken verder blijven afnemen.

Volg en lees meer over:

Reacties (0)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens